ەلدە مال باسى كوبەيىپ كەلەدى

كەيىنگى جىلدارى كور­شى ەلدەردىڭ مال شارۋا­شىلىعى سالا­سىنداعى كاسىپكەر-فەرمەرلەرى قازاق مالىنا كوز سالىپ, دەن قويا باستادى. ءارتۇرلى كليماتقا ءتوزىمدى ءارى ارقانداي جايىلىمعا تەز بەيىمدەلەتىن قازاق مالىنىڭ قاسيەتىن وزبەكستاننىڭ «بال­عاباەۆ اگروفيرما» اكتسيونەرلىك قوعامى جوعارى باعالايدى.

«ەگىس دالالارىمىز بەن جايى­لىم جەرلەرىمىز جالعاسىپ, ۇلا­سىپ جاتقاندىقتان با, قازاق مالىن وزبەك ەلىندە جەرسىندىرىپ جاتۋ اسا قاجەت ەمەس. اكەلسەڭ جايسىزدىق سەزىنبەيدى. ءتىپتى قوڭىن جوعالتىپ, ابىگەرگە دە سالمايدى. سوندىقتان وزبەك فەر­مەرىنە ءتيىمدى مالدىڭ ءبىرى – قازاق مالى», دەيدى اكتسيونەرلىك قوعام ديرەكتورى زۇلحىمار پەردالىقىزى.

2024 جىلدىڭ سوڭىنداعى مالىمەتتەرگە قاراساق, ەلىمىزدە 250-گە جۋىق بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەپ, ەت ءونىمىن ءوندىرىپ جاتىر. اراسىندا مالدى كور­شى ەلدەرگە تىرىدەي ەكسپورتتاپ جۇرگەندەرى دە جوق ەمەس. ايتپاعىمىز, ەلدەگى بورداقىلاۋ الاڭدارىندا جالپى 174 190 باس مال بورداقىلانادى ەكەن.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگى, مال شارۋاشىلىعى دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى باعلان ايمۇر­زاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى بور­داقىلاۋ الاڭدارىندا كەلەسى
جانۋار تۇرلەرى وسىرىلەدى:

• ءىرى قارا مال – نەگىزىنەن قا­زاقتىڭ اقباس سيىرى, انگۋس, گەرەفورد جانە باسقا دا ەتتى تۇ­قىمدار.
• ۇساق مال (قوي مەن ەشكى) – نەگىزىنەن ەدىلباي, گيسسار جانە باسقا دا ەتتى قوي تۇقىمدارى.
• جىلقى – اسىرەسە ءداستۇرلى مال شارۋاشىلىعى دامىعان وڭىرلەردە ق ۇلىنداردى بوردا­قىلاۋ ارقىلى جىلقى ەتى ون­دىرىلەدى.
• تۇيە – ەت پەن ءسۇت ءوندىرۋ ءۇشىن بورداقىلانادى, بىراق كولە­مى از.

ونىڭ ايتۋىنشا, بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ نەگىزگى باعىتى – ەتتى ءىرى قارا مال. ناقتى ستاتيستيكالىق دەرەككە سۇيەنسەك, بىلتىرعى قارا كۇزدەگى جاعداي بويىنشا, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىندا مال باسى مەن قۇس سانى ارتقان. ءىرى قارا مال – 8,2 ملن باس, ونىڭ قاتارىندا سيىر – 4,4 ملن باس, جىلقى – 4,1 ملن باس, تۇيە باسى – 2,8 ملن. بۇل ساندار ەلدەگى مال باسىنىڭ ايتارلىقتاي ارتقانىن كورسەتەدى. مال باسىنىڭ ءوسۋى – قۋانتارلىق جاعداي. دەسە دە بۇگىندە مال باعۋ, ءتول الۋ مەن مال ونىمدەرىن ءوندىرىپ ساتۋ قي­ىندادى. ونىڭ باستى سەبەبى – مال ونىمدەرىنىڭ نارىقتاعى باعاسىنىڭ تومەندىگىندە.

مالدى جىل ون ەكى اي ءۇزىلىس­سىز بورداقىلاۋ ءۇشىن جەم­شوپ قورىنىڭ ماڭىزى زور. بىلتىر جاز جاۋىندى كەلىپ, جەمشوپ قورى جوسپارداعىدان ارتىق ءوندىرىلدى. جالپى, 2024–2025 جىلدارى مال قىستاۋىنا 35,2 ملن توننا ءشوپ نەمەسە جوس­پاردان 143,9%-ى, 2,0 ملن توننا پىشەن (117,9%), 5,1 ملن توننا سابان (111,9%), 2,3 ملن توننا سۇرلەم (117,9%), سونداي-اق 5,8 ملن توننا قۇراماجەم (104,4%) دايىندالىپتى. ازىرلەنگەن جەمشوپتىڭ ساپاسى ستاندارتقا ساي كەلەدى.

«دايىندالعان جەمشوپ­تىڭ كورسەتىلگەن كولەمى مال شا­رۋا­شىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن جانە ءونىم ساپاسىن ساقتاۋعا, سونداي-اق جالپى مالدى تولىققاندى ازىق­تاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ب.اي­مۇرزاەۆ.

جىل وتكەن سايىن ەت ەكسپور­تىنىڭ نارىعى دا كەڭەيىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر 22,4 مىڭ توننا سيىر ەتى 12 ەلدىڭ نارىعىنا جول تارتقان. ونىڭ قاتارىندا ەڭ كوپ كولەمدە وزبەكستان (20,7 مىڭ توننا), قىرعىزستان (633,2 توننا), تاجىكستان (595,7 توننا), يران (298 توننا), قىتاي (80,8 توننا), بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى (33,3 توننا) بار.

«جىل قورىتىندىسىندا 570 مىڭ توننا ەت (قۇس ەتىن ەسكەرە وتىرىپ) وڭدەلىپ, ىشكى نارىقتا پايدالانىلادى, از عانا بولىگى رەسەي مەن قىرعىز ەلدە­رىنە ەكسپورتتالادى. ءار ەلدىڭ تۇتىنۋشىلىق تالعامى, ەت نا­رىعىنىڭ قۇرىلىمى مەن حا­لىقتىڭ تابىس دەڭگەيى ءار­تۇرلى. كەيبىر ەلدە سيىر ەتى نە­گىزگى تۇتىناتىن ەت ءتۇرى بولسا, باسقا ەلدەردە قۇس ەتى نەمەسە شوشقا ەتى باسىم. بۇل باعا مەن سۇرانىس دەڭگەيىنە اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار باعا اۋىل شارۋا­شىلىعىن سۋبسيديالاۋ دەڭ­گەيى, ءوندىرىس شىعىنى مەن لوگيستيكالىق شىعىن سياقتى ءارتۇرلى ەكونوميكالىق فاكتورعا بايلانىستى قالىپتاسادى», دەدى دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.

رەسمي ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە سايكەس وسى جىلعى اقپانداعى جاعدايدا ەلىمىزدە سيىر ەتىنىڭ ورتاشا باعاسى 2 684 تەڭگەنى قۇرايدى. ال رەسەيدە سيىر ەتىنىڭ ورتاشا باعاسى – 3 314 تەڭگە (607 رۋبل), بەلارۋستا – 1 777 تەڭگە (1 762 بەلارۋس ءرۋبلى), قىرعىز ەلىندە – 3 581 تەڭگە (625 سوم), وزبەكستاندا – 3 490 تەڭگە (84 494 سۋم).