تەمىرتاۋدان تۇلەپ ۇشقان

ءيا, اتاقتى ءبىلىم وردالارى مەن شىعارماشىلىق مەكتەپتەر سەكىلدى ۇلكەن كاسىپتىك ەڭبەك ۇجىمدارى دا وزدەرىندە ەڭبەك ەتكەن جاستاردى قۇرىشتاي شىنىقتىرىپ, بولاتتاي بەكىتە وتىرىپ, ءومىر جولدارىندا جار­قىن ءىز قالدىراتىندىعىن, بيىك­تەرگە قاراي سامعاتاتىندىعىن تالاي ەستىپ-ءبىلىپ تە, كورىپ تە ءجۇرمىز. قازاقستانداعى سونداي ۇيىمداردىڭ ءبىرى دەپ داڭقى جەر جارعان اتاقتى قا­زاقستان ماگنيتكاسى – قاراعان­دى مەتاللۋرگيا كومبيناتىن ايتا­مىز. مىنە, وسى كومبيناتتا ەڭبەكتە شىڭدالىپ, تاربيە العانداردىڭ ءبىر­قاتارى قازىرگى كۇنى رەسەي, ۋك­راي­نا, بەلارۋس سەكىلدى ەلدەردە جانە باسقا دا شەت مەملەكەتتەردە ەڭبەك ەتىپ, سول ەلدەردىڭ تۇلعالى ازا­ماتتارى دەڭگەيىنە دەيىن جەتىپ, ەل مەن ەلدىڭ اراسىن جاقىنداس­تى­رۋعا دانەكەر بولىپ تا ءجۇر. سونداي تۇلعالاردىڭ اراسىندا رەسەي قار­جى-ونەركاسىپتىك توپتارى قاۋىم­داس­تىعىنىڭ پرەزيدەنتى, ەۋرازەق ىسكەرلەر كەڭەسى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى ولەگ سوسكوۆەتستىڭ ەسىمى دارالانىپ كورىنەدى دەسەك, ارتىق بولماس. ولەگ نيكولاەۆيچ سوسكوۆەتس 1949 جىلى 11 مامىردا تالدىقور­عان قالاسىندا دۇنيەگە كەلدى. 1956 جىلى قاراعاندى قالاسىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ءبىرىنشى سىنىبىنا بارىپ, ونى ويداعىداي بىتىرىسىمەن 1966 جىلى قاراعاندى مەتاللۋرگيا كوم­بيناتىنا جۇمىسقا قابىل­دانىپ, وسى جىلى كومبيناتتاعى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ كەشكى بولىمىنە ءتۇسىپ, جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ ءبىلىمىن كوتەرەدى. 1971 جىلى ينجەنەر-مەتاللۋرگ ديپ­لومىن الىپ شىعادى دا كوم­بيناتتىڭ مەتالل ءونىمىن تاباقشاعا پرو­كاتتايتىن №2 تسەحىنا ۆالتسوۆ­ششيك بولىپ جۇمىسقا ورنالاسادى. ولەگ سوسكوۆەتس مەتاللۋرگ رە­تىن­دە قىزمەتكە كىرىسكەن 60-ىنشى جىل­داردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قا­راعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىن­داعى وندىرىستىك ۇدەرىستەر ودان ءارى جاندانا تۇسكەن ەدى. ناق وسى جىل­دارى 2 كوكس باتەرەياسى, كومىر بايى­تۋ فابريكاسى, بولات بالقى­تۋعا ارنالعان 250 توننالىق وتتەگى كون­ۆەرتورلار كەشەنى, جوعارى قۋات­تى سليابو-پروكات ستاندارى, “1700” ىستىق جانە “1700” سالقىن پروكات اگرەگاتتارى وندىرىسكە قوسىلدى. 1971-73 جىلدارى 3-ءىنشى دومنا پەشى, 3-ءىنشى وتتەك كونۆەرتورى جانە قوسالقى نىساندار پايدا­لا­نۋ­عا بەرىلدى. 1974 جىلى ماۋسىمدا جىلدىق قۋاتى 4 ميلليون 400 مىڭ توننالىق 2-ءىنشى اگلومەرات فابري­كا­سى, 25 جەلتوقساندا 1 ميلليون 800 مىڭ توننالىق 4-ءىنشى دومنا پەشى ءوز جۇمىسىن باستادى. كومبي­ناتتاعى ءتورت بىردەي دومنا پەشى كولەمى مەن قۋاتى بويىنشا العاندا بۇكىل كەڭەستەر وداعى بويىنشا الدىڭعى ورىنداردا بولدى. ولاردا تاۋلىگىنە 5 مىڭ تونناعا دەيىن شوي­ىن قورىتىلدى. ال قورىتىلعان مە­تالل تاۋلىگىنە 18-20 رەت الىناتىن بولدى. الىپ كاسىپورىن ۇزدىكسىز دامۋ ۇدەرىسىن باستان وتكەرىپ جات­قان ناق وسى جىلدارى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ پارتكوم حاتشىسى بولىپ قىزمەت اتقارعان ەدى. كومبينات ومىرىندەگى قايناعان جاڭالىقتار ولەگ سوسكوۆەتسكە دە ۇلكەن اسەر ەتتى. الدىڭعى تولقىنعا جانە وزگەرىس ۇستىندەگى ءومىردىڭ با­عىت-باعدارىنا قاراپ بوي تۇزەيتىن سانالى دا اقىلدى جاس ادامدار سە­كىل­دى ول دا ءوزىنىڭ ارىپتەستەرىنىڭ ارا­سىندا ەڭبەككە دەگەن قابىلەت­تى­لى­گىمەن جانە بارىنشا العا ۇمتى­لىپ تۇراتىن كۇش-جىگەرىمەن كوزگە تۇسە باستادى. 1972 جىلى ءوزى ەڭبەك ەتەتىن ەكىنشى تسەحتا شەبەر, پرو­كاتتاۋ بولىمشەسىنىڭ باستىعى قىز­مەتتەرىنە جوعارىلاتىلدى. 1976 جى­لى تسەح باستىعىنىڭ ورىنباسا­رى, ارتىنشا باستىعى بولدى. وسى رەتتە ولەگ سوسكوۆەتس ەڭبەك ەتكەن قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنداعى پروكات ءوندىرىسىنىڭ الار ورنى تۋرالى ايتا كەتسەك ار­تىق بولماس. جالپى قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا سالالارىنىڭ قاي قاي­سىسىندا بولماسىن ولارداعى پرو­كات ءوندىرىسىنىڭ ماڭىزى زور دەپ ەسەپتەلەدى. الىنعان ءونىمدى پرو­كاتتاۋ ۇدەرىسى جۇزەگە اسپايىنشا كەز كەلگەن مەتاللۋرگيالىق ءوندىرىس ورنى تولىق تۇيىق تسيكلدا جۇمىس ىستەي المايدى. سەبەبى, پروكات ءون­دىرىسىنىڭ دامۋ دەڭگەيى قارا مەتال­لۋرگيانىڭ تەحنيكالىق دەڭگەيى مەن مۇمكىندىكتەرىنىڭ انىقتاۋىشى ىسپەتتى. مىنە, وسى كومبيناتتاعى پروكات ءوندىرىسىنىڭ دامۋىنا جاس مامان ولەگ سوسكوۆەتس تە وزىندىك ۇلەسىن قوستى. ول 1981 جىلى نەعۇرلىم ءىرى­رەك بولىپ ەسەپتەلەتىن №1 تاباقشا پروكاتتاۋ تسەحىنىڭ باستىعى, 1984 جىلى كومبيناتتىڭ باس ينجەنەرى-ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى بولىپ جوعارىلاپ, 1985 جىلى ماسكەۋدەگى بولات جانە قورىتپا ينستيتۋتىندا بولاتتى سالقىن ادىسپەن پروكات­تاۋ­دىڭ ءتيىمدى تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ ماسەلەسىنە قاتىستى كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. 1984 جىلى كومبيناتتىڭ باس ينجەنەرى, 1987 جىلى ديرەكتورى بو­لىپ تاعايىندالادى. 1988 جىلى ودان دا ورلەپ, كومبيناتتىڭ باس دي­رەكتورى بولادى. وسى كوم­بي­ناتتا باسشىلىق قىزمەتتە ىستەي ءجۇرىپ 1989 جىلى تەمىرتاۋ سايلاۋ وكرۋگىنەن كسرو جوعارعى كەڭەسىنە دەپۋتات بولىپ سايلانادى. شاماسى, وسى دەپۋتاتتىق كەزەڭ ولەگ سوسكوۆەتستىڭ قىزمەت باسپال­داقتارىندا ودان ءارى ءوسىپ, وداقتىق دارەجەدەگى قىزمەتتەرگە اۋىسۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتكەن سەكىلدى. 1991 جىلى ول وداقتىڭ مەتاللۋرگيا ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالادى. ءسويتىپ, قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىندا شيرەك عاسىر ەڭبەك ەتكەن قازاقستاندىق ازاماتتىڭ الدىنان بۇرىنعى پوستكەڭەستىك ەلدەرگە كەڭىنەن تانىمال قاي­راتكەر بولۋدىڭ ءساتتى مۇمكىندىگى تۇسەدى. 1992 جىلى وداقتىڭ تاراۋىنا بايلانىستى كسرو مەتاللۋرگيا مينيسترلىگى دە جويىلدى. ونىڭ ور­نى­نا بۇرىنعى وداقتىق رەسپۋب­لي­كالار وزدەرىنىڭ دەربەس قۇرىلىم­دا­رىن قۇردى. رەسەيدە بۇل قۇرىلىم “روسچەرمەت” كورپوراتسياسى دەپ اتالدى. ولەگ نيكو­لاە­ۆيچ وسى قۇرىلىمنىڭ پرەزيدەنتى بولدى. مۇنان كەيىن 1992 جىلدىڭ ناۋ­رىز ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىن­با­سا­رى – ونەركاسىپ مي­نيسترى, قا­زاقستان ونەركاسىپشىلەرى مەن كاسىپكەرلەرى وداعىنىڭ پرە­زيدەنتى بولىپ قىسقا مەرزىم جۇمىس ىستەدى دە اتالعان جىلدىڭ قازان ايىندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ مەتاللۋر­گيا جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. ولەگ سوتسكوۆەتستىڭ مۇنان كەيىنگى ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى اقپا­رات­تار­دى رەسەيدىڭ ينتەرنەت رەسۋرس­تارىنان مولىنان كەزدەس­تىرۋگە بولادى. ويتكەنى, ول وسى جىلدارى رەسەيدەگى ەڭ ىقپالدى ساياسي قايراتكەرلەردىڭ بىرىنە اي­نالدى. چەرنومىرديننىڭ ۇكىمەتىندە ەڭ جاۋاپتى قىزمەتتەردى اتقاردى. 1993 جىلدىڭ 30 ساۋىرىندە سول كەزدەگى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرە­زيدەنتى بوريس ەلتسيننىڭ جار­لىعىمەن رەسەي مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. رەسەيگە بارىپ جەمىستى قىزمەت ەتىپ, ساناۋلى ۋاقىتتىڭ ىشىندە وسى ەلدىڭ ەڭ ىقپالدى تۇلعالارىنىڭ بىرىنە اينالعان جەرلەسىمىز مۇنان كەيىنگى جىلداردا دا بيلىكتەن كوپ الىس كەتكەن ەمەس. بىرقاتار جىل­داردان بەرى رەسەي قارجى-ونەركا­سىپتىك توپتارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقارىپ كە­لە­دى. سونىمەن قاتار سوڭعى جىلدارى ەۋرازەق ىسكەرلەر كەڭەسى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەتىندە دە ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىنە ارالاسىپ ءجۇر. وسى قىزمەتتەرىندە قازاقستان مەن رەسەيدىڭ اراسىندا ىسكەرلىك بايلانىستاردىڭ ورنىعۋى­نا, ەل مەن ەلدىڭ اراسى جاقىندا­سۋى­نا وزىندىك ۇلەسىن قوسۋدا. قا­زاقستانعا قىزمەت بابىمەن ءجيى كەلىپ-كەتىپ تۇرادى. ماسكەۋدە قازاقستان دوستارى كلۋبىنىڭ قۇرىلعاندىعىنا دا 4-5 جىلدىڭ اينالاسى بولىپ قالدى. وسىدان 4 جىلداي ۋاقىت بۇرىن ماسكەۋدە بولعانىمىزدا ولەگ سوسكوۆەتستىڭ وسى كلۋب جۇمىسىنا دا بەلسەنە قاتىسىپ جۇرەتىندىگىن بايقادىق. اتاقتى جەرلەسىمىزدىڭ تەمىر­تاۋدا قىزمەت ەتىپ, قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ وركەندەپ وسۋىنە قوسقان ۇلەسى لايىقتى باعالانىپتى. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن وعان تەمىرتاۋدىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دەگەن اتاق بەرىلدى. سۇڭعات ءالىپباي.