ۋيكيپەديادا جازىلعانىنداي, بەلدەۋلىك ۋاقىت العاش رەت اقش-تا 1883 جىلى, كسرو-دا, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندا 1919 جىلى 1 شىلدەدە ەنگىزىلگەن. ەلىمىزدىڭ اۋماعى 5, 6-ساعاتتىق بەلدەۋگە جاتقىزىلعان. تابيعي جارىقتى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ ماقساتىندا 1930 جىلعى 16 ماۋسىمدا كسرو حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ قاۋلىسى بويىنشا كەڭەس وداعىنىڭ بارلىق جەرىندە ساعات ءتىلى 1 ساعات ىلگەرىلەتىلگەن. وسىعان سايكەس 5-ساعاتتىق بەلدەۋدەگى سول كەزدەگى استانامىز – الماتى قالاسىنىڭ ۋاقىتى 6-ساعاتتىق بەلدەۋگە كوشىرىلگەن.
بيوتەحنولوگ مامانداردىڭ ايتۋىنشا, كەڭەس داۋىرىندە ەلىمىزدەگى ۋاقىت بەلدەۋى ەكونوميكالىق مۇددە ءۇشىن 8 رەت وزگەرتىلگەن. ءسويتىپ, وتانداستارىمىز ءبىر عاسىرعا جۋىق تابيعي تسيكلگە ۇيلەسپەيتىن قاتە ۋاقىت بەلدەۋلەرىندە ءومىر ءسۇرىپ كەلدى. سونىڭ سالدارىنان ادامداردىڭ ۇيقىسى قانباي, كۇيزەلىسى ارتىپ, وبىر, جۇرەك-قان تامىر اۋرۋلارى, سۋيتسيد, ءتىپتى اجىراسۋ دا كوبەيە تۇسكەن. ال 5-ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشۋ حالقىمىز ءۇشىن جاڭا ۋاقىت بەلدەۋى نەمەسە جاي ەكسپەريمەنت ەمەس, كەرىسىنشە, تاريحي ءارى تابيعي ۋاقىتقا ورالۋ بولىپ سانالادى. «گەوگرافيا جانە سۋ قاۋىپسىزدىگى ينستيتۋتى» اق-نىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستان اۋماعى 4 ساعاتتىق بەلدەۋدە ورنالاسقان. ەل اۋماعىنىڭ 7 پايىزىن – UTC +3, 40,1 پايىزىن – UTC +4, 48,5 پايىزىن – UTC +5, 3,7 پايىزىن UTC +6 قامتىپ وتىر. UTC+5 ۋاقىت بەلدەۋى ەل حالقىنىڭ 76 پايىزدان استامىنا – 15 ملن 240 مىڭنان اسا تۇرعىنعا وتە قولايلى ەكەنى انىقتالدى.
ۋاقىت بەلدەۋىن وزگەرتۋگە قوستاناي وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى باستاماشى بولعان. سەبەبى بۇل وڭىردە تابيعي ۋاقىتتان 1 ساعات 46 مينۋت ايىرماشىلىق بار ەدى. قوستانايلىقتار ءۇشىن UTس +5 ەمەس, UTس +4,5 ءتيىمدى بولىپ شىقتى. بىراق ولار وزدەرى ءۇشىن ءتيىمدى ۋاقىتتى ەمەس, پايدالانۋعا قولايلى ۋاقىتتى تاڭداپتى. ويتكەنى 5-ۋاقىت بەلدەۋى شەتەلدەرگە ساپارعا بارعاندا قارىم-قاتىناس جاساۋعا وڭتايلى.
ۇكىمەت ۋاقىت بەلدەۋىن وزگەرتۋگە قارسىلىق بىلدىرۋشىلەردىڭ پەتيتسياسىن قاراۋ ءۇشىن 60 ادامنان تۇراتىن ارنايى جۇمىس توبىن قۇرعان. ونىڭ وتىرىستارىندا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ, مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرىنىڭ, عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرى مۇقيات ەسكەرىلگەن. توپقا مۇشە بولىپ كىرگەن استرونومدار مەن استروفيزيكتەر تالقىلاۋ بارىسىندا استرونوميالىق تۇرعىدان 5-ۋاقىت بەلدەۋى ەلىمىز ءۇشىن ەڭ قولايلى ۋاقىت سانالاتىنىن العا تارتىپ, ەنگىزىلگەن وزگەرىس ۇتىمدى ەكەنىن دالەلدەگەن. ولار جاڭا ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشكەن كەزدە ۇيقىنىڭ بۇزىلۋى, شارشاڭقىلىق سياقتى ۋاقىتشا قيىندىق تۋىندايتىنىن دا جاسىرماعان. سەبەبى وتانداستارىمىزدىڭ 94 جىل بۇرىن بۇزىلعان بيولوگيالىق ىرعاعىن قالپىنا كەلتىرۋگە ءبىراز ۋاقىت كەرەك. ال ۋاقىت بەلدەۋىنىڭ وزگەرۋى ادام اعزاسىنا تەرىس اسەر ەتەتىنى تۋرالى ناقتى دايەكتى عىلىمي دەرەك جوق. قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى ادامداردىڭ بيولوگيالىق ىرعاعىن ساقتاۋ مىقتى دەنساۋلىقتىڭ, جۇمىسقا قۇلشىنىستىڭ جانە ۇزاق ءومىر ءسۇرۋدىڭ نەگىزى دەي كەلىپ, ەلىمىزدىڭ بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشۋى حالقىمىزدىڭ ءومىردىڭ تابيعي ىرعاعىنا ورالۋىنا مۇمكىندىك بەرگەنىن راستاعان. سوندىقتان جۇمىس توبى ەل تۇرعىندارىنىڭ وسى ۋاقىتقا بەيىمدەلۋى ءۇشىن ەرتە جاتىپ, ەرتە تۇرۋعا ۇيرەنۋى جانە فيزيكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋى قاجەتتىگىن اتاپ ايتقان.
الايدا كۇن ساۋلەسى وزگە ايماقتارعا قاراعاندا الدەقايدا ەرتە تۇسەتىن كەندى التاي ءوڭىرى جۇرتشىلىعىنىڭ جاڭا ۋاقىت بەلدەۋىنە كوندىگۋى قيىنعا سوعىپ, شاعىمدانۋىن جالعاستىرا بەردى. ولار: «ەگەر بۇرىن تاڭ بىزدە ساعات 3.30-دا اتاتىن بولسا, قازىر 2.30-دا اتادى. كۇن بۇرىن ساعات 8-دە باتاتىن بولسا, قازىر 7-دە باتىپ كەتەدى. مالىمىزدى بۇرىن تاڭعى 6-دا ورىسكە شىعاراتىن بولساق, ەندى ساعات 5-تە شىعاراتىن بولدىق», دەگەن ءۋاج ايتتى. وسىعان وراي ۋاقىت بەلدەۋى تۋرالى ماسەلەنى تالقىلاۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كاتونقاراعاي اۋدانىنا بارىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەستى. ناتيجەسىندە, قاناتقاقتى جوبا رەتىندە بيىل اۋداندا جۇمىس كۇنىن ساعات 8.00-دەن باستاپ, 17.30-دا اياقتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. تۇسكى ءۇزىلىس كۇندىزگى ساعات 12.00-دەن 13.30-عا دەيىن بولىپ بەلگىلەندى. اۋدانداعى 40 مەكەمەنىڭ بارلىعى جاڭا جۇمىس كەستەسىنە كوشتى. ال بۇرىننان تاڭعى ساعات 8-دەن باستاپ جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان مەكتەپتەر, بالاباقشالار مەن اۋرۋحانالار جۇمىس ۋاقىتىن وزگەرتكەن جوق. جاڭا جۇمىس كەستەسىن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر دە قولدادى. وسى قاناتقاقتى جوباعا اقپان ايىندا – مارقاكول, ۇلكەن نارىن اۋداندارى, ناۋرىز ايىندا تارباعاتاي, زايسان, كۇرشىم جانە سامار اۋداندارى قوسىلدى. بۇل جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جارىق مەرزىمدى ءبىر ساعات ۇزاعىراق پايدالانۋىنا مۇمكىندىك بەردى. وسىلايشا, تۋىنداعان ماسەلەنى داۋرىقپاي-اق شەشۋ جولى تابىلدى. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ازاماتتاردىڭ مۇقتاجدىقتارىن وتەۋدە بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى بولدىرماۋعا باعىتتالعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ ناتيجەسى.
