فوتو: اشىق دەرەككوز
ەلنۇر بەيسەنباەۆ ءبىرىنشى كەزەكتە ەل بيۋدجەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ىشكى رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى قايتا قاراۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جوباسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا ۇسىنىلعان سالىقتىق جەڭىلدىكتەر تىم كوپ.
«بۇل تۇستا ءبىراز تۇيتكىل بار. جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جوباسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا وتە كوپ سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلعان. مۇنى ارىپتەستەرىمىز بىرنەشە رەت كوتەردى. ماسەلەن, قولدانىستاعى كەن ورىندارى بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ سالىعىنان بوساتىلىپ, 10 پايىز جەڭىلدىك كورسەتىلگەن. بۇل دەگەنىڭىز – 100 ميلليارد تەڭگەدەي قاراجات. ال كەيبىر ءىرى كومپانيالاردىڭ مىسالىندا بۇل سوما ءتىپتى تريلليونداعان تەڭگەگە جەتۋى ىقتيمال», دەدى دەپۋتات.
ماسەلەن, تەك «قازاقمىس» كومپانياسىنىڭ ەكى جوباسىنا قاتىستى سالىق جەڭىلدىگى بەس جىل ىشىندە 343 ميلليارد تەڭگەگە جەتۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار, قاتتى پايدالى قازبالاردى وندىرۋشىلەر ەڭبەكاقى قورىنان باسقا بارلىق سالىق تۇرىنەن بوساتىلعان. بۇل دا مەملەكەت قازىناسىنا ايتارلىقتاي زيان كەلتىرەتىنى ايتىلدى.
دەپۋتات سالىق رەفورماسى ناتيجەسىندە بيۋدجەتكە 4 تريلليون تەڭگە تۇسەدى دەگەن بولجامنىڭ ناقتى دالەل-دايەكسىز ۇسىنىلعانىن ايتىپ, بۇعان سەنىمسىزدىك ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ماڭىزدى ماسەلە جان-جاقتى ساراپتاۋدى تالاپ ەتەدى.
ەلنۇر بەيسەنباەۆ ۇلتتىق قوردىڭ قارجىسىن ءجيى پايدالانۋ ماسەلەسىن دە سىنعا الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى قوردان 28 ميلليارد دوللار الىنعان, بۇل — كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ بۇكىل بيۋدجەتىنە پاراپار سوما.
دەپۋتات سونىمەن قاتار اڭشىلىق پەن جانۋارلار الەمىن پايدالانۋ ءۇشىن تولەنەتىن الىمداردىڭ تىم تومەن ەكەنىن سىنعا الدى.
«قاراپايىم مىسال - قويان اۋلاۋ. اڭشىلىقتىڭ قازىرگى قۇنى نەبارى 177 تەڭگە. بۇل دۇكەندەگى سۋ باعاسىنان دا ارزان. بىراق دۇكەندە ءبىر كارتريدج 500 تەڭگە تۇرادى. بۇل جاعداي حالىق اراسىندا تابيعاتقا دەگەن جەككورىنىشتى كوزقاراستى قالىپتاستىرادى. بۇل سالانى ەليتالىق قىزمەت تۇرىنە اينالدىرۋعا بولادى. افريكادا اڭشىلىق — ءتۋريزمنىڭ ماڭىزدى كوزى. قازاقستان دا وسى كلاستەردى دامىتىپ, بيۋدجەت كىرىسىن ارتتىرا الادى», دەدى بەيسەنباەۆ.
سالىق كودەكسى جوباسىندا سىرتقى جارناماعا سالىناتىن الىمدى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلعان. الايدا دەپۋتات بۇل ۇسىنىستى ورىنسىز دەپ ەسەپتەيدى.
«بۇل الىم جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە جىل سايىن 7-8 ميلليارد تەڭگە كىرىس اكەلەدى. ەگەر ول جويىلسا, بۇل شىعىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن وتەلەدى. مۇنداي شەشىم قالا كوركىن بۇزىپ, باقىلاۋسىز جارناماعا جول اشۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇل تولەمدى قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت», دەدى ول.
بەيسەنباەۆ قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى. ماسەلەن, ستامبۋل قالاسى قازىرگى تاڭدا باتىس ەلدەرى ءۇشىن ماڭىزدى ترانزيتتىك حابقا اينالعان.
ء«بىز دە وسى باعىتتا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. اۆياتاسىمال سالاسىندا ىشكى رەيستەردىڭ باعاسىن تومەندەتۋ ءۇشىن ترانزيتتىك رەيستەرگە جانارمايعا ققس-تى قايتارۋ, يمپورتتالاتىن اۆياوتىندى سالىقتان بوساتۋ قاجەت. بۇل — ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ ناقتى جولدارىنىڭ ءبىرى», دەدى دەپۋتات.
«AMANAT» فراكتسياسى سالىق كودەكسىن تالقىلاۋ كەزىندە ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ, كوپتەگەن ماڭىزدى ۇسىنىستارىن جەتكىزگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ شەكتى مولشەرىن كوتەرۋ تۋرالى ۇسىنىس قولداۋ تاپتى. بۇدان بولەك, فراكتسيا 7 باعىت بويىنشا ۇسىنىس بەرگەن, ونىڭ باسىم بولىگى ەسكەرىلگەن.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 19 ءتۇرى, وتاندىق كىتاپ شىعارۋ مەن ارحەولوگيا سالاسى ققس-تان بوساتىلدى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك ءۇشىن ارنايى سالىق رەجيمى ەنگىزىلدى. ەڭ باستىسى — ادال ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر مەن قاراپايىم حالىققا قوسىمشا اۋىرتپالىق تۇسپەيدى», دەدى ەلنۇر بەيسەنباەۆ.
دەپۋتات ءوز سوزىندە ۇسىنىلعان سالىق كودەكسىنىڭ جوباسى ءالى دە پىسىقتاۋدى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. بىراق العاشقى وقىلىمدا قولداۋعا لايىق ەكەنىن ايتتى.
ء«بىز جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. مۇنداي جاعدايدا سالىق رەفورماسىن وڭتايلى جۇرگىزۋ — ۇلكەن مىندەت. ۇسىنىلعان كودەكس وسى تۇيتكىلدەردى شەشۋگە باعىتتالعان. سوندىقتان «AMANAT» فراكتسياسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قۇجاتتى قولدايدى جانە ارىپتەستەرىمىزدى دە قولداۋعا شاقىرامىز, دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى.
