بايتەرەكتىڭ بۇتاقتارى

ءبىز – قازاقستاندىقتارمىز! “ەگەمەن قازاقستان” ەل گازەتى رەتىندە مەملەكەت ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ قاي-قايسى­سىنا دا قاتىسىپ, ءوز ءۇنىن قوسىپ وتىرادى. وسى ويدىڭ تاعى ءبىر دالەلى – باسىلىمنىڭ كەشە اس­تا­ناداعى بەيبىتشىلىك جانە كە­لىسىم سارايىندا وتكىزگەن فوتو­كورمەسى. “ەرتەڭ وسى عيماراتتا ەۋرو­پا­داعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماق­تاستىق ۇيىمىنىڭ توزىمدىلىك پەن كەمسىتپەۋشىلىك جونىندەگى جوعارى دەڭگەيدەگى كونفەرەنتسياسى اشى­لادى. وسى وقيعانىڭ الدىندا “ەگە­مەن قازاقستان” رەسپۋبلي­كا­لىق گازەتى” اكتسيونەرلىك قوعامى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, “قازاقستان – دوستىق پەن كەلىسىم مەكەنى” اتتى فو­توكورمە ۇيىمداستىرۋدى ورىن­دى دەپ تاپتى”, دەدى كورمەنى اشار­داعى كىرىسپە سوزىندە باسىلىم باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. كورمەگە وسى تاقىرىپتىڭ تاڭ­دالۋى دا, ونىڭ ەقىۇ اياسىنداعى القالى جيىن ءوتىپ جاتقان عيما­راتتا ۇيىمداستىرىلۋى دا زاڭدى. راسىندا دا, قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­عا دا جەتپەيتىن تاريحىندا ءال­ەم­گە ايگىلى مەملەكەتكە اينا­لۋ­ىندا, ساياساتى تۇراقتى, ەكو­نو­مي­كاسى قۋاتتى ەل رەتىندە مويىندالۋىندا, كەشەگى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەلدەر ارا­سىنان تۇڭعىش رەت, ازيا قۇرلىعىنداعى مەملەكەتتەر اراسىنان تۇڭعىش رەت, تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر اراسىنان تۇڭعىش رەت ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماق­تاس­تىق ۇيىمىنا توراعالىققا سايلانۋىندا وسى ماسەلەنىڭ, ياعني كوپ ءتىلدى, كوپ ءدىندى, كوپ ەتنوستى ەلدە دوستىق پەن كەلىسىم احۋالىن ساقتاۋعا قول جەتكىزۋىنىڭ دە ۇلكەن ورنى بولدى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نا­زارباەۆ ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنان, ءتاۋ­ەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىنان ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – بىرلىك ەكەندىگىن, كوپەت­نوستى مەملەكەتتىڭ السىزدىگى ەمەس, قايتا قۋاتتىلىعىنىڭ ءبىر بەلگىسى رەتىندە قا­راۋعا بولاتىندىعىن تالماي ايتىپ, كەڭ بايتاق قازاقستانعا ءار عاسىردا, ءار كەزەڭدە, ءار ءتۇرلى جاعدايدا كەلگەن بارلىق ەتنوستاردىڭ مادەنيەتىن, ءتىلىن, ءداستۇرىن دامىتۋعا قاجەتتى جاعدايلاردى جاساۋمەن كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا تالايلار ۇلت­ارالىق شيەلەنىستەر الدىمەن وسى جەردەن شىعادى دەپ بولجام جاساعان قازاقستان كەرىسىنشە, دوستىق پەن كەلىسىمنىڭ ۇيرە­نەرلىك ۇزدىك ۇلگىسىنە اينالدى. قازاق­ستان­نىڭ ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋداعى مودەلى بۇگىندە بۇكىل الەمگە تانىمال بولىپ وتىر. باسىلىم باسشىسى ۇلى ابايدىڭ: “ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ”, دەگەن ولەڭ جولىن مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ, قازاقستان حالقى اقىن اتانىڭ وسى اماناتىنا ادالدىعىنىڭ ارقاسىندا سۇتتەي ۇيىپ, ورتاق وتانىنىڭ – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ وركەن جايعانىنا كۋا بو­لىپ وتىر. پرەزيدەنتىمىز قازاقستاننىڭ باستى بايلىعى ونىڭ جەر قويناۋىنداعى قازىناسى, مۇنايى مەن گازى ەمەس, ادام­دارى, ادامداردىڭ جۇرەگىندەگى جىلىلىق, جاراستىق, ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي تاتۋلىق, دەگەن ويدى ۇنەمى ايتادى. كورمە ەكسپوناتتارى بەرەكە باسى بىرلىك, ىرىس الدى ىنتىماق ەكەنىن سۋرەت ونەرىنىڭ بەينەلى تىلىمەن تانىتۋدى ماقسات تۇتادى. س.ابدراحمانوۆ كورمەنى ۇيىمداس­تى­رۋعا جاساعان كومەگى ءۇشىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا العىس ايتىپ, اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا ءسوز بەردى. ول استانا تورىندە اشىلعان “قازاق­ستان – دوستىق پەن كەلىسىم مەكەنى” اتتى فوتوكورمەنىڭ وتكىزىلۋىنە جوعارى باعا بەرىپ, ونى ۇيىمداستىرۋعا اتسالىسقان “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنە العىس سەزى­مىن جەتكىزدى. الداعى كەزدە اتا باسى­لىمنىڭ جولىمەن باسقا دا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى حالىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى كورسەتۋگە ارنالعان ءىس-شارالاردى كوپتەپ وتكىزۋگە تىلەكتەستىگىن ءبىلدىردى. ءسوز ورايىندا اسسام­بلەيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى وسىنداي كورمەلەر ارقىلى ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدەن بەرى تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان قازاقستان حال­قىنىڭ بۇكىل تىنىس-تىرشىلىگىن كورۋگە بولاتىنىن, مۇنىڭ ءوزى ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇرگىزىپ جاتقان ساياساتىنا كورسەتىلگەن قولداۋ ەكەنىن, ءبىزدىڭ ءبارى­مىزدىڭ ورتاق شاڭىراقتا تۇرىپ جاتقان­دىقتان, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ جاقسى­لى­عىمىزدى اسىرىپ, وزگە ەلدەرگە ۇلگى بو­لار­لىقتاي ىستەرىمىزدى الەمگە تانىتۋ ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى مەن پارىزى دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى. راسىندا دا قازىر ءبىز الىسقا بارماي-اق اينالامىزعا قاراساق, قازاقستاننىڭ باسقا ەلدەرگە ۇلگى بولارلىقتاي جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىن ۇلكەندى-كىشىلى بولىپ الەمگە تانىتۋ قاي-قايسىمىزدىڭ دا بو­رىشى­مىز ەكەنى ءسوزسىز. ويتكەنى, بۇگىندە ەلىمىز­دە حالىقتار اراسىندا بىرلىكتى ساقتاۋ, ىنتىماقتى نىعايتۋدا ءمان-ماڭىزى جاعىنان عاسىرعا تاتيتىن ىستەر كوپ. مۇنى ەڭ الدىمەن قازاق حالقىنىڭ ءوزىنىڭ كەڭ جازيرالى دالاسىنداي, كەۋدەسى كەمەدەي كوڭىلىمەن, عاسىرلار بويى اتا-بابامىزدان بويىمىزعا تاراپ كەلە جاتقان قوناقجايلىعىمەن, ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت كورسەتەتىن مىنەزىمەن, ءار نارسەنى تەرەڭ ويلاپ, باجايلاي الاتىن سانا-سەزىمىمەن, الىستاعىنى انىق اڭعا­راتىن وي-پاراساتىمەن, ورەسىنىڭ بيىك­تىگىمەن بايلانىستىرۋعا بولادى. قازىرگى كەزدە وسىنىڭ ءبارى قازاق حالقىنىڭ كەڭپەيىلدىگىمەن, بىرلىكتى باستى ماقسات دەپ سانايتىن, وزگە ۇلتتاردى ءوزىم دەپ بىلەتىن قاسيەتى ەلباسىنىڭ تاۋەل­سىزدى­گىمىزدىڭ اق تاڭى ارايلاپ اتقان كەز­دەن بەرگى ساياساتىمەن استارلاسىپ جات­قانى امبەگە ايان. سونىمەن بىرگە حالىق­تار اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماق­تاستىقتى 1995 جىلى مەملەكەت باسشى­سىنىڭ جارلىعىمەن قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەلىمىزدەگى بىرلىكتى ساقتاۋعا قوسىپ وتىرعان ۇلەس-سالماعىمەن دە بايلانىستىرا كەتكەنىمىز ءجون. فوتوكورمە جۇمىسىنىڭ بارىسىندا اس­سام­بلەيا مۇشەلەرى – پارلامەنت ءما­جى­لىسىنىڭ دەپۋتاتتارى مەن ۇلتتىق مادەني ورتالىقتاردىڭ وكىلدەرى ەلىمىزدەگى اۋىز­­بىرشىلىك پەن تۇراقتىلىق جونىندە ءبىل­دىرگەن پىكىرلەرىندە جوعارىدا كەلتىرىلگەن مالىمەتتەرمەن تولىق كەلىسەتىندەرىن باسا ايتتى. ۋكراين ۇلتتىق-مادەني ورتالىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تامارا شير­مەر مەن چەشەن-ينگۋش ۇلتتىق-مادەني ورتالىعىنىڭ وكىلى سالمان گەروەۆ تاقىرىپقا تۇزدىق رەتىندە فوتوكورمەنىڭ ءمان-ماڭىزىن, ونىڭ ادامنىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك سەزىمدى قالىپتاستىرۋدا اتقاراتىن رولىنە توقتالىپ, ەلىمىزدە حالىقتار اراسىنداعى بىرلىكتى ساقتاۋدا, ىنتىماقتى نىعايتۋدا ىستەلىنىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندەگى وي-پىكىرلەرىن بىلدىرە كەتتى. ماسەلەن, ت.شيرمەر ۋكراينداردىڭ قازاقستانعا العاش رەت تابان تىرەگەن سوناۋ ءXVىى عا­سىردان باستاپ جەرگىلىكتى ۇلتپەن بىتە قاي­ناسىپ, قازىردە 450 000 قانداستا­رى­نىڭ قازاق حالقىمەن تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇ­رىپ كەلە جاتقانىن ايتسا, س. گەروەۆ ءوت­كەن عاسىر­دىڭ 40-جىلدارىنان بەرى كاۆ­كاز حالىق­تارىنىڭ قازاقستانعا ەرىكسىز كەلگەندەرىن, ۋاقىت وتە كەلە ەلىمىزدى ءوز وتانىنداي كورىپ كەتكەندەرىن, جاقىندا رەسەيدە ولار “قازاقستان – مەنىڭ ەكىنشى وتانىم” اتتى باسقوسۋ وتكىزگەندەرىن اتاپ كورسەتتى. ال پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ليۋدميلا حوچيەۆا اسسامبلەيا تۇجىرىم­داماسىندا ايتىلعان: “قوعامدا قازاق­ستان – ءبىزدىڭ ورتاق وتانىمىز دەگەن ۇعىم تۇپكىلىكتى ورنىعۋى قاجەت. قانداي ۇلت­تىڭ وكىلى بولعانىنا قاراماستان, دوس­تىق, تاتۋلىق پەن كەلىسىم احۋالىن ورنىقتىرۋعا جاردەمدەسۋ – ءاربىر ازاماتتىڭ بورىشى”, دەگەن تۇسىنىك بارشامىزدىڭ بويىمىزدا قالىپ­تاسۋ كەرەكتىگىن, ويتكەنى, ءبىزدىڭ ءبىر-ءبى­رىمىزگە تىرەك بولىپ, سىيلاسىپ ءومىر ءسۇرۋ ەڭ ماڭىزدى دا قۇندى قا­سيەت ەكەنىن, ونى ساقتاۋ ءبارى­مىز­گە زور تاريحي سىن بولۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ودان ءارى ول ەلىمىزدە تا­تۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ۇلت­تار­دىڭ قازاق توپىراعى, قازاق حالقى ارقىلى قانشاما تاعدىرى وزگەر­گەنىن, بۇگىندە ولارعا ءبارى ءوز انا تىلدەرىن, سالت-داستۇرلەرىن ساق­تاۋعا بارلىق جاعدايدىڭ جاسال­عا­نىن, سوندىقتان ولار قازاقستاندى بار­شامىزعا التىن ۇيا بولا بىلگەن مەم­لەكەت, ءبارىمىز دە ۇلكەن ءۇيدىڭ ۋىق قاناتتارىمىز, ورتاق شاڭى­را­عىمىز قازاق حالقى, قازاق مادە­نيەتى دەپ سەزىنەتىندەرىن ايتتى. بۇل ورايدا حالىق قالاۋلى­سىنىڭ ءماجىلىس مىنبەرىنەن, مەر­زىمدى باسىلىم بەتتەرىنەن قازاق ەلىنىڭ ءاربىر جەتىستىگىن, تاعدىردىڭ جازۋىمەن وسىندا قونىس اۋدارعان وزگە ۇلتتاردىڭ ەرەكشە ماقتان تۇتاتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ كەلە جات­قانى بەلگىلى. قازىر قازاق­ستانداعى ساياسي تۇراقتىلىق پەن حالىقتار اراسىنداعى تاتۋلىقتى بيىك مىنبەرلەردەن عانا ەمەس, قا­راپايىم جۇمىسشى وتباسى­لا­رىنىڭ, قازاق دالاسىنا كەلىپ, وسى جەردىڭ توپىراعى مەن اۋاسىن جانىنداي جاقسى كورەتىن باسقا ۇلتتار­دىڭ دا, شەتەلدىكتەر مەن سونداعى اۋزى دۋالى ساياساتكەرلەردىڭ دە جاسىرماي ايتقىسى كەلەتىندەرىن كورىپ ءجۇرمىز. وسى جاعىنان العاندا, ەلىمىز مەرەيىنىڭ وسكەنى, بارشا­مىزدىڭ مارتە­بەمىزدىڭ وسكەنى دەپ بىلەمىز. قورىتا ايتقاندا, تاقىرىپ اياسى جا­عىنان الىپ قاراعاندا سان-سالالى, كورىنىستەردى قامتۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە وتە اۋقىمدى بۇل كورنەكى بەينەلىلىك سيپاتقا يە مادەني شارادا ەلىمىزدىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وتانىمىزدا تۇرىپ جاتقان 130-عا جۋىق ەتنوس وكىلدەرىنىڭ تاتۋلىعى مەن ىنتى­ماقتاستىعىن, سونىڭ نەگىزىنەن كەلىپ شىعا­تىن ەل بىرلىگى مەن تىنىشتىعىن ساقتاۋداعى ەرەن ەڭبەگى جارقىن كورىنىس تاپقانىن اتاپ ايتۋ ءجون. كورمەگە قازىرگى زامانعى وزىق ديزايندىق, جوعارى تەحنيكالىق ورىنداۋشىلىق شەبەرلىككە يە ءتۇرلى-ءتۇستى 62 جۇمىس قويىلعان. ولار ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسى مەن استانا جانە الماتى قالالارىنداعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتقارىپ كەلە جاتقان جۇمىسىن, ايماقتار مەن وڭىرلەردەگى ۇلتتىق مادەني ورتالىقتاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن قامتىپ وتىر. بۇل فوتوكورمەدە سونىمەن بىرگە ەلىمىزدى ءوزىنىڭ وتانى, تاعدىرى, ءومىرى دەپ بىلەتىن ەتنوس وكىل­دە­رىنىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتى, سالت-داستۇرلەرى انىق ءارى ايشىقتى تۇردە جان-جاقتى كورىنىس تاپقان. داستان كەنجالين.