ەكولوگيالىق قۇندىلىق – تانىم تارازىسى

اكتسيا اياسىندا ەلىمىزدىڭ اۋىل-قالالارىنداعى بارشا تۇر­عىندار, ەرىكتىلەر, مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار مەن ءتۇرلى مەكەمە-كاسىپورىندار قورشاعان ورتانى تازالاۋ, كوگالداندىرۋ, اباتتاندىرۋ ماقساتىندا ءارتۇرلى ەكولوگيالىق ءىس-شارالار وتكىزۋ بارىسىندا بىرلەسە, بىلەك سىبانا ەڭبەك ەتۋدى داعدىعا, داستۇرگە اينالدىردى. اكتسيا اياسىندا جەر-جەرلەردە «تازا ولكە», «كيەلى مەكەن», «جاسىل ايماق», «ونەگەلى ۇرپاق», ء«مولدىر بۇلاق» سىندى ءتۇرلى تاقىرىپتىق باعىتتار, كونكۋرس-بايقاۋلار كوپتەپ ۇيىمداستىرىلدى.

ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ ءمالىم ەتكەندەي, بىلتىر «تازا قازاقستان» اكتسياسىنا 6 ملن-عا جۋىق ادام, ونىڭ ىشىندە 230 مىڭ ەرىكتى قاتىستى. 1,1 ملن توننادان استام قوقىس جينالىپ, 1,6 ملن اعاش وتىرعىزىلدى. جۇزدەگەن مىڭ اۋلالار مەن اۋماقتار تازارتىلدى. 20 مىڭنان استام الەۋمەتتىك نىساننىڭ اۋماعىن تازارتۋ, قوعامدىق كەڭىستىكتىڭ, ساياباقتاردىڭ, سكۆەرلەردىڭ 4,6 مىڭنان استام نىسانىن اباتتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. 300 مىڭ شارشى مەتر­دەن استام جابىن ماتەريالى (پليتكالار, توسەنىشتەر, ت.ب.) جوندەلدى, اۋىستىرىلدى. 5 مىڭ­نان استام تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارى (ەسكەرتكىشتەر, مادەني قۇرىلىسجايلار), 758 سۋبۇر­قاق ءتيىستى قالىپقا كەلتىرىلدى. وزەندەردىڭ, كولدەردىڭ, باسقا سۋ ايدىندارىنىڭ اينالاسىنداعى 5,8 ملن شارشى مەتردەن استام الاڭ, 8,4 ملن مەتردەن استام ارىق جەلىسى تازارتىلدى. قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتارعا قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا 238 ملرد تەڭگەگە 94 جوبادان تۇراتىن پۋل قالىپتاستىرىلدى. زاماناۋي پوليگوندار سالۋ, قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ, قالدىقتاردى بولەك جيناۋدى ەنگىزۋ اكتسيانىڭ نەگىزگى باعىتتارى سانالادى.

ەكولوگيالىق باستامالاردىڭ قوعام تاراپىنان كەڭىنەن قولداۋ تاۋىپ, حالىقتىق سيپات الىپ كەتۋىنە وراي, ونى ودان ءارى دامىتىپ, الەۋمەتتىك نورماعا اينال­دىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتى 2024–2029 جىلدارعا ارنالعان «تازا قازاقستان» ەكولوگيا­لىق مادەنيەتتى دامىتۋ تۇجى­رىم­داماسىن بەكىتتى. قۇجاتتا ەلىمىزدە ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ مەن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالار قاراستىرىلعان. ەكولوگيالىق مادەنيەت – ادام مەن تابيعاتتىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋىنەن كورىنەتىن جالپى مادەنيەتتىڭ ءبىر بولىگى. وسى ورايدا ەكولوگيالىق مادە­نيەت­تى دامىتۋداعى كەشەندى ءتاسىل حا­لىقتىڭ ءارتۇرلى توپتارى ءۇشىن ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ ءارتۇرلى ءادىس-تاسىلدەرىن – ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋدى, تاربيە مەن ساۋات اشۋدى, ەكوالەۋمەتتەنۋدى, ەكولوگيالىق ءوزىن-ءوزى وقىتۋدى, ءوزىن-ءوزى تاربيەلەۋدى قولدانۋدى قامتيدى.

تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزگى باعىتتارى – ەكولوگيالىق ويلاۋ مەن جاۋاپتى مىنەز-ق ۇلىقتى قالىپ­­تاستىرۋ, ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ, اقپاراتتاندىرۋ, ەكو­لوگيا­لىق اعارتۋ. قۇجاتتا ەكولو­گيا­لىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ ماق­ساتىندا ازاماتتاردىڭ سانالى ارەكەتتەرىن ىنتالاندىرۋ, كوتەر­مەلەۋ شارالارى قاراس­تىرىل­عان. بارلىق ءبىلىم بەرۋ دەڭ­گەيلەرىندە ەكولوگيالىق ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ كوزدەلگەن. حالىقتى ەكولو­گيالىق ماسەلەلەر تۋرالى حابار­دار ەتۋ, اقپاراتتىق قولجەتىم­دىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ شارالارى جوسپارلانعان.

تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ­دىڭ قورىتىندىسى جونىن­دەگى نىسانالى ينديكاتورلار مەن كۇتىلەتىن ناتيجەلەردىڭ تىزبەسى تومەندەگىدەي:

• قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ دەڭگەيى: 2023 جىلعى 24%-دان 2029 جىلعا قاراي 38%-عا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان;
• ەكولوگيالىق ءىس-شارالارعا تارتىلعان وقۋشىلاردىڭ ۇلەسى: 2024 جىلى 15%-دان 2029 جىلى 40%-عا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن;
• «ProEko» جوباسىنا قاتى­ساتىن 5–6 سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ سانى: 2024 جىلى 2% (16 000 وقۋشى) دەڭگەيىنەن 2029 جىلى 15% (115 579 وقۋشى) دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان.
• حالىقتىڭ ەكولوگيالىق ءومىر ساپاسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى: 2023 جىلعى 54,2%-دان 2029 جىلى 64,7%-عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن.

سونداي-اق قالدىقتاردى بولەك جيناۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, قوعامدىق ورىنداردا قال­دىقتاردى بولەك جيناۋ جۇيەسىن, قورشاعان ورتانى قورعاۋعا باعىت­تالعان ەكولوگيالىق قاۋىپسىز تاجى­ريبەلەرىن ەنگىزۋ, قورشاعان ورتانى لاستاۋعا قاتىستى «نول­دىك توزىمدىلىك» مادەنيەتىن قالىپ­تاستىرۋ ماقساتىندا اقپارات­تىق, تاربيەلىك شارالار جۇرگىزۋ سىندى قوسىمشا شارالار قاراستىرىلعان.

«تازا قازاقستان» اكتسياسىنىڭ جەمىسىن, يگىلىگىن بۇگىندە بارشا تۇر­عىن­دار كورىپ وتىر: اۋلا-كوشە­لەر تازارتىلدى, قوردا­لانعان كۇل-قوقىستار سىرتقا شى­عا­رىل­دى, ساياباق, گۇلزارلار جاڭا كەيىپ­كە ەندى. سونىڭ ارقا­سىن­دا قور­شاعان ورتا, دەما­لىس ورىن­­دارى كوركەم كوز تارتىپ, ەكو­لو­­گيا­­لىق ماسەلەلەر دە وڭ شەش­ى­مىن تابا باستادى. دەگەن­مەن اكتسيا اۋماق­­تاردى تازالاۋدان الدە­قايدا اۋقىمدى ءىس-شارالار شەڭ­بەرىن قامتيدى. بۇل – بارشا ازاماتتاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىك­تىرەتىن, ەكولوگيالىق تۇرعىدا سانا­لى ءومىر سالتىن ناسيحاتتايتىن قۋات­تى قوزعالىس. باستى تاعىلىمى – تەك تازارتۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەكو­لو­گيالىق مادەنيەتتى قالىپ­­تاستىرۋ, قوعامدى ورتاق جاۋاپ­­كەر­شىلىككە تاربيەلەۋ, قور­شا­عان ورتانى قورعاۋعا دەگەن جانا­­شىر­لىقتى ارتتىرۋ. ونىڭ ىسكە اسى­رىلۋى حالىقتىڭ ەكولو­گيا­لىق ساۋاتتىلىعىن ارتتى­رۋ­عا, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نو­­مي­كالىق تۇرعىدا تۇراقتى دامۋىنا لەپتى ۇلەس قوسادى.