«CFO Summit» اياسىندا پىكىر بىلدىرگەن قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىنىڭ توراعاسى ەلەنا باحمۋتوۆانىڭ ايتۋىنشا, 2024 جىلى ەكونوميكاعا بولىنگەن كرەديت – 20,8%-عا, ناقتى بيزنەسكە نەسيە 17,9%-عا كوبەيگەن. «بانكتەر, ەڭ الدىمەن, اكتسيونەرلەر مەن سالىمشىلار ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ تىكەلەي مىندەتى – سالىمشىلار الدىنداعى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ جانە اكتسيونەرلەر تابىسىن قامتاماسىز ەتۋ», دەيدى ول.
سونىمەن بىرگە ساراپشى قارجى ينستيتۋتتارى بيزنەس ورتادا اناعۇرلىم اشىق, سەبەبى ولار قارجىلىق ەسەپتىلىكتىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى بويىنشا ەسەپ بەرەدى دەپ مالىمدەدى.
«سوڭعى 5-6 جىلدا قارجى سەكتورىنىڭ سالىق ءتۇسىمى كەيبىر ءىرى كومپانيالاردىڭ تابىسىنان جوعارى بولدى. بانك سەكتورى سالىقتان جالتارۋ ءۇشىن تابىسىن بولشەكتەگەن جوق. ءادىل, اشىق ويىن ەرەجەسىن جۇرگىزدى. بىلتىر ولاردىڭ كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى 451 ملرد تەڭگەنى قۇرادى جانە ول الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 39%-عا وسكەن», دەدى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر سالىق جەڭىلدىكتەرى كەزىندە دە بيزنەسكە قولجەتىمدى نەسيە ۇسىنا الماعان. مەملەكەتتىڭ «بيزنەسكە نەسيە بەرىڭدەر» دەگەن ۋاجىنە «بىزدەگى اقشانىڭ ءبارى سالىمشىلارعا تيەسىلى, ونى ەكونوميكاعا سالا المايمىز» دەپ قارسىلىق تانىتىپ كەلگەن. ەكونوميست عالىم قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, نارىقتا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى نەسيەلەندىرۋ بويىنشا بانكتەر اراسىندا باسەكەلەستىك بولۋعا ءتيىس.
«بانكتەردىڭ جاعدايى ءارتۇرلى. سوندىقتان بارىنەن بىردەي بەلسەندىلىك كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق. ەدب ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن بەلسەندى نەسيەلەۋ ءۇشىن ماكروەكونوميكا عانا ەمەس, رەتتەگىشتىك ورتا دا جەتىلدىرىلۋگە ءتيىس. نەسيە بەرۋدىڭ نارىقتىڭ تەتىگىن قالىپتاستىرمايىنشا, وڭ وزگەرىستەر بولمايدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ينديكاتورلىق ءرولى ايقىندالمايىنشا, جاعداي وزگەرمەيدى. بانكتەر دە مۇنى تۇسىنەدى, سوندىقتان شاعىن بيزنەستى نەسيەلەۋگە مۇددەلى ەمەس. مەملەكەت جەڭىلدەتىلگەن نەسيە باعدارلامالارىن توقتاتىپ, كوممەرتسيالىق بانكتەرگە وسى نارىقتا باسەكەگە تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرۋى كەرەك. سونداي-اق بانك نەسيەسى – بيزنەستىڭ ءوزى ءۇشىن دە تاۋەكەلدى باستاما. ينفلياتسيانىڭ جانە بازالىق مولشەرلەمەنىڭ جوعارىلىعىنان كوممەرتسيالىق كرەديتتەردىڭ قۇنى 20–24%-عا دەيىن جەتەدى, ياعني بانكتەرگە وسى پايىزداردى بەرۋ ءۇشىن بيزنەستىڭ رەنتابەلدىلىگى جىلدىق تازا كىرىستىڭ شامامەن 30%-ىن قۇراۋعا ءتيىس. ۇلتتىق بانك ءبىرىنشى كەزەكتە بانكتەردىڭ نەسيە فۋنكتسياسىن دامىتۋعا نازار اۋدارۋى كەرەك. سودان سوڭ ينستيتۋتسيونالدىق ورتامەن بايلانىستى ءبىراز كەدەرگى بار. بۇل قارىز الۋشىلاردىڭ مۇددەسىن كوبىرەك قورعايدى. ءبىزدىڭ ەلدە تولەم قابىلەتى سىن كوتەرمەيتىن قارىز الۋشىلار ءۇشىن ينستيتۋتسيونالدىق ورتا جاقسارىپ كەلەدى. نەسيەلەردى قايتارماي قويۋ ۇيات ەمەس», دەيدى ع. قۇسايىنوۆ.
«Visor» ينۆەستيتسيالىق كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى سەرىكتەسى الماس چۋكين جەڭىلدەتىلگەن سالىق رەجىمى دە, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە جۇيەسى دە شاعىن بيزنەسكە ارنالعانىن, ال ونى ورتا جانە ءىرى كاسىپكەرلىك تە پايدالانىپ كەتكەنىن ايتادى.
«بانك ەكونوميكاعا نەسيە بەرۋ ءۇشىن ەكونوميكا تۇراقتى بولۋى كەرەك. ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعىنا التىن نەمەسە ينتەرۆەنتسيا ەمەس, ەكونوميكالىق رەسۋرستار ىقپال ەتۋى كەرەك. ۇلتتىق بانك تاراپىنان قاداعالاۋدىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرى تەك تىيىم سالۋ مەن شەكتەۋ قويۋ, ال دامىتۋعا قاتىستى ەشقانداي جاڭا قۇرال جوق. بيۋدجەتتىڭ تەڭگەرىمسىزدىگى مەن ەكونوميكالىق ءوسىم – ۇلتتىق بانكتىڭ ەمەس, ۇكىمەتتىڭ مانداتى. كورپوراتيۆتىك سەكتوردى نەسيەلەۋ دەڭگەيى ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمدىق پروبلەمالارىنا تاۋەلدى. ىشكى جالپى ونىمدەگى شوب ۇلەسى قازىرگىدەي 27% ەمەس, 50-60% بولۋعا ءتيىس. بانكتەردىڭ اينالىمىنداعى قارجىنىڭ 80%-ى – سالىمشىلاردىڭ دەپوزيتى. ۇكىمەت بانكتىڭ نەمەسە بيزنەستىڭ نارىقتىق سيپاتىن ۇمىتا بەرەدى. بانك – الەۋمەتتىك قور ەمەس, بيزنەس – بالالار باقشاسى ەمەس. مىقتى جوبانى قارجىلاندىرۋعا بانكتىڭ ءوزى مۇددەلى بولۋى كەرەك ەدى. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك وسىنى تۇسىنگەن كەزدە عانا نەسيەلەندىرۋ نارىعى رەتتەلەدى», دەيدى چۋكين.
الماتى
