كۋرەر تابىسى قانشا؟

ورتاشا جاسى – 36

ينتەرنەتتە «ايىنا 900 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تابىس تاپ» دەگەن جارنامالاردان كوز سۇرىنەدى. بۇل قىزمەتتى ۇسىناتىن كومپانيالار دا كوبەيگەن. جاستار دا جاتسىنباي ناپاقاسىن تاۋىپ جاتادى. 2019 جىلى ەلىمىزگە قاتارىنان 3 ءىرى جەتكىزۋ قىزمەتى كەلدى: «ياندەكس», «Glovo» جانە «Wolt». اۋەل­دە تەك «Chocofood» بار-تىن. كاران­تين ۋاقىتىندا, ودان كەيىن دە ازىق-ت ۇلىكتى, تاعام مەن ءدارى-دارمەكتى جەتكىزىپ بەرەتىن بۇل قىزمەت ءورىسىن كەڭگە جايدى.

جاقىندا كوپەنگاگەندىك زەرت­تەۋ­شىلەر 23 ەلدەگى كۋرەر­لەردىڭ ءومىر سالتىن زەرتتەدى. سارالاۋ وبەكتىسى رەتىندە «Wolt» كومپانياسىن العان. «Copenhagen Economics» ساۋالناماسىنا ساي­كەس 23 ەلدەگى كۋرەرلەردىڭ ءومىرى مەن جۇمىس تاجىريبەسى سان الۋان. زەرتتەۋگە قاتىسقان 20 مىڭنان استام كۋرەر­دىڭ 42%-ى – تۇراقتى نەمەسە جارتىلاي جۇمىس ىستەيتىندەر, 21%-ى – ستۋدەنتتەر, 17%-ى – جەكە كاسىپ­كەرلەر, 8%-ى – وتباسىنا قارايتىن جاندار.

ال «Wolt» كۋرەرلەرىنىڭ ورتاشا جاسى – 36. زەرتتەۋگە سايكەس ولاردىڭ 40%-ى ورتا مەكتەپتەن كەيىن ءبىلىم العان, 22%-ى – جوعارى ءبىلىمدى. بۇل كۋرەرلەردىڭ جەتكىزىپ بەرۋ قىزمەتىن ۋاقىتشا تابىسقا  ەمەس, كادىمگى كۇنكورىس قۇرا­لىنا اينالدىرعانىن ايقىن­داپ وتىر.

كەڭسەدەن – موپەدكە

ارمان ساپاراليەۆ – بۇرىن كەڭسەدە جۇمىس ىستەگەن جىگىت. تاڭعى 9-دا كەلىپ, كەشكى 6-دا كەتە­تىن كادىم­گى قىزمەتكەر بولعان. ءبىر كۇنى ءبارىن تاستاپ, كۋرەرلىككە اۋىستى. باسىن­دا شەشىمى كوپشىلىككە وعاش كو­رىن­گەن شىعار, بىراق ارمان وكىن­بەيدى.

– العاشىندا جاياۋ جۇرەتىن كۋرەر بولدىم. كۇنىنە 10 مىڭ تەڭگە تابىس تۇسەتىن. كەيىن ويلانىپ, موپەد ساتىپ الدىم. قازىر كۇنىنە 40-50 مىڭ تەڭگە تابامىن. كەستەم – 6/1, تاڭعى 10-نان كەشكى 8-گە دەيىن. جالاقى كۇندە تۇسەدى. 50 مىڭ تاپسام, 10%-ى كومپانياعا كەتەدى, – دەيدى ول.

ءسويتىپ, ارمان كەڭسەدەگى ءبىر ايلىق تابىستى ءبىر اپتادا تابۋ­عا كوشكەن. ەشكىم ساعات ساناپ تۇرمايدى, ءوزى – قوجايىن, ءوزى – قىزمەتكەر. الايدا ءبارى كەرەمەت ەمەس. بىلتىر قاتتى سۋىق تيگىزىپ الىپتى. قازىر 30 جاستا. كەلەشەكتە بۇل جۇمىسپەن ۇزاق اينالىسا المايتىنىن تۇسىنەدى. «شامامەن 35 جاسقا دەيىن ىستەي الامىن. ودان كەيىن ۇيات بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. جاس كەزدە جاراسىمدى», دەيدى ول.

اقشا جيناۋعا ىڭعايلى

– اقشا جامان ەمەس. بىراق بۇل – ۋاقىتشا تىرلىك. بولاشاقتا مامان­دىعىم بويىنشا جۇ­مىس ىستەگىم كەلەدى. بۇگىندە كۇن سوڭىندا قالتامدا 10-12 مىڭ تەڭگە قالادى. بۇل – قۋانتارلىق جاع­داي. سەبەبى تابىستى بىردەن الاسىڭ. بىراق تۇراقتى تىرلىك ەمەس, – دەيدى كۋرەر ۇلان ماتاي.

ونىڭ بۇل ءسوزى بۇگىنگى كۋرەر­لەر­دىڭ كۇيىن ءدوپ باسادى. جەت­كىزۋدى – جاي عانا تاعام تاسۋ دەپ تۇسى­نەتىندەر كوپ. الايدا بۇل – كورىنبەيتىن, ەسەپكە كىرمەيتىن, جاندى قاجىتاتىن ەڭبەك.

ۇلان قالا كوشەلەرىن كەزىپ, كۇنىنە 10-نان اسا تاپسىرىس ورىندايدى. ءار جەتكىزۋگە شامامەن 350-400 تەڭگە الادى. اراقاشىقتىق ۇل­عايسا, ءار شاقىرىمعا 110 تەڭگە قوسىلادى. تاپسىرىس كۇتكەن ۋاقى­تىنا دا, قولايسىز اۋا رايىنا دا قوسىمشا تولەم بار. ەگەر اپتاسىنا 100 تاپسىرىستان اسىرا ورىنداسا, 35 مىڭ تەڭگە بونۋس بەرىلەدى. بىراق مۇنىڭ بارىنەن كومپانيا 21% ۇستاپ قالا­دى.

كۋرەرلىك جۇيەدە رەيتينگ – بارلىعىن انىقتايتىن ول­شەم. جوعارى رەيتينگتەگى كۋرەر­لەرگە ورتالىقتاعى قۇندى تاپسىرىستار بەرىلەدى. تومەن رەيتينگتەگىلەرگە – شەتكى اۋداندار مەن ارزان جەتكىزىلىمدەر تيەسىلى. تاپسىرىس­تى ناشار ورىنداساڭ, رەيتينگ كوتەرىلمەيدى. باس تارتساڭ – ودان بەتەر تومەندەيدى. وسىلاي ءبىر شەڭبەردىڭ ىشىندە شىر اينالىپ جۇرە بەرەدى.

– كەيدە تاپسىرىستاردى جاياۋ جەتكىزۋگە ءماجبۇرمىن. ونداي كۇندەرى 3-4 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. 10 ساعاتتىق ەڭبەكتىڭ وتەۋى وسى عانا. ارينە, مۇندايدا كۇيىنەسىڭ. بىراق تاڭداۋ جوق. ەلەكترساموكات پەن موپەد – ارمان. سەبەبى ولاردى ساتىپ الۋعا دا, كۇتىپ ۇستاۋعا دا قارجى كەرەك. كۋرەر بولۋ – تەك ءجۇرۋ مەن جەتكىزۋ ەمەس. بۇل – ادام­دارمەن ۇنەمى بەتپە-بەت كەلە­تىن ماماندىق. ءبىرى جىلى قار­سى السا, ەكىنشىسى اشۋمەن قابىل­دايدى. قولداۋ قىزمەتىنەن كومەك سۇراساڭ دا, ناقتى شەشىم ەمەس, دايىن جا­ۋاپ الاسىڭ, – دەيدى ۇلان.

سويتە تۇرا ۇلان تاپقان تابىسىن جيناۋعا تىرىسادى. سەبە­بى ونىڭ سوزىنشە, «ەرتەڭ ءبىر قيىن­دىق بولسا, قول ۇشىن سوزاتىن ەشكىم جوق». سول سەبەپتى كۇن سايىن شوتىنا تۇسكەن اقشادان ءبىر­ازىن ىركىپ قالادى. كۇندەلىكتى تا­بى­سىنىڭ شامامەن 4 000-5 000 تەڭگە­سىن جيناق شوتىنا اۋدارىپ وتىرادى. بۇل – قارجىگەرلەر ۇسى­ناتىن كلاسسيكالىق ادىسكە ۇقساس. «50/30/20» قاعيداسىنا ساي, تابىس­تىڭ 20%-ى جيناققا باعىت­تالۋعا ءتيىس. ۇلان مۇنى وزىنشە بەيىمدەگەن.

– پسيحولوگيا مەن نەيروەكونوميكا سالاسىندا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, كىشىگىرىم قارجىلىق جەڭىستەر – ادام ميىن­دا دوفامين بولىنۋىنە اسەر ەتەدى. بۇل – موتيۆاتسيا مەن شەشىم قا­بىل­داۋعا جاۋاپ بەرەتىن گورمون. دەمەك كۇن سايىنعى شاعىن جي­ناق – ادامنىڭ بولاشاققا سەنى­­مىن ارتتىرىپ, ءوزىن-ءوزى باعا­لاۋىن كوتەرەدى. كۋرەرلىك جۇمىس سون­دىقتان دا ۇنايدى. قازىر 6 اي جۇ­مىس­سىز قالسام, ءومىر سۇرەتىن جينا­عىم بار, – دەيدى جاس كۋرەر.

ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ 60%-عا جۋى­عىنىڭ توتەنشە جاعدايعا ار­نالعان ارنايى جيناعى جوق («Halyk Finance», 2023). ياعني كۇتپەگەن جاعداي تۋىنداعاندا قارىزعا باتىپ نەمەسە تابىسسىز قالادى. قارجى ساراپشىسى ستيۆەن ديۋبنەر «Small Habits, Big Changes» اتتى ەڭبەگىندە «كۇن­دەلىكتى 1 دوللار جيناعان ادام جىل سوڭىندا تەك 365 دوللار ەمەس, ءوزىن جەڭگەن ادام بولادى», دەيدى.