شارۋالارعا دەم بەرەتىن كاسىپورىن

ءوندىرىستىڭ باستاۋ كوزى – «قازاگروەكسپورت» ديلەرلىك كومپانياسى. كومپانيا ايماقتا 2011 جىلدان باستاپ تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ال تازا وتاندىق ءوندىرىس وشاعى – «قازاگروماش» زاۋىتى 2023 جىلدىڭ مامىرىنان باستاپ ءوز ءونىمىن شىعارا باستاعان. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءونىم  ساپاسى ارقىلى كىرپياز كوڭىل ديقانداردىڭ سەنىمىنە يە بولدى.

ۋاقىت  وتە كەلە, تۇتىنۋشىلار قاتارى دا مولايىپ كەلەدى زاۋىت ديرەكتورى ۆيتالي بوركونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وتاندىق ءوندىرىستىڭ ورگە باسۋى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ, ونىڭ ىشىندە سۋبسيديانىڭ ارقاسى. اۋەل باس­تا الىس-جاقىن شەتەلدەردەن دا­يىن تەحنيكانىڭ بولشەكتەرىن اكەلىپ, جيناپ, ساتۋمەن اينالىسقان ديلەرلىك كومپانيا وتاندىق ءوندىرىستى ورىستەتۋدى ءتيىمدى دەپ تاپقان. وسىنداي ويمەن ءوز ونىمدەرىن شىعارۋدى قولعا العان. وندىرىستىك الاڭداردى,  ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمداردى سالۋ ءۇشىن «قازاگروەكسپورت»  سەرىكتەستىگىنىڭ قورىنان قوماقتى قاراجات بولىنگەن. وندىرىستىك الاڭدار تالاپقا ساي بولعاننان كەيىن وسى زامانعى جاڭا تەحنولوگيالىق قۇرىلعىلار مەن ارقيلى ستانوكتاردىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداعان. مىنە, وسى كەزدە «دامۋ ءوندىرىس» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە العان.

وندىرىستىك بازانىڭ جالپى كولەمى ءتورت مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. الاڭنىڭ بار تەلىمى كادەگە اسىپ تۇر. الدىمەن قۇرىلعىعا قاجەتتى مەتالل وڭدەلەدى. زاۋىت نەگىزىنەن توپىراق وڭدەيتىن اگرەگاتتاردى شىعارادى عوي. ونىڭ ىشىندە ءوتىمدىسى, سۇرانىسقا يەسى كادىمگى سوقالار. نەگىزىندە زاۋىتتا بەس وندىرىستىك الاڭ بار. ولاردىڭ بارلىعى وزىق تەحنولوگيا بويىنشا جابدىقتالعان. ماسەلەن, گەرمانيا قۇرىلعىلارى ساپاسىمەن ەرەكشەلەنەدى. سونداي-اق چەح, قىتاي, رەسەي جەلىلەرى دە مامانداردىڭ كوڭى­لىنەن شىعىپ تۇر. دانەكەرلەۋ تسەحىندا قۇرىلعى سوڭعى وڭدەۋدەن ءوتىپ, كەلەسى الاڭعا جول تارتادى. بۇل جەردە تازارتىلىپ, سىرلانادى. بار جۇمىس تولايىم اياقتالعان سوڭ ساتۋ الاڭىنا شىعارىلادى. الاڭعا كوز سالساق, ۇلكەندى-كىشىلى توپىراق وڭدەيتىن قۇرىلعىلاردىڭ ءتۇر-ءتۇرى تولىپ تۇر. ديقاننىڭ قولىنداعى تەحنيكانىڭ كۇش-قۋاتىنا بايلانىستى كەز كەلگەن قۇرىلعىنى الا الامىز.

– ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز ۇجىمنىڭ ىنتىماعىمەن ىسكە اسادى, – دەيدى ۆيتالي الەكساندروۆيچ, – ەڭ باستىسى ديقان ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. ەگەر ولار وزدەرىنىڭ ادال ەڭبەكتەرىنە ساي مول ءونىم الىپ جاتسا, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا مۇم­كىندىگى بولادى عوي. مىنە, وسى كەزدە ءبىز­دىڭ زاۋىتتىڭ ءونىمى دە ءوتىمدى بول­ماق. جاقسى ءونىم الۋ ءۇشىن ەگىس­تىك القاپتاردىڭ وزىق تەحنولوگيا بويىنشا وڭدەلۋى باستى تالاپ. ءبىز ارينە, جۇمىسىمىزدى مەيلىنشە جەتىلدىرگىمىز كەلگەنىمەن, القاپتاعى احۋالدى جەتە بىلمەۋىمىز دە مۇمكىن. وسى وڭىردەگى توپىراقتىڭ ءوزى ارقي­لى ەمەس پە؟ كەي جەر تازا قارا توپى­راقتى بولسا, كەي اۋداندارداعى القاپ­تاردىڭ احۋالى باسقاشا. سون­دىق­تان, تەرەڭىرەك جىرتۋ, كوبىرەك قوپ­سى­تۋ, ىلعال جابۋ دەڭگەيى ارقي­لى. دەمەك, قولدانىلاتىن قۇرىل­عى­لار دا وسى تالاپتارعا ساي بو­لۋى كەرەك. ءار كەزدە اۋىل شارۋاشى­لى­عى قۇرىلىمدارىنىڭ ءوتىنىشىن قالت جى­بەرمەي, جەتىلدىرىپ وتىرۋ مىن­دەتى وسىدان تۋىندايدى. «قازاگروەكسپورت» سەرىكتەستىگىندە سەرۆيس­تىك قىزمەت كورسە­تۋ جۇيەسى بار. ولار اۋىل شارۋا­شى­لىعى قۇرىلىمدارىنا قىزمەت كورسەتە وتىرىپ, ناقتىلى تاجىريبەگە ساراپتاما جاساپ, ۇسىنىس ازىرلەيدى.

زاۋىت ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل جەر كەيبىرەۋلەر ايتىپ جۇرەتىندەي بار تەتىگىن شەتەلدەن جەتكىزىپ, وسىندا قۇراستىراتىن كاسىپورىن ەمەس, ءوز ەلىمىزدىڭ ءونىمى. ال قاجەتتى ماتەريالداردىڭ ەلۋ پايى­زى وتاندىق كاسىپورىنداردان الىنادى. وندىرىسكە قاجەتتى مەتالدىڭ نەگىزگى بولىگى تەمىرتاۋدان جەتكىزىلەدى. تەك ءبىزدىڭ ەلدە جوعى عانا رەسەيدەن تاسىمالدانادى. زاۋىت ماماندارى مەتالدىڭ ساپاسىنا ايرىقشا كوڭىل بولەدى. تۇپكىلىكتى ءونىمنىڭ بەرىكتىگى دە وسىعان بايلانىستى ەمەس پە؟ سوندىقتان جوعارى ساپالى 45-ماركالى بولاتتى پايدالانۋ قولعا الىنعان.

ءبىر جاقسىسى, كومپانيا ءوز زاۋىتتارىندا بۇرىن شەتەلدەن جەتكى­زىلەتىن قۇرىلعىلار ءتارىزدى ءونىم دايىنداۋعا ۇمتىلىپ وتىر. بۇل جاعى كوكەيگە قونادى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن قاجەتتى, ءبىر قاراعاندا تىم قاراپايىم بولىپ كورىنەتىن جەر وڭدەيتىن قۇرىلعىلاردى شەتەلدەن تاسىمالداۋ تىم قىمباتقا تۇسەر ەدى. كاسىپورىن وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, نارىق ايدىنىن قامتۋعا تىرىسىپ كەلەدى. اي سايىن زاۋىت تسەحتارى 150 ءتۇرلى قۇرىلعىلار شىعارادى. ونىڭ ىشىندە كادىمگى بورانا, توپىراقتى نىعىزدايتىن سۇيرەتپە دوڭگەلەكتەر, سوقانىڭ بىرنەشە ءتۇرى.

2024 جىلى كاسىپورىن تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي باستادى. توپىراق قوپسىتقىشتىڭ اۋقىمى 11-15 مەترگە دەيىن جەتەدى. جۇمىس ونىمدىلىگى ءۇشىن بۇل دا قاجەت. ەڭ باس­تىسى, جومارت جەردىڭ بابىن تابۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك.

– كەشەگى كەڭەس زامانىندا اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ءۇشىن وتە قاجەتتى وسىنداي قۇرىلعىلاردىڭ ءتۇر-ءتۇرى بولدى. اتتەڭ وتپەلى كەزەڭدە سول كوك تەمىردىڭ بارلىعىن مەتالل جينايتىندار تاۋىسىپ ءبىتىردى. قازىر ناۋقاندىق جۇمىس كەزىندە وسى كونە قۇرىلعىلاردىڭ بىرەۋىن جاماپ-جاسقايىن دەسەڭ, ءبىر قارىس تەمىر تابا المايسىڭ. جاڭا قۇرىلعىلار جاقسى. ماماندار كاسىپورىن باسشىلارىنا تاجىريبەدەن وتكىزگەن كەزدە وتىنىشتەرىن ايتىپ, جەتىلدىرىپ وتىرادى. ماسەلەن, توپىراق قوپسىت­قىشتىڭ تەرەڭدەپ الۋى قاجەت. ول ءۇشىن ارينە, سالماعى دا بولۋى كەرەك. مىنە, وسىنداي كەيبىر جايلار جەتىلدىرىلگەننەن كەيىن ءونىم ساپاسى ارتا تۇسكەندىگى بايقالادى, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنداعى «قۇلان» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى قۇلان بولاتوۆ.

كاسىپورىن كونسترۋكتورلارى دالا سىرىن جاقسى بىلەتىن ديقانداردىڭ اقىل-كەڭەسىن تىڭداي وتىرىپ, اۋقىمى 11 جانە 15 مەترلىك توپىراق قوپ­سىتقىشتى جەتىلدىرگەننەن كەيىن جەلىلىك وندىرىسكە قويعان. 12-18 مەترلىك تەگىستەگىش – ەگىس الدىندا قول­دانۋ ءۇشىن تاپتىرمايتىن قۇرال. ەڭ باستىسى, نىعىزدالعان توپى­راق بويىنداعى ىلعالدى سىرتقا شى­عار­ماي, بۋلاندىرماي ۇستاپ قالادى. توپىراق قىزعان سوڭ ىلعالدى جەرگە سىڭىرىلگەن تۇقىم تەز كوكتەپ شىعادى ءارى بىركەلكى وسەدى. زاۋىتتاعى مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەڭ ماڭىزدىسى, ديقاندار ءۇشىن ءتيىمدى بولعانى. وتكەن جىلى زاۋىتتا وندىرىلگەن قۇرىلعىنى جەتىلدىرۋ ءۇشىن تۋرا استىقتى القاپتان قايتارىپ اكەلىپتى. كەم-كەتىگىنىڭ ءبارىن جوندەپ, قايتارعان. تۇتىنۋشى رازى. مىنە, وسىنداي ءىستىڭ ناتيجەسى مول بولارى ءسوزسىز.

بۇگىندە زاۋىتتا 86 ادام جۇ­مىس ىستەيدى. ورتاشا ەڭبەكاقى 300 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. ءتاپ-ءتاۋىر ەڭبەكاقى. ايتسە دە كادر ماسەلەسىندە قيىنشىلىق بار. اسىرەسە ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى كونسترۋكتورلار قاسقالداقتىڭ قانىنداي قات. امالسىزدان وزگە وڭىرلەردەن ماماندار شاقىرىلىپ جاتىر. زاۋىت باسشىلىعى وبلىس ورتالىعىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن كەلىسىمشارت جاساعان. تەحنيكالىق ءبىلىم بەرەتىن كوللەدجدەرمەن بىر­لەسىپ دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىن جول­عا قويعان. الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسە­لەنىڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتەتىن بارلىق تەتىكتەر قاراس­تىرىلىپ وتىر.

زاۋىتقا ورنالاسۋ ءۇشىن جۇمىس­شى­لار­دىڭ بويىنداعى تابيعي يكەم مەن تاجىريبەگە كوبىرەك كوڭىل بولى­نەدى. ماسەلەن, دانەكەرلەۋشىنىڭ ءوز ءىسىن قانشالىقتى بىلەتىندىگىن تسەح مەڭ­گەرۋشىسى ەلەكتەن وتكىزەدى. قۇرىل­عى­داعى دانەكەرلەنگەن جەر­لەر­دىڭ ءىزى مەن بەرىكتىگى سىنالادى. بۇگىندە دانەكەرلەۋ تسەحىندا 16 ادام جۇمىس ىستەسە, ولاردىڭ توعىزى جاس مامان. دەمەك, ساباقتاستىق بار.

استىقتى وڭىردەگى احۋالعا ءبىرشا­ما اسەر ەتە الاتىن ۇجىمنىڭ اياق الى­سى نىق. ال بولاشاققا دەگەن جوس­­پا­رى ءتىپتى قوماقتى. ەڭ باستىسى, بەرە­كە­نىڭ باستاۋىنا بەلسەنە ۇلەس قوسپاق.

كوكشەتاۋ