ناقتى مىندەتتەر جۇكتەلدى

كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى. «بارىڭىزگە بەلگىلى, 26 ءساۋىر كۇنى بۇكىلحالىقتىق سايلاۋ ءوتىپ, وندا حالىق ءوزىنىڭ اۋىزبىرشىلىگىن دۇنيەجۇزىنە پاش ەتتى. مەنى ءبىراۋىزدان سايلادى. سونىمەن قوسا, ەكىنشى جاعىنان, ساياسي-ەكونوميكالىق جولىمىزدى ماقۇلداپ, سايلاۋالدى باعدارلامامىزدى قولدادى. حالىق بىزگە سول جولدى ءارى قاراي جالعاستىرۋعا سەنىم ءبىلدىردى. الداعى ۋاقىتتا مەملەكەت الدىندا تۇرعان ماسەلە – ول جاريالانعان باعدارلامالاردى, اسىرەسە, 5 حالىقتىق باعدارلامانى ورىنداۋ. سولاردى قالاي ورىنداۋىمىز, نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ حالىقتىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ, جاڭعىرتۋعا نەگىزدەلگەن باعدارلامانى قالاي اتقارامىز؟ مىنە, بۇگىنگى جيىن وسىعان ارنالىپ وتىر»,– دەپ باستادى ءوز ءسوزىن پرەزيدەنت. مەملەكەت باسشىسى بۇل ورايدا, ورتاق جەڭىستى ودان ءارى ەسەلەۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن ەلدىڭ بەلسەندىلىگى كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. «ورتاق جەڭىسىمىزدى ءارى قاراي جەتىستىككە ۇلاستىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇر», – دەدى ەلباسى. سونىمەن قاتار, ەلباسى ۇكىمەت قۇرامى جاڭا تاعايىندالعانىن ەسكە سالىپ, ولاردىڭ جۇمىسىنا تابىس تىلەدى. ماسەلەن, بۇل ورايدا پرەزيدەنت: «سەنىم كورسەتىلدى. ءارى قاراي جۇمىس ىستەۋگە بارلىق جاعدايلار بار. وسىنىڭ ءبارىن اقتاۋعا تيىسسىزدەر. قولعا العان رەفورمالارعا سايكەس, ۇلتتىق كوميسسيا قۇرىلدى. مەن بۇگىن وسى كوميسسيانىڭ ەرەجەسىن بەكىتتىم. كوميسسيانىڭ ءاربىر باعىتىنا, ءار سالاعا جۇمىس توبى قۇرىلىپ, باسشىلارى تاعايىندالدى. نە ىستەۋ كەرەكتىگىنە قاتىستى باستى ماسەلەلەر دە بەلگىلەندى. ەندى ءارى قاراي جۇمىس ىستەۋ كەرەك. سەبەبى, سايلاۋدان كەيىنگى اتقارىلاتىن جۇمىستار «قازاقستان-2050» باعدارلاماسىن جانە 30 دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋگە قاتىستى ستراتەگيالىق باعىتىمىزدى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى», – دەدى ن. نازارباەۆ. سونىمەن, بۇل كۇنگى وتىرىس بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى 100 ناقتى قادام­نىڭ پراكتيكالىق جايتتارى قاراس­تى­رىلدى. اتالعان رەفورمالاردىڭ ارقايسىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار ناقتى مىندەتتەر بەلگىلەدى. اتاپ ايتقاندا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى بۇكىل مەملەكەتتىك قىزمەتكە كادر ىرىكتەۋدى جۇرگىزەتىن بىرىڭعاي رەكرۋتينگتىك ورتالىق بولۋى تيىستىگىنە توقتالىپ ءوتتى. سونداي-اق, قازاقستان پرەزيدەنتى جەرگىلىكتى قوعامداستىق الدىندا ەسەپ بەرەتىن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىن قۇرۋ قاجەتتىگىن دە اتاپ ءوتتى. «ول قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا, تۇرمىستىق قىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل مەن جول-پاترۋلدىك قىزمەت جۇمىسىنا جاۋاپتى بولادى. ناق وسى قىزمەت جەرگىلىكتى قوعامداستىقپەن تىعىز ىنتىماقتاسا وتىرىپ ۇساق زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا قاتىستى «مۇلدە توزبەۋ» رەجىمىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس», – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەملەكەت باسشىسى سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەرلەردى جەكەشەلەندىرۋ, سالىق جۇيەسىن رەفورمالاۋ, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ساياساتتى قايتا قاراۋ, قۇرىلىس سالاسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن ءارى قاراي جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق كەدەندىك راسىمدەر مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ساۋدا ساياساتىن جەتىلدىرۋ ءىسىن باستاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حا­لىق­ارالىق كولىك-كوممۋنيكاتسيالىق ارنالارمەن ينتەگراتسيالانعانى ءجون ەكەنىن ايتتى. «ءمۋلتيمودالدى, جوعارى جىلدامدىقتى «ەۋرازيالىق ترانسقۇرلىقتىق ءدالىز» قۇرى­لۋى ءتيىس. ول اۋە, تەڭىز, تەمىرجول جانە اۆتو­كولىك قاتىناستارىن توعىستىرادى. ەۋ­ر­ا­زيالىق ءدالىز ەكى باعىت بويىنشا وتەدى. ءبىرىن­شىسى – قازاقستان, رەسەي اۋماعى ارقىلى ەۋرو­پاعا شىعادى. ەكىنشىسى – قازاقستان اۋما­عى ارقىلى قورعاستان اقتاۋ پورتىنا دەيىن, ودان ءارى كاسپي تەڭىزى مەن كاۆكاز ارقى­لى ەۋروپاعا جانە يران مەن پارسى شىعا­ناعى ارقىلى وڭتۇستىككە جالعاسادى. جوبا اياسىندا قازاقستاننىڭ بۇكىل اۋماعى ار­قى­لى اقتاۋ پورتىنا دەيىن جاڭا تەمىرجول جە­لىسىن سالۋ قاجەت», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. بۇدان بولەك, قازاقستان پرەزيدەنتى ۇلت­تىق قۇندىلىقتاردى جانە وسكەلەڭ ۇرپاق ساناسىنداعى ءپاتريوتيزمدى نىعايتۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىن اتاپ ءوتتى. «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتبا­سى» جوباسىن ىسكە قوسۋ قاجەت. ونىڭ اياسىن­دا كينوفيلمدەر, سەريالدار جانە ەل تاري­حى, قازاقستاندىق مادەنيەت, ەلدىڭ بۇگىنگى ءومىرى تۋرالى حابارلار تۇسىرىلەتىن بولادى. تۋريستىك باعدارلار مەن ەتنواۋىل­دار ۇيىمداستىرىلادى. مادەني ينفراقۇرىلىم بار­لىق قازاقستاندىقتار ءۇشىن قولجەتىمدىگە اي­­نالادى. ماڭگىلىك ەل قۇندىلىقتارىن مەكتەپ ستان­دارتتارىنا قالاي ەنگىزۋ كەرەكتىگىن ويلاس­تىرۋ كەرەك», – دەدى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ. مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت الدىنا 5-6 نەگىزگى ينديكاتور قويىلاتىنىن ايتتى. «ول ءوز كەزەگىندە ءاربىر مينيستر مەن اكىم ءۇشىن 2-3 ناقتى كورسەتكىشتى بەلگىلەپ بەرەتىن بولادى. باقىلاۋ تەك ماقساتتى ينديكاتورعا قول جەتكىزۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ارالىق باقىلاۋ مەن ارتىق تاپسىرمالاردى جويىپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا كوبىرەك ەركىندىك بەرۋ قاجەت. ولار وزدەرىنىڭ جۇمىسىندا ءوز بەتىمەن ارەكەت ەتە الاتىنداي, بىراق جاۋاپتى ءارى ەسەپ بەرىپ وتىراتىنداي بولا تۇسەدى», – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەر جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن ايتتى. «ولار مىندەتتى تۇردە اۋماقتى دامىتۋعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارلار مەن باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىن تالقىلاۋعا قاتىسادى; جەرگىلىكتى جەرلەردە بيۋدجەتتىڭ, ازاماتتار قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا قاتىستى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر جوبالارىنىڭ, باعدارلامالىق قۇجاتتار جوبالارىنىڭ ايقىندالۋىنا اتسالىسادى», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. قازاقستان پرەزيدەنتى وتىرىس بارىسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ بىرىڭعاي پروۆايدەرى بولاتىن «ۇكىمەت ازاماتتار ءۇشىن» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى دا ۇسىندى. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى بارلىق قولعا العان جۇمىستاردى قىسقا مەرزىم ىشىندە اتقارۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. «تەرەڭ ءبىلىمدى, حالىقارالىق تاجىريبەنى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇر. ونىڭ ورىندالۋى ەلىمىزدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. بىزدەن حالىق بۇدان ءارى قادام جاساۋىمىزدى كۇتىپ وتىر. ول ءۇشىن ارقايسىڭىزدىڭ قاجەتتى بىلىمدەرىڭىز, تاجىريبەلەرىڭىز بەن بىلىكتىلىكتەرىڭىز بار. وزدەرىڭىزگە ارتىلعان ءۇمىتتى اقتاۋ كەرەك», – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. وتىرىس بارىسىندا پرەمەر-مي­نيستر ك.ءماسىموۆ ءسوز سويلەپ, بۇرىنعى مۇشە­لەرىنىڭ قايتا تاعايىندالۋى ۇكىمەتكە بار­لىق تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا جەدەل كىرىسۋ­گە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى. «ءسىزدىڭ تاپسىر­ماڭىزعا سايكەس, بارلىق مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولارعا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى, ۇلىقتاۋ راسىمىندە سويلەگەن ءسوزىڭىزدى, قابىل­دانعان باعدارلامالاردى جانە بەرىل­گەن نۇسقاۋلارىڭىزدى ەسكەرە وتىرىپ, تاياۋ ءۇش ايعا ارنالعان ءىس-قيمىل باعدارلا­ماسىن ازىرلەۋ جونىندە تاپسىرما بەرىل­دى. بەلگىلەنگەن مەرزىمگە, ياعني ماۋسىم­نىڭ اياعىنا دەيىن ءسىزدىڭ قاراۋىڭىزعا رەفورمالاردى جالعاستىرۋ جانە تاپسىرمالارىڭىزدىڭ ورىندالۋى جونىندەگى ۇسىنىستاردى ەنگىزەمىز», – دەدى پرەمەر-مينيستر. وتىرىس اياسىندا ۇكىمەت مۇشەلەرى, مەم­لەكەتتىك ورگاندار مەن ۇلتتىق كوم­پا­نيا­لاردىڭ باسشىلارى 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر جونىندەگى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».