بىلىكتى ۇستاز, ءبىلىمدى شاكىرت

مۇعالىم ماماندىعىن تاڭدا­عان تالاپكەرگە قويىلاتىن تالاپتار دا قاتايىپ, ولار ءۇشىن 2021 جىلدان باستاپ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن ءوتۋ بالى 50-دەن 75 بالعا دەيىن كوتەرىلدى. وتكەن جىلى 1 قىركۇيەكتەن باس­تاپ بولاشاق پەداگوگتەردىڭ ستيپەندياسى 20 پايىزعا كوبەيىپ, 75 600 تەڭگە بولدى. ەڭ باس­تىسى, مۇعالىمدىك ماماندىقتى تاڭداعان مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ اراسىندا ۇزدىك وقىعان تالاپكەر سانى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2023 جىلى 1528 «التىن بەلگى» توسبەلگىسىنىڭ يەگەرى پەداگوگ ما­­ماندىعى بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنا (جوو) تۇس­كەن بولسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 1 797-گە جەتكەن. ۇستازدىقتى قالا­عان وسىنداي ورەندەردىڭ الدى بيىل جوعارى ءبىلىمى تۋرالى ديپ­لوم الىپ, پەداگوگ­تىك ەڭبەك جولىن باستايدى. ال قازىر جۇمىس ىستەپ جۇرگەن مۇعالىمدەردىڭ ەلەۋلى ءبىر بولىگى – كەزىندە ورتا مەكتەپتى «ۇشتىك» باعاعا ءبىتىرىپ, ايتەۋىر «كوك» ديپلوم الىپ شىعىپ, ءبىلىم ۇيىمدارىنا جۇمىسقا ورنالاسۋدى ويلاعان, بىلىكتىلىگى تومەن ماماندار. ءبىلىم سالاسىندا قولعا الىنعان رەفورمالار وڭ ناتيجە بەرە باستاعانىمەن, ىلگەرىلەۋ بارىسى ءالى دە باياۋ ەكە­نىنىڭ نەگىزگى سەبەبى وسى. مۇنى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاس­تىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) ء­بىلىم الۋشىلاردى باعالاۋ جو­نىن­دەگى PISA-2022 حالىقارا­لىق زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەلەرى ايعاق­تاپ بەردى. قازاقستان 81 ەلدىڭ ىشىندە ماتەماتيكادان 46-شى (2018 جىلى – 54-ورىن), وقۋ­دان 61-ورىن (2018 جىلى – 69-ورىن), جاراتىلىستانۋ پانىنەن 49-ورىن­دى (2018 جىلى – 69-ورىن) يەلەندى. ەلىمىز وقۋشىلارىنىڭ 64 پا­يىزى وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا التى كۇردەلىلىك دەڭگەيى­نىڭ ەكىنشىسىن دە ەڭسەرە الماعان. سالىستىرۋ ءۇشىن ەىدۇ ەلدە­رىندەگى ورتاشا كورسەتكىش – 26 پايىز. شاكىرتتەرىمىزدىڭ 50 پا­­يىزى ماتەماتيكا بويىنشا با­زا­لىق دەڭگەيدى عانا كورسەت­كەن (ەىدۇ-دا – 31 پايىز), 45 پايىزى عىلى­مي ساۋاتتىلىق بو­يىن­شا قارا­پايىم تاپسىر­ما­لاردى عانا ورىن­داي العان (ەىدۇ-دا – 24 پايىز). ءاربىر ونىن­شى وقۋ­شىمىز عانا PISA شكا­لا­سى بويىنشا كرەاتيۆتى وي­لاۋ­­دىڭ جوعارى 5-6 دەڭگەيىن كور­سەت­كەن, ال سينگاپۋردا – ءار­بىر ەكىنشى, ەستونيادا – ءاربىر ءۇشىن­شى شاكىرت وسىنداي ناتيجە­گە يە بولعان. سون­داي-اق ءبىلىم جەتىستىكتەرىنىڭ ەلدىك مونيتورينگى توعىزىنشى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ورتاشا بالىنىڭ 2022 جىلعى 47,3-تەن 2023 جىلى 36,8-گە دەيىن تومەندەگەنىن كورسەتكەن. ۇلت­تىق ءبىلىم دەرەكتەرى بازاسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 8-9 سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ 39 پايىزى­نىڭ ۇلگەرىمى ناشار.

مەملەكەت ءبىلىم جۇيە­سىن دا­مىتۋعا باسىمدىق بەرىپ, ونى قار­جىلاندىرۋدى جىل­دان-جىل­عا ارتتىرىپ كەلەدى. وسى سالاعا جۇم­سالعان شىعىس 2019 جىل­­عى 1,3 ترلن تەڭگەدەن 2024 جىلى ­­4,8 ترلن تەڭگەگە دەيىن, ياعني 3 ەسە ۇل­عايتىلدى. الايدا جوعارى اۋديتورلىق پا­لاتا جۇرگىزگەن مەملەكەتتىك اۋديت ورتا ءبىلىمدى دامى­تۋ بويىنشا قابىلدا­نىپ جات­قان شارالاردىڭ تيىمدى­لى­گىن تومەندەتەتىن بىرقاتار پروب­لەمالىق ماسەلە مەن كەمشى­لىك بارىن كورسەتتى. ماسەلەن, ءبىلىم سالاسىنداعى ستراتەگيا­لىق قۇ­جات­تاردىڭ مينيستر اۋىس­قان سايىن وزگەرتىلۋىنىڭ سالدارىنان بۇرىنعى باستامالار اياقسىز قالىپ جاتادى. سول سەبەپتى ءبىلىم ساياساتىندا ساباقتاستىق پەن تۇراقتىلىق جوق. وقۋ جوسپارلارىنداعى ءجيى وزگەرىستەر وقۋلىقتاردى قايتا قاراۋعا جانە بيۋدجەتتىڭ ءتيىمسىز شىعىستارىنا اكەلىپ سوعىپ وتىر. كەيىنگى 5 جىلدا وقۋ­لىقتاردى قايتا قاراۋدان كەلتىرىلگەن ەكونوميكالىق شى­عىن 16 ملرد تەڭگەدەن اسقان. ليتسەنزيالاۋ – ساپالى ءبىلىمنىڭ كەپىلدىگى سانالعانىمەن, مەم­لەكەتتىك مەكتەپتەردى قوسا ال­عاندا, 66 مەكتەپ ليتسەنزياسىز جۇمىس ىستەپ كەلگەن. ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ اتتەستات­تاۋدان ءساتتى ءوتۋ پايىزى تومەن – نەبارى 18,2 پايىزى عانا سىناق­تان ەش سۇرىنبەي وتكەن. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالى­مەتىنە سۇيەنسەك, وتكەن جىلى جۇرگىزىلگەن پەداگوگتەردىڭ ءبىلى­مىن باعالاۋ بارىسىندا پەدا­گو­گي­كالىق جوو-نىڭ 7 653 تۇلە­گىنىڭ 45 پايىزى عانا وڭ نا­تيجە كورسەتكەن. بۇل مەكتەپ مۇعالىمدەرىن دايارلاۋ دەڭگەيى ءالى دە تومەن ەكەنىن اڭعار­تا­دى. وسىعان وراي پارلامەنت دەپۋ­تات­تارى مەن ساراپشى­لار پەدا­گوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارى مەن كوللەدجدەردىڭ ءبىلىم باعدارلامالارىن جانە پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىنىڭ قىزمەتىن قايتا قاراۋ قاجەت دەپ ساناي­دى. اسىرەسە «ورلەۋ» اكتسيونەر­لىك قوعامى جۇمىسى تيىمدىلىگى­نىڭ تومەندىگى الاڭداۋشىلىق تۋعى­زىپ وتىر. وعان كەيىنگى 3 جىل­دا ەل قازىناسىنان 23 ملرد تەڭگە بولىنگەنىمەن, سونشاما قارجىنىڭ قايتارىمى ءماز ەمەس. بۇعان ەل وقۋشىلارىنىڭ العان ءبىلىمىنىڭ ساپاسى جاقسارماي تۇرعانى دالەل.

وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» جول­داۋىندا: «ۇزدىك وقۋ باعدارلا­ماسى, زاماناۋي مەكتەپتەر, وزىق باسقارۋ جۇيەسى بولسا دا, ۇستاز بىلىكتى بولماسا, ونىڭ ءبارى بەكەر ەكەنى انىق. سوندىقتان پەدا­گوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا تالاپتى, قابىلەتتى جاستاردى قابىلداۋعا باسا ءمان بەرۋ كەرەك», دەپ اتاپ ايتقان بولاتىن.

بىلىكتى ۇستاز دەگەندە ويى­مىزعا سولتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىنىڭ شالعايداعى ءۋالي­حا­نوۆ اۋدانىنىڭ ورتالىعى كىش­كەنەكول اۋىلىنداعى №1 ورتا مەكتەپتە ۇزاق جىلدار بويى ماتەماتيكا پانىنەن سا­باق بەرگەن ابىلاي بەلگىباەۆ ورالادى. ەڭ قيىن ءپاندى ءوز ادىستەمەسىمەن وقىتىپ, وقۋ­شى­لارىنىڭ ماتەماتيكاعا ىنتاسىن وياتا بىلگەن عاجاپ ۇستاز ەدى. شاكىرتتەرىنىڭ اراسىنان 20-دان استام فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مەن كانديداتى شىققان. وسى ەڭبەگى ءۇشىن وعان «سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەت­تى ازاماتى» اتاعى بەرىلىپ, ­وبلىس اكىمىنىڭ قولىنان جەڭىل ءاۆتوموبيل­دىڭ كىلتىن سىيلىققا العان ەدى. ورنى – كەڭەس زامانىندا دا, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى كەزىندە دە ءاردايىم توردە بولدى. ەل ىشىندە مۇعالىم ماماندىعىن جۇرەك قالاۋىمەن تاڭداپ, كاسى­بي شەبەرلىك شىڭىنا شىققان وسىنداي ۇلاعاتتى ۇستازدار از دا بولسا بار. وكىنىشكە قاراي, ديپلومدى كوبىنەسە جەكەمەنشىك جوعارى وقۋ ورىندارىنان ساتىپ الىپ, قارا باسىنىڭ قامى ءۇشىن ءوزىن دە الداپ, وقۋشىلاردى دا الداپ جۇرگەن مۇعالىمسىماقتار دا بار. مىسالى, بۇرناعى جىلى پروكۋرورلار اقمولا وبلى­­سىن­دا ارنايى تەكسەرىس جۇر­گى­زىپ, جالعان ديپلومنىڭ كومەگى­مەن قىزمەتكە ورنالاسىپ قانا قوي­ماي, «ديپلوممەن – اۋىل­­­عا!» باعدارلاماسىمەن مەملە­كەت­تىك قولداۋ قارا­جا­­تىن العان 13 ادام­دى اش­كەرەلەگەن. ماڭعىس­­­­­تاۋ وبلى­سىن­داعى كوللەدجدەر­­­دىڭ ­8 وقىتۋ­شىسىنىڭ جالعان ديپ­لوممەن جۇمىس ىستەپ جۇرگەن­­دىگى انىق­تال­عان. بىلتىر قىزىلور­­دا وبلى­سىنىڭ بايقوڭىر قالا­­سىن­داعى 2 مەكتەپتە – 3 قىزمەت­­كەر, قازالى اۋدانىنداعى 3 مەكتەپتە – 4 قىزمەتكەر, قارماق­­­شى اۋدانىنداعى 1 مەكتەپتە 2 قىز­مەتكەر ءبىلىم تۋرالى قولدان جا­­­­­سالعان قۇجاتپەن جۇمىس­قا ور­نا­­لاسقاندىعى اشكەرە بول­­دى. بۇدان بولەك, ارنايى جۇرگى­زىل­­­­گەن تالداۋ اياسىندا جوو-لار ­­1 028-ءى مۇعالىمنىڭ ديپلومىن وز­دەرى بەرگەندىگىن راستاماعان. مىنە, وسىنداي ار-ۇياتتان جۇر­داي جال­عان پەداگوگتەردەن تولىق ارىلمايىنشا, ءبىلىم سالاسى­نىڭ ورگە باسۋى نەعايبىل.