شىمكەنتتە ەكولوگيا ارقاشان كۇن تارتىبىندە ءبىرىنشى تۇراتىن ماسەلە. زاۋىت-فابريكالاردان اۋاعا تارايتىن زياندى زاتتار, كولىكتەردەن شىعاتىن تۇتىندەر قالانىڭ تىنىسىن تارىلتادى. ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ارنايى قابىلدانعان تۇجىرىمداما, باعدارلامالار اياسىندا كوپتەگەن جۇمىستى قولعا الىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – اعاش كوشەتتەرىن ەگۋ, جاسىل جەلەك ۇلەسىن ارتتىرۋ. جازدىڭ كۇندەرى شاھاردا كۇن قاتتى ىسيدى. ادامدار سونداي كەزدە كولەڭكەلەپ, دەمالعىسى كەلەدى. حالىقتىڭ وسى تالاپ-تىلەگىن ورىنداۋ ماقساتىندا قالا اكىمدىگى قازىر جاڭادان گۇلزارلار, شاعىن ساياباقتار سالىپ جاتىر.
بۇگىندە جاسىل جەلەكتىڭ جان باسىنا شاققانداعى ۇلەسى شىمكەنتتە ءبىر ادامعا 3,13 شارشى مەتردەن كەلەدى ەكەن. اكىمدىك بۇل كورسەتكىشتى 16 شارشى مەترگە ارتتىرۋدى, مەگاپوليستى ناعىز جاسىل باققا اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىر.
شىمكەنتتە بۇرىن قىلقانجاپىراقتى تالدار كوپ ەگىلەتىن. ونىڭ ورنىن شىنار, گۋدجۋم اعاشتارى الماستىردى. سەبەبى ولاردان كوبىرەك كولەڭكە تۇسەدى, ءارى قورشاعان ورتاعا وتتەگىنى مول بولەدى. بۇگىندە شىمكەنتتىڭ ءوزى مەن اينالاسىنداعى ەلدى مەكەندەردى قوسقاندا ءوسىپ تۇرعان 6 ملن ءتۇپ اعاش-بۇتالار بار. بۇل سانعا جوسپار بويىنشا جىل سايىن ەگىلەتىن 200 مىڭ ءتۇپ كوشەتتى قوسىڭىز. قالادا ارنايى ورمان تۇقىمباعى بار. ول جەردە 700 مىڭنان استام اعاش-بۇتا كوشەتتەرى ءوسىپ جاتىر. ورمان تۇقىمباعىندا 17 ءتۇرلى وسكىندى كەزدەستىرۋگە بولادى. بىلتىر تۇقىمباق القابىن كۇتىپ ۇستاۋعا مەملەكەت قازىناسىنان 127 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىندى.
قالالىق جايلى ورتانى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ دەرەگىنشە, بيىل مەگاپوليستە تابيعات پەن قورشاعان ورتانى جاقسارتۋ باعىتىندا كوپتەگەن جۇمىس اتقارىلادى. شاھاردىڭ باستى كۇرە جولى سانالاتىن 24 ماگيسترالدى كوشە اباتتاندىرىلادى. «اباي», «مەتاللۋرگ», «الاتاۋ» ساياباقتارىندا بالالار الاڭشالارى پايدا بولادى. «اقساي-قاراباستاۋ» كانالىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارى باستالادى. وسىنىڭ ءبارى قالا تۇرعىندارىنا جايلى ورتا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇرىن نوسەر جاۋىن جاۋسا شاھاردىڭ ورتالىق كوشەلەرىنە دەيىن سۋ باسىپ كەتەتىن. كانالداردى تازالاپ, يرريگاتسيالىق جۇيەلەردى رەتكە كەلتىرۋدىڭ ناتيجەسىندە قازىر بۇل ماسەلە بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. باياعىدا قالاداعى جالعىز وزەن قوشقاراتا اينالاسى كۇل-قوقىسقا تولىپ, سۋى لاستانىپ جاتاتىن. اكىمدىك وسى ماسەلەنى دە قولعا الىپ, اينالاسى اباتتانا باستادى.
ا.اسقاروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك دەندرولوگيالىق ساياباعى – شىمكەنتتىڭ ماقتانىشى. قىدىرىپ كەلگەن قوناقتار قالانىڭ مادەني-قىزىقتى ورىندارىن ارالاۋ بارىسىندا مىندەتتى تۇردە وسى ساياباققا سوقپاي كەتپەيدى. ساياباق سونىمەن بىرگە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ كۇندەلىكتى دەمالاتىن, سەرۋەندەيتىن ورنى. حالىققا تيگىزىپ جاتقان پايداسى مەن قىزمەتى وراسان ەكەنىن بىلگەن جەرگىلىكتى بيلىك ساياباقتى ەرەكشە كۇتىم مەن قامقورلىققا العان. وندا اباتتاندىرۋ, كوگالداندىرۋدان بولەك, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلەدى. سونىڭ ارقاسىندا اعاشتاردىڭ گەندىك قورى مولايىپ, سان الۋان وسىمدىك الەمى جاسارىپ, جاقسارىپ كەلەدى.
قىزعالداق گ ۇلى – شىمكەنتتىڭ سيمۆولى. ءتىپتى وسىعان وراي شاھاردا ايگىلى ەسكەرتكىش بوي كوتەرگەن. مەگاپوليستىڭ وسى ەرەكشەلىگىن ءبىلدىرۋ ماقساتىندا جىل سايىن قالا بيلىگى گۇلزارلار مەن جول جيەكتەرىنە, كوشە بويلارىنا كوزدىڭ جاۋىن الاتىن قىزعالداقتار ەگەدى. اكىمدىك بيىل 1,2 ملن دانا قىزعالداق ەگىپتى. كوكتەم گ ۇلىنىڭ مەزگىلى وتكەن سوڭ ورنىن 1,3 ملن دانا بىرجىلدىق باسقا گۇلدەر باسادى.
شىمكەنت
