فوتو: parlam.kz
ول ساۋالىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتقان سوزدەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, سىرتتان قارجىلاندىرىلاتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ (ۇەۇ) ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىققا كەرى اسەر ەتۋ قاۋپى بار ەكەنىن مالىمدەدى.
دەپۋتات ءجاڭبىرشيننىڭ ايتۋىنشا, كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمدار مەن قورلار دەموكراتيا مەن ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ دەگەن جەلەۋمەن ەلدىڭ ىشكى ساياساتىنا ارالاسۋعا تالپىنىپ كەلەدى. ول اسىرەسە اقش-تىڭ حالىقارالىق دامۋ اگەنتتىگى (USAID) ارقىلى سوڭعى ون جىلدا قازاقستانعا 150 ميلليون دوللاردان استام قارجى بولىنگەنىن اتاپ ءوتتى.
«گەوساياساتتاعى دومينانت مەملەكەتتەر ءوزىنىڭ جەكە مۇددەسى مەن ساياسي ىقپالىن جۇرگىزىپ قانا قويماي, ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءار ءتۇرلى ءادىس-تاسىلدەردى پايدالانىپ كەلدى. مىسالى, مەملەكەتتەردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن جويۋعا باعىتتالعان اسىرەفەمينيستىك, لگبت, ەمو جانە باسقا دا سۋبمادەنيەتتىك قوزعالىستار ارنايى, جوسپارلى تۇردە ميلليونداعان اقش دوللارىمەن قارجىلاندىرىلدى», دەدى دەپۋتات.
دەپۋتاتتىڭ سوزىنشە, قازاقستاندا شەتەلدىك گرانتتارعا تاۋەلدى كەيبىر ۇيىمدار ەلدەگى جاعدايدى ادەيى ۋشىقتىرىپ, جالعان اقپارات تاراتادى.
«بىزدە شەتەلدىك گرانت «ەمىزىگىنە» وتىرىپ العان كەيبىر, تاعى دا ايتام كەيبىر ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار كوبىنەسە, تۇيمەدەيدى تۇيەدەي قىلىپ, نەگاتيۆتى تەرىپ-جيناپ, كۋراتورلارىنا وتىرىك ەسەپ بەرىپ, «ويباي بۇل ەلدە ادام قۇقىعى تاپتالعان», ء«سوز بوستاندىعى شەكتەلگەن», «سىزدەر ارالاسپاساڭىزدار قۇردىمعا كەتۋدىڭ الدىندا تۇرمىز» – دەپ بايبالام سالادى. ءتىپتى بىزدەگى جاعدايدى دامىماي قالعان ءۇشىنشى مەملەكەتتەرمەن نەگىزسىز, دالەل-دايەكسىز تەڭەستىرەدى. ولارعا قازاقستاننىڭ جاقسارعانى ەمەس, شايقالعانى پايدالى. سەبەبى وزدەرىنىڭ جەكە باسىنىڭ پايداسىنا, ياعني «گۋمانيتارلىق بيزنەستەرىنە» قارجى كەرەك», دەدى ەدىل جاڭبىرشين.
سونىمەن قاتار ەدىل جاڭبىرشين اقش, قىتاي جانە رەسەي سياقتى ەلدەردىڭ ىشكى ساياساتىنا سىرتقى ارالاسۋلارعا زاڭنامالىق تۇردە تىيىم سالعانىن مىسالعا كەلتىرىپ, قازاقستان دا ءدال وسىنداي شارا قابىلداۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
«ەڭ الدىمەن, قارجى مينيسترلىگى مەن ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردى ىسكە قوسىپ, ەلىمىزدىڭ ىشكى ساياساتىنا ارالاسۋعا باعىتتالعان سىرتتان قۇيىلعان قارجىنى انىقتاپ, ءتيىستى شارا قابىلداسىن. كەلەسى, شەتەلدەن قارجىلاندىرىلاتىن ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ تيىمدىلىگىنە تالداۋ جۇرگىزسىن. سونداي-اق, شەتەلدىك گرانتتار ارقىلى قارجىلاندىرىلاتىن جوبالار مەن ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ جانە رەتتەۋ مەحانيزمدەرىن جەتىلدىرۋ قاجەت», دەدى ە.جاڭبىرشين.
بۇل رەتتە دەپۋتات ءبىر ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ الۋدى ۇسىندى. ياعني, سىرتتان كەلەتىن قارجى, ەگەر تازا بولىپ, ينۆەستيتسيا رەتىندە ەكونوميكانى دامىتۋعا قۇيىلاتىن بولسا, ەكولوگيا مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جاقسارتاتىن بولسا, وندا وعان جول اشىقتىعىن اتاپ ءوتتى.
«ال, ەگەر ىشكى ساياساتىمىزعا قارسى, ۇلتتىق دۇنيەتانىمىمىزعا جات, تۇراقتىلىعىمىزدى شايقايتىن جوبالاردى قارجىلاندىرسا, وندا ونداي ۇيىمدارعا جول جابىق. ودان قالسا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇرىلتايداعى تاپسىرماسىنا سايكەس, تاۋەلسىزدىك العالى ءبىرىنشى رەت ەلىمىزدە ىشكى ساياسات تۇجىرىمداماسى ازىرلەنەدى. بۇل – ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ نەگىزىندە ىشكى ساياساتتىڭ باعىت-باعدارىن, قۇرىلىمىن جانە ەرەجەلەرىن ايقىندايتىن, ەل مۇددەسى ءۇشىن ساياسي توپتاردى بىرىكتىرەتىن, وسى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتىمىزدىڭ ىشكى شارۋاسىنا ارالاسقىسى كەلەتىن ساياسي اۆانتيۋريستەر مەن دەسترۋكتيۆتى توپتارعا توسقاۋىل قويۋعى مۇمكىندىك تۋعىزاتىن ستراتەگيالىق قۇجات بولماق», دەدى دەپۋتات.
