مەديتسينالىق كومەكتىڭ بىرىڭعاي پاكەتى قۇرىلادى
ءماجىلىس مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا قاتىستى زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. جاڭا نورمالارعا سايكەس, جۇمىسسىزدار مەن حالىقتىڭ وسال توپتارىنا جاتاتىن ازاماتتار ءۇشىن ءمامس جارنالارى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەنەدى. قۇجات توڭىرەگىندە بايانداما جاساعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل قادام ۇلتتىڭ جالپى دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىن جاقسارتادى.
– مەحانيزم جارنالاردىڭ تۇسۋىنە قاراماستان, قوردىڭ تاراپىنان «د» جانە «ە» ساناتتارىنداعى ادامدارعا اي سايىن ساقتاندىرىلعان مارتەبەسى بەرىلەدى. بۇل ادامدار ءۇشىن اكىمدىكتەردىڭ تولەمى مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنگەن ساتتەن باستاپ جانە جىل اياعىنا دەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. اتالعان ساناتتاعى ازاماتتاردى انىقتاۋ, ساقتاندىرىلعان مارتەبەسىن بەرۋ جانە ساقتاندىرۋ جارنالارىن تولەۋ مەحانيزمى پىسىقتالدى, – دەدى مينيستر.
بۇعان قوسا 2027 جىلدان باستاپ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن ءمامس-كە تولەنەتىن مەملەكەت جارنالارىنىڭ مولشەرىن ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. ياعني 2037 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن 2-دەن 5 پايىزعا ء(ار ەكى جىل سايىن 0,5%-دان) دەيىن ءوسىرۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ بىرىڭعاي بازالىق پاكەتى قۇرىلادى.
– بۇل – الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋ بولىگىندە مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەردى كەڭەيتۋگە جانە مەديتسينالىق كومەك پاكەتتەرىنىڭ تۇسىنىكتى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, پاكەتتەر اراسىنداعى مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ءبىر-بىرىنە كوشۋىن بولدىرماۋعا, ازاماتتاردىڭ ءمامس جۇيەسىنە تولىققاندى قاتىسۋى ءۇشىن ىنتالاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان شارالاردىڭ ەسەبىنەن 2026 جىلى ءمامس جۇيەسىمەن قوسىمشا 1 ملن-نان اسا ادام قامتىلىپ, جوسپارلى مەديتسينالىق كومەككە قول جەتكىزەدى, – دەدى ا.ءالنازاروۆا.
تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات مۇرات ابەنوۆ مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ بۇرىنعى باسشىسىن جەمقورلىققا جول اشاتىن شەشىمدەر قابىلداعانى ءۇشىن جاۋاپقا تارتۋدى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, استاناداعى ءبىر ەمحانا ءوزى كورسەتە المايتىن قىزمەت اقىسىنا 190 ملن تەڭگە, ەكىنشى ەمحانا 218 ملن تەڭگە العان. ول ءۇشىن اتالعان كاسىپورىندارعا «جەڭىل زاڭسىزدىق» شاراسى قابىلدانىپتى. ال العان اقشاسى ءالى قايتارىلماعان.
– بىرەۋ زاڭ بۇزسا, اقشاسىن قايتارىپ بەرەدى, ەكىنشىلەرى قايتارمايدى. بۇل قالاي؟ باسقا سالادا مۇنداي ارەكەتتەر ۇرلىق, قىلمىس بولىپ ەسەپتەلەدى. نەلىكتەن وسىنداي فاكتىلەرگە جول بەرگەندەر ءالى قاماۋعا الىنباعان, ەمحانالار نەگە ءالى قىزمەت كورسەتىپ وتىر؟ اكتىلەرگە قول قويعان قوردىڭ بۇرىنعى باسشىسى جاي عانا قىزمەتىنەن كەتتى. نەگە جاۋاپقا تارتىلمايدى؟ – دەپ سۇرادى دەپۋتات.
ىزىنشە, دەپۋتات باقىتجان بازاربەك مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ قاراجاتىن جىمقىرۋعا جول اشاتىن ىشكى قۇجاتتاردى اتاپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىن وسى بۇيرىقتاردى وزگەرتپەي جۇرگەنى ءۇشىن سىنادى.
– مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى تاپسىراتىن قارجى ەسەبى نەلىكتەن جالپى قارجى ەسەبىنەن تىس قالىپ وتىر؟ وسىلايشا, اتالعان قور زاڭ بويىنشا قارجى ەسەبىن جۇرگىزبەيتىن بولىپ شىعادى. قولدان قوسىپ جازۋ, قارجى اقاۋلارى سياقتى بۇركەمەلەنگەن جىمقىرۋ فاكتىلەرى وسى تۇستا تۋىندايدى. بۇل – جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ قورىتىندىسى. اۋديتورلىق پالاتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ 2017 جىلدىڭ 16 تامىزىنداعى بۇيرىعىنا سىلتەمە جاسايدى. بۇل بۇيرىق زاڭعا قايشى. ءسىز مينيستر بولىپ 2024 جىلدىڭ اقپان ايىندا كەلدىڭىز. سودان بەرى نە وسى بۇيرىقتىڭ كۇشى جويىلمادى, نە وزگەرتىلمەدى. ۆەدومستۆونىڭ №321 بۇيرىعى دا سالاداعى باسسىزدىقتاردىڭ كوزى بولىپ وتىر. م.ابەنوۆتىڭ سۇراعىنا بەرگەن جاۋابىڭىزدا زاڭ بۇزعانداردى ليتسەنزياسىنان ايىرىپ, ماتەريالداردى ءتيىستى ورگاندارعا جولداپ جاتقاندارىڭىزدى ايتتىڭىز. مەنىڭ قولىمداعى اقپارات بويىنشا, جوعارى اۋديتورلىق پالاتا قورىتىندىسىندا زاڭ تالابىن ورەسكەل بۇزعان ونداعان جشس بار. سولاردىڭ ەشبىرى ليتسەنزياسىنان ايىرىلماعان, – دەدى دەپۋتات.
ءوز كەزەگىندە مينيستر بۇل ماسەلە جۇيەلىك پروبلەما ەكەنىن ايتىپ, بۇيرىقتىڭ جويىلمايتىنىن جەتكىزدى.
– مينيسترلىك جۇيەنىڭ اشىق بولعانىنا مۇددەلى. قوردىڭ دا, مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ اشىق ەسەپ بەرىپ وتىرعانى بىزگە دە كەرەك. №321 بۇيرىققا كەلسەك, ونىڭ كۇشىن جويمايمىز. 1 شىلدەگە دەيىن بۇيرىققا وزگەرىس ەنگىزەمىز. ايتىلعان اقاۋلاردى كورىپ وتىرمىز. جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ قورىتىندىسىندا كورسەتىلگەن كەمشىلىكتەر بويىنشا باس پروكۋراتۋرا, وبلىستىق پروكۋراتۋرالار سياقتى ءتيىستى ورگاندارعا ماتەريال جولداندى. قارجى ەسەبىنەن تىس قالعان قاراجاتقا كەلسەك, ءسىز ايتقان ەكىنشى بۇيرىقتىڭ ماسەلەسىن دە وسى زاڭ جوباسىنىڭ ەكىنشى وقىلىمىنا دەيىن ءبىر شەشىمگە كەلەمىز, – دەپ تۇيىندەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى.
جامبىل وبلىسىندا ەكى جەل ەلەكتر ستانساسى سالىنادى
ءارى قاراي ءماجىلىس دەپۋتاتتارى 2023 جىلعى 2 جەلتوقساندا دۋباي قالاسىندا جاسالعان قازاقستان ۇكىمەتى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ۇكىمەتى اراسىنداعى جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. قۇجات ماقساتى – قازاقستان اۋماعىندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى مەن ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى جوبالاردى ىلگەرىلەتۋ, ازىرلەۋ جانە ىسكە اسىرۋ.
زاڭ جوباسىنا سايكەس, ءباا ينۆەستورى جامبىل وبلىسىندا ەكى ءىرى جەل ەلەكتر ستانساسىن سالماقشى. ولاردىڭ ارقايسىسىنا 25 جىلعا تۇراقتى تاريف بەلگىلەنەدى. قۇجاتتى تانىستىرعان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 1,4 ملرد تەڭگە ەكەنىن ايتتى.
– ءبىرىنشى جوبا اياسىندا ەنەرگەتيكالىق قۋاتى 500 مۆت بولاتىن جەل پاركى سالىنباق. ول ءۇشىن قۋاتى 150 مۆت, ال سىيىمدىلىعى ساعاتىنا 300 مۆت بولاتىن اككۋمۋلياتور باتارەيالارىنان قۇرالعان (BESS) ەنەرگيا ساقتاۋ جۇيەسى ورناتىلادى. سونداي-اق ۇزىندىعى 125 شاقىرىمعا جەتەتىن, كەرنەۋى 220 كۆ بولاتىن اسپالى ەلەكتر جەلىسى تارتىلادى. ەكىنشى ءىرى جوبا اياسىندا ەنەرگەتيكالىق قۋاتى 500 مۆت بولاتىن جەل پاركى مەن قۋاتى 150 مۆت, سىيىمدىلىعى ساعاتىنا 300 مۆت بولاتىن ەنەرگيا ساقتاۋ جۇيەسى بوي كوتەرەدى, – دەدى ە.اقكەنجەنوۆ.
دەپۋتات ماقسات تولىقباي جەل ەلەكتر پاركتەرىنەن الىناتىن قۋاتتىڭ ءتاريفى دوللارمەن بەكىتىلۋىنە نارازىلىق ءبىلدىردى. ەرلان اقكەنجەنوۆ تاريف قۇجاتتا دوللارمەن ەسەپتەلەتىنىن راستاپ, بىراق ونىڭ تۇتىنۋشىلارعا كەرى اسەرى بولمايتىنىن, 25 جىل بويى جەرگىلىكتى تاريفتەردەن ايىرماشىلىعى 1-2 تەڭگەدەن اسپايتىنى, ۆاليۋتانىڭ قۇبىلۋىنا بايلانىستى يندەكستەلمەيتىنى ناقتى جازىلعانىن جەتكىزدى.
ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ەدىل جاڭبىرشين ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىن اۋكتسيوننان تىس تىكەلەي ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەر ارقىلى بىرقاتار جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ تاجىريبەسىن جالعاستىرىپ وتىرعانىن, بۇل ءادىس مەملەكەت قارجىسىنىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىنا اكەلەتىنىن ايتتى.
– كەلىسىمدەردە جوعارى تاريف, ارتىق پرەفەرەنتسيالار جانە باسقا دا تاۋەكەلى جوعارى نورمالار كوزدەلگەن. قۋاتى 1 گۆت جوبانىڭ اۋكتسيوندا انىقتالعان تاريف باعاسى 18,72 تەڭگە بولسا, وسىعان ۇقساس كەلىسىم نەگىزىندە راتيفيكاتسيالانعان جوبالاردىڭ ءتاريفى بۇدان الدەقايدا جوعارى باعامەن ىسكە اسىرىلماق. بۇل ەكونوميكالىق تيىمسىزدىككە, ەلەكتر تاريفتەرىنىڭ وسۋىنە, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە دەگەن سەنىمسىزدىككە اكەلۋى مۇمكىن. وسىعان ۇقساس جاعداي بىزدە بۇدان بۇرىن مۇناي-گاز سالاسىندا بولدى. 1990–2000 جىلدارى كومىرسۋتەك شيكىزاتى بويىنشا ءونىمدى ءبولىسۋ تۋرالى كەلىسىمدەر شەتەلدىك كومپانيالارعا شامادان تىس جەڭىلدىكتەر بەرىپ, ەل مۇددەسىنە نۇقسان كەلتىرگەن. سول قاتەلىكتەردى ەلەكتر ەنەرگياسى سالاسىندا قايتالاماۋ قاجەت, – دەدى ە.جاڭبىرشين.
ودان كەيىن ءماجىلىس تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى ناحچىۆان كەلىسىمىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى. قۇجات ارقىلى كونسۋلتاتيۆتىك بىرلەستىك رەتىندەگى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىن تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ تولىققاندى ۇيىمىنا اينالدىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
قوسىلعان قۇن سالىعى مولشەرلەمەسى 16% بولىپ بەلگىلەندى
جالپى وتىرىستا جاڭا سالىق كودەكسى مەن وعان سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ىلەسپە تۇزەتۋلەردى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى. دەپۋتاتتىق كورپۋس پەن ۇكىمەتتىڭ بiرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ناتيجەسiندە بiرقاتار شەشiم قابىلداندى. ماسەلەن, العاشىندا ۇكىمەت ۇسىنعان 20 پايىزدىق مولشەرلەمە 16 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلدى. قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا مىندەتتى تىركەۋدىڭ شەگى 15 ملن-نان 40 ملن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ تومەندەتىلگەن مولشەرلەمەلەرى ەنگىزىلەدى: 2026 جىلدان باستاپ 5 پايىز جانە 2027 جىلدان باستاپ 10 پايىز بولادى.
تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى, مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ, سيرەك كەزدەسەتىن جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلاردى ەمدەۋ اياسىنداعى تاۋارلار مەن قىزمەتتەر قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەۋدەن بوساتىلادى. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى مەن وتاندىق باسىلىمداردى, سونداي-اق باسپا تۇرىندەگى كىتاپتاردى باسىپ شىعارۋ قىزمەتتەرىن ققس تولەۋدەن بوساتۋ جوسپارلانىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىمەن قوسىمشا ەسەپكە جاتقىزۋعا قوسىلعان قۇن سالىعى سوماسى 70 پايىزدان 80 پايىزعا دەيىن ۇلعايتىلدى.
وڭايلاتىلعان دەكلاراتسيانى رەفورمالاۋ اياسىندا رۇقسات ەتۋشى ءتىزىمىنىڭ ورنىنا تىيىم سالىناتىن ءتىزىمى ەنگىزىلدى. كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى اراسىنداعى وپەراتسيالارعا ارناۋلى سالىق رەجىمىن قولدانۋ كەڭەيتىلدى. ويىن بيزنەسى مەن بانكتەر ءۇشىن كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى مولشەرلەمەسى 25 پايىزعا دەيىن كوبەيتىلدى. ال بانكتەر ءۇشىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن نەسيەلەۋدەن تۇسەتىن كىرىستەر بويىنشا مولشەرلەمە 20 پايىز دەڭگەيىندە قالدى. جەكە تابىس سالىعىنىڭ پروگرەسسيۆتى شكالاسى ەنگىزىلەتىن بولدى.
– ءبىز وتە ماڭىزدى زاڭ – سالىق كودەكسىن قابىلدادىق. مەملەكەت باسشىسى جىل باسىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ نەگىزگى قۇرىلىمىن ايقىنداپ بەرگەن ەدى. ءادىل, اشىق جانە بولجامدى سالىق زاڭناماسىن قابىلداۋ تۋرالى ناقتى مىندەت قويىلعان. بۇل – بيزنەس پەن ازاماتتاردىڭ قارجىلىق مىندەتتەمەلەرىن رەتتەيتىن جاي عانا ەرەجەلەر جيىنتىعى ەمەس, جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات جاعدايىنداعى ادىلدىك پەن اشىقتىق كودەكسى, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ.
سونداي-اق جيىندا دەپۋتاتتار قۇرىلىس سالاسىن جەتىلدىرۋ جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەردى جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭ مەن وعان «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» كودەكس پەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە ەنگىزىلەتىن ىلەسپە تۇزەتۋلەردى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى.
«اجىراسقانداردىڭ تابىس سالىعىن ارتتىرۋ كەرەك»
كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر جان-جاقتى قاراستىرىلعان سوڭ, دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا كەزەك بەرىلدى. جالپى وتىرىستا دەپۋتات ارداق نازاروۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە جولداعان ساۋالىندا اجىراسقان ازاماتتارعا تابىس سالىعىن جوعارى مولشەرمەن سالۋدى ۇسىندى.
– ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ رەسمي دەرەگىنە سۇيەنسەك, بىلتىر ەلىمىزدە 120,8 مىڭ نەكە تىركەلسە, سونىڭ 40,2 مىڭى اجىراسۋمەن اياقتالعان. سالدارىنان بۇگىندە 400 مىڭ ايەل مەن 60 مىڭ ەركەك جالعىزىلىكتى ادام كەبىن قۇشىپ وتىر. اجىراسۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بىرجاقتى شەشىمى نەگىزىندە سوتقا ارىز قابىلدانباس بۇرىن ارنايى مەملەكەتتىك باج نەمەسە جارنا تولەۋ ءتارتىبىن ەنگىزۋ قاجەت. بۇل تولەمنىڭ كولەمى ەداۋىر جوعارى بولۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار رەسمي تۇردە اجىراسقان تۇلعالار ءۇشىن تابىس سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ارتتىرۋ قاراستىرىلسىن. اجىراسۋعا ءوتىنىش بەرگەن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءىسى سوتقا جەتپەي تۇرىپ, ارداگەرلەر القاسى, يمامدار, ايەلدەر كەڭەسى سىندى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگانداردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ كەرەك, – دەي كەلە دەپۋتات «جاس وتباسى» ۇلتتىق باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تۋرالى ويىن ورتاعا سالدى.
بۇدان وزگە, جيىندا تاۋار بەلگىلەرى يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى قۇرىلىستى سۋبسيديالاۋ, شەكاراداعى كولىك كەپتەلىسى, قوقىس قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋ, اۋىل مەكتەپتەرىن ساپالى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ سىندى ماسەلەلەر كوتەرىلدى.
