سۋرەتتەر قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
مەملەكەت باسشىسى جىل باسىندا «Ana tili» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا جەڭىس كۇنىن مەرەكەلەۋ اياسىنداعى ءىس-شارالاردىڭ ەڭ ماڭىزدىسى اسكەري شەرۋ بولاتىنىن اتاپ وتكەن ەدى. ەلىمىزدە سوڭعى رەت مۇنداي ءىس-شارا 2017 جىلى ۇيىمداستىرىلىپتى. وسىعان وراي, قازىرگى كۇنى ەلوردامىزدا اراعا 8 جىل سالىپ قايتا ورالعان الامان شەرۋگە قىزۋ دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر.
بۇرناعى كۇنى قورعانىس مينيسترلىگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى ءۇشىن قىرقىنشى ستانساسىنداعى 68665 اسكەري بولىمگە ارنايى ءباسپاسوز تۋرىن ۇيىمداستىردى. «جاقسىنى – كورمەككە» دەمەكشى, ءبىز دە كوپپەن بىرگە ءدال وسى جەردە بولىپ جاتقان اسكەري پارادقا ازىرلىك جۇمىستارىن تاماشالاپ, ەگجەي-تەگجەيىن كوزبەن كورىپ قايتتىق.
جۋرناليستەر مەن بلوگەرلەردى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ باس قولباسشىسى, گەنەرال-مايور مەرەكە كوشەكباەۆ قارسى الىپ, الدىمەن ەسەپتوپتاردىڭ ساپتىق ءجۇرىسى مەن اسكەري تەحنيكالاردىڭ شەرۋى مەن ازىرلىك جۇمىستارىنىڭ بارىسى جايىندا تولىققاندى اڭگىمەلەپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان پارادتى دايىنداپ, ۇيىمداستىرۋ وزىنە جۇكتەلىپتى.
«ەلوردامىزدىڭ باس الاڭىندا وتەتىن سالتاناتتى شەرۋ – اسكەري سالاداعى ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن, حالقىمىزدىڭ جاۋىنگەرلىك ەرلىگى مەن باتىرلىق تاريحىن بەينەلەيتىن يگى ءداستۇر. قازىرگى تاڭدا دايىندىق بەكىتىلگەن جوسپار بويىنشا ءجۇرىپ جاتىر. بيىل بۇل ءىس-شاراعا 4 مىڭنان اسا اسكەري قىزمەتشى قاتىسادى. ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنداعى بولىمشەلەردەن ساربازدار تۇگەلدەي وسى جەرگە جينالىپ ۇلگەردى. ونىڭ ىشىندە 200-دەن استامى – ايەلدەر. پارادقا بۇعان قوسا 300-دەن اسا اسكەري تەحنيكا مەن 70-كە جۋىق اۆياتسيا قۇرالى قاتىسادى», دەدى گەنەرال-مايور.
ونىڭ ايتۋىنشا, پارادقا دايىندىق ءۇش كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرىلماق. ەڭ الدىمەن, ەسەپتوپتاردىڭ جەكەلەي دايىندىعى وسى №68665 اسكەري ءبولىم اۋماعىندا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل جەردە جاياۋ اسكەرلەر مەن تەحنيكالار شەرۋى پىسىقتالىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ەلوردامىزدىڭ باسقا اۋماعىندا اۆياتسيا دايىندىعى دا باستالعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
ەكىنشى كەزەڭ – يندۋستريالدىق قالاشىقتا وتەتىن جالپى دايىندىق. مۇندا جاياۋ اسكەر مەن تەحنيكالار, سونداي-اق اۆياتسيا قۇرالدارىنىڭ بىرىككەن ازىرلىگى تەكسەرىلەدى. ال ءۇشىنشى كەزەڭ, ياعني باستى ءارى كەيىنگى دايىندىق 3-5 مامىر كۇندەرى استاناداعى پاراد وتەتىن الاڭدا ۇيىمداستىرىلماق. اسكەري پارادتىڭ وزىنە 7 مامىردا وتەتىنى بەلگىلى.
قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ باس قولباسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, №68665 اسكەري ءبولىم اۋماعىندا ناۋرىز ايىنىڭ 1-ىنەن ەلدىڭ بارلىق ايماعىنان كەلەتىن اسكەري قىزمەتشىلەردى ورنالاستىرۋ ءۇشىن دالالىق جاعدايداعى اسكەري قالاشىق دايىنداۋ جۇمىسى قولعا الىنعان. ناۋرىزدىڭ اياعىنا دەيىن بۇل جۇمىستار تولىق اياقتالىپ, اسكەري قىزمەتكەرلەر تۇگەلدەي جينالىپ, 1 ساۋىردەن بەرى دايىندىق جۇمىستارى تولىققاندى باستالىپتى.
«وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, قازىر بۇل جەردە 288 دالالىق شاتىر تىگىلگەن. ونىڭ ىشىندە 103 شاتىردا 3,5 مىڭنان اسا ادام تۇرىپ جاتىر. ءار شاتىردا 35-36 ادامنان بار. قالعان شاتىرلاردا اسحانا, مونشا, جۋىناتىن بولمە, مەديتسينالىق پۋنكت, قارۋ-جاراق قويماسى سەكىلدى وزگە دە قوسالقى قاجەتتىلىكتەرگە ارنالعان جەرلەر ورنالاسقان», دەدى م.كوشەكباەۆ.
شاتىرلاردىڭ ءىشىن ارالاپ ءجۇرىپ بايقاعانىمىز, ەكى جاعىنداعى كىرەتىن ەسىكتەرىنىڭ قاسىنا ەكى تەمىر پەش (بۋرجۋيكا) قويىلعان. وت جاعىپ, ءىشىن جىلىتۋ ءۇشىن ارنايى قىزمەتكەر بەكىتىلگەن. قازىر استانادا اۋا رايى +10 گرادۋستىڭ اينالاسىندا بولسا, شاتىر ىشىندە +24 گرادۋس شاماسىندا جىلىلىق ساقتالىنادى ەكەن. اسكەردەگى سەكىلدى ەكىقاباتتى كەرەۋەتتەر قاز-قاتار تۇر. تاپ-تۇيناق جينالعان توسەك جابدىقتارىنا قاراپ, اسكەر كورگەن ادامدار مەكەن ەتەتىن جەر ەكەنىن بىردەن اڭعارۋعا بولادى.
م.كوشەكباەۆ جۋرناليستەرگە مۇنداعى اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ كۇن ءتارتىبى جايىندا ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. تاڭەرتەڭ ۇيقىدان ساعات 06.30-دا تۇرىپ, تاماقتانعان سوڭ, ساعات 09.00 مەن 13.00 ارالىعىندا ەسەپتوپتاردىڭ جالپى ساپپەن ءجۇرۋ دايىندىعى وتكىزىلەدى. تۇسكى استان كەيىن ەكى ساعات بويى ءار ەسەپتوپتىڭ جەكە دايىندىقتارى پىسىقتالادى. كەشكى 22.00-دە ۇيقىعا جاتادى. اراسىنداعى بوس ۋاقىتتارىندا ءتۇرلى زياتكەرلىك ويىندار ويناپ, كوڭىل كوتەرۋگە جاعداي قاراستىرىلعان. ءۇش مەزگىل تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
گەنەرال-مايوردىڭ ايتۋىنشا, شەرۋگە قاتىسۋشىلاردى ىرىكتەۋ كەزىندە اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ دەنە دايىندىعى مەن دەنساۋلىق جاعدايىنان باستاپ, بويىنا دەيىن قاتاڭ تالاپتار قويىلعان. پارادتىق ەسەپتوپتاردىڭ نەگىزىن قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرلىق اسكەرلەرى قۇراعانىمەن, سالتاناتتى شەرۋگە مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتى, ءىىم ۇلتتىق ۇلانى, ۇقك شەكارا قىزمەتى مەن توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ جەكە قۇرامدارى دا قاتىسادى.
ءبىز دايىندىق بارىسىنداعى اسكەريلەردىڭ كەيبىرىن اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. سولاردىڭ ءبىرى ۇلتتىق ۇلان قۇرمەت قاراۋىل روتاسىنىڭ ۆزۆود كومانديرى, لەيتەنانت دارحان قاليباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق ۇلاننان اسكەري پارادقا قاتىسۋ ءۇشىن ەكى ەسەپتوپ ءبولىنىپ, ءوزى ءبىر ەسەپتوپتىڭ باعىتتاۋشىسى بولىپ سايلانعان ەكەن.
«قازىرگى ۋاقىتتا دايىندىق وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتىپ جاتىر. جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعاندىقتان, بيىلعى پارادتىڭ ماڭىزى جوعارى. 300-گە جۋىق ۇلاندىق سارباز كەلدى. بارلىعى دا الداعى سىنعا ساقاداي ساي. مەنىڭ ويىمشا, اسكەري پاراد – جاي عانا كورىنىس ەمەس, ول قازاق ەلىنىڭ ءاربىر اسكەري قۇرىلىمىنىڭ جاۋىنگەرلىك دەڭگەيىن كورسەتەتىن ءىس-شارا. بۇنى بۇكىل دۇنيەجۇزى تاماشالايدى. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ قورعانىسى سەنىمدى قولدا ەكەنىن كورسەتۋىمىز كەرەك», دەدى ول.
اسكەري شەرۋگە 200-دەن اسا وقالى كيىمدەگى قىز-كەلىنشەك قاتىساتىنىن ايتتىق قوي. سولاردىڭ ءبىرى – الماتى گارنيزونىنا قاراستى 97617 اسكەري ءبولىمى ازىق-ت ۇلىك قىزمەتىنىڭ اعا مامانى, قاتارداعى نازەركە داۋلەت.
«كۇندەلىكتى بەرىلگەن ەرىك-جىگەر مەن رۋحتىڭ ارقاسىندا ەشقانداي اۋىرتپالىقتى سەزىپ جاتقانىمىز جوق. ونىڭ ۇستىنە مۇندا ءبىز ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. اسكەري ماماندىق – مەن ءۇشىن ماقتانىش. بۇكىل قازاق ەلى بىزگە ءۇمىت ارتىپ وتىرعاندىقتان, ەلىمىزدىڭ, جەرىمىزدىڭ وركەندەۋى جولىندا بۇدان دا كوپ جەتىستىككە جەتۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالامىز. مەن اسكەري سالاعا 19 جاسىمدا كەلدىم. اراداعى ءۇش جىلدىق تاجىريبەمنىڭ ارقاسىندا وسى پارادقا العاش رەت قاتىسقالى وتىرمىن», دەپ جاۋاپ بەردى نازەركە.
ونىڭ ايتۋىنشا, ءوز اۋلەتىنەن بۇعان دەيىن اسكەري قىزمەتشى شىقپاسا دا, بۇل سالاعا جۇرەك قالاۋىمەن كەلىپتى.
«مەن اسكەري قىزمەتتى تاڭداعانىما ەش وكىنبەيمىن. وسىندا ءجۇرىپ جوعارى وقۋ ورنىن ءتامامدادىم. بىزگە كوپ جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. مەن دە ءاليا, مانشۇك سىندى ەلىمدى الەمگە تانىتقىم كەلەدى», دەپ سىرىمەن ءبولىستى.
دەسانتتىق شابۋىلداۋ بريگاداسى ورىن تەپكەن اسكەري ءبولىمنىڭ پلاتسىندا ەسەپتوپتار وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ساپپەن ءجۇرىپ وتكەننەن كەيىن اسكەري تەحنيكالاردىڭ شەرۋىن دە تاماشالاۋ مۇمكىندىگى تۋدى. گەنەرال-مايور م.كوشەكباەۆتىڭ ايتۋىنشا, 7 مامىردا سالتاناتتى شەرۋ ءۇش بولىمنەن تۇرادى. اتاپ ايتقاندا, الدىمەن تاريحي بولىمدە ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا قۇرىلعان داڭقتى جاۋىنگەرلىك قۇرىلىمدار تانىستىرىلىپ, سوعىس ۋاقىتىنداعى تانىمال تەحنيكالار كورسەتىلەدى. پارادتى ادەتتەگىدەي اتاقتى ت-34 تانكىسى باستاپ شىعىپ, ونىڭ ارتىنان سوعىس كەزىندە جەكە قۇرامدى تاسىمالدايتىن جۇك كولىكتەرى مەن زيس-2 (كاليبرى 57 مم) زەڭبىرەكتەرى بار زيل-157, م-30 (كاليبرى 122 مم) گاۋبيتسالارى بار زيل-157, سونداي-اق «كاتيۋشالار» ءجۇرىپ وتەدى. بۇل كولىكتىڭ ءبارى قازىر اسكەري ءبولىم اۋماعىنا اكەلىنگەن.
پارادتىڭ ەكىنشى بولىمىندە ەلىمىزدىڭ زاماناۋي قارۋلى كۇشتەرىنىڭ الەۋەتىن پاش ەتەتىن كورىنىس كورسەتىلىپ, ەسەپتوپتار مەن اسكەري تەحنيكالار شەرۋى بولادى. قازىرگى كۇنى اسكەري ءبولىم اۋماعىندا پارادقا قاتىساتىن تەحنيكالاردى ءبىر تۇسكە بوياۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ال ءۇشىنشى بولىمدە اۆياتسيا كۇشتەرى اۋەدەن ۇشىپ وتەدى.
م.كوشەكباەۆ بۇل پاراد جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعاندىقتان, بۇرىنعىلاردان وزگەشە بولاتىنىن ايتتى. ءبىز ودان «ادەتتەگىدەي ۇشاق, تىكۇشاق, تانك, ارتيللەريا قۇرالدارىنان بولەك, زاماناۋي تەحنيكالار, ماسەلەن ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتتار بولا ما؟» دەپ سۇراعانىمىزدا: «ارينە, جاڭا تەحنيكالار, ولاردىڭ ىشىندە وتاندىق ونىمدەر پارادقا قاتىسادى. بىراق ناقتى قانداي تەحنيكا بولاتىنىن قازىر اشىپ ايتپاي-اق قويايىن. حالىق ءوز كوزىمەن كورگەنى جاقسى» دەپ قىسقا جاۋاپ بەردى.
بىراق ءبىز, جۋرناليستەر, كەيدە قادالعان جەرىمىزدەن قان الماي قويمايتىن ادەتىمىز بار ەمەس پە, سول جەردەگى اسكەري قىزمەتشىلەردەن سىر سۋىرتپاقتاپ ءجۇرىپ, اسكەري پارادقا دروندار قاتىساتىنىن, سونىڭ ىشىندە وتاندىق «شاعالا» اپپاراتى دا ۇشىپ وتەتىنىن ءبىلىپ الدىق. ال قازىر ەلىمىزدە قۇراستىرىلا باستاعان, تۇرىكتىڭ «Bayraktar» ۇشقىشسىز اپپاراتىنىڭ جەتىلگەن ءتۇرى «Anka» درونى قاتىسا ما, جوق پا, ول جاعى ازىرگە بەيمالىم.
اسكەري تەحنيكالاردىڭ شەرۋى كەزىندە «ارلان», «Cobra» ساۋىتتى دوڭگەلەكتى كولىكتەرى, «سترەلا-10», «تور» جانە «بۋك» زەنيتتىك زىمىران كەشەندەرى, بتر-82ا, «الماز» جانە «اگات» ءموبيلدى كەشەندەرى, «TEODor» روبوتتەحنيكالىق كەشەنى, ەسەپتىك-تالدامالىق ستانسا كەشەنى جانە قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانىڭ باسقا دا ۇلگىلەرىن تاماشالادىق. بۇل – اسكەري پارادتا ءجۇرىپ وتەتىن سوعىس قارۋلارىنىڭ ءبىر بولىگى عانا.
ءباسپاسوز تۋرى بارىسىندا اقتاۋ قالاسىنداعى 390-جەكە گۆارديالىق تەڭىز جاياۋ اسكەرلەرى بريگاداسىنىڭ قاتارداعى جاۋىنگەرى الماس داۋلەتبەك ەسىمدى اقىن جىگىتپەن دە تىلدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. اباي وبلىسى اياگوز قالاسىنىڭ تۋماسى ءوزىنىڭ اسكەرگە كەلگەندەگى ماقساتى – تەك وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋ ەمەس, سونىمەن قاتار قارۋلاس ساربازداردى وتتى جىرلارىمەن جىگەرلەندىرۋ ەكەنىن دە ايتىپ ءوتتى.
