مۇنايلى وڭىردەگى بايىرعى زاۋىتتىڭ بىرنەشە ەرەكشەلىگى بار. بىرىنشىدەن, بۇل – قازاق مۇنايىن وڭدەۋ ءۇشىن سالىنعان العاشقى ءوندىرىس ورنى. ەكىنشىدەن, مۇندا جانار-جاعارماي تۇرلەرىمەن بىرگە بەنزول مەن پاراكسيلول شىعارۋ قولعا الىنعان. بايىرعى كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى عالىمجان جۋسانباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر مۇناي وڭدەۋشىلەر ەلەۋلى جەتىستىككە قول جەتكىزدى. ونىڭ ەڭ ماڭىزدىسى – مۇناي وڭدەۋ بويىنشا تىركەلگەن تاريحي كورسەتكىش.
«ەل ىشىندەگى سۇرانىستىڭ ۇشتەن ءبىرىن قامتيتىن كاسىپورىندا 2024 جىلى 5 ملن 547 مىڭ توننادان استام مۇناي وڭدەلدى. بۇل – رەكوردىق كورسەتكىش. بىلتىر وڭدەلگەن مۇناي 2023 جىلعى كورسەتكىشتەن 71 مىڭ تونناعا ارتىق. ءبىر جىلدا 5 ملن 55 مىڭ توننادان اساتىن تاۋارلىق ءونىم شىعارىلدى. ونىڭ ىشىندە 1 ملن 646 مىڭ توننا اۆتوبەنزين, 1 ملن 658 مىڭ توننا ديزەل, 213 مىڭ توننا سۇيىتىلعان مۇناي گازى, 188 مىڭ توننا اۋە وتىنى بار. وڭىرلەرگە 4 ملن 910 مىڭ توننادان استام ءونىم جونەلتىلدى», دەيدى ع.جۋسانباەۆ.
كاسىپورىن ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ك-4 ەكولوگيالىق ساناتىندا شىعارىلىپ جاتقان جانارمايدىڭ ءبىرى – اي-95. مۇناي وڭدەۋشىلەر تاۋلىگىنە اتالعان جانارمايدىڭ 1 100 تونناسىن شىعارادى. ونىڭ وزگە جانارمايدان بىرنەشە ارتىقشىلىعى بار.
بىرىنشىدەن, اتالعان جانارمايدا كۇكىرت, حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر مەن قوسپالاردىڭ مولشەرى تومەن. ماسەلەن, كۇكىرتتىڭ ۇلەسى 11 مگ/كگ بولسا, وكتان سانى – 97,2. قۇرامىندا ءبىر پايىز مولشەرىندە بەنول, 32,54 پايىز شاماسىندا حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر بار. ەكىنشىدەن, جانارماي شىعىنى مەن كورروزيانى ازايتادى. ۇشىنشىدەن, قوزعالتقىشتىڭ ىسكە قوسىلۋىن جىلدامداتىپ, جۇمىسىنا وڭ اسەر ەتەدى. بۇل جانارماي الماتى, اقتوبە, اقمولا, اباي, باتىس قازاقستان, جامبىل, جەتىسۋ, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار, قىزىلوردا, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان, تۇركىستان جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىنا جونەلتىلىپ وتىر. تۇتىنۋشىسى كوپ جانارمايعا اتىراۋ وبلىسىندا دا سۇرانىس كوپ.
باس ديرەكتوردىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, وڭدەلگەن كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتىڭ 69,2 پايىزىن اشىق ءتۇستى مۇناي ونىمدەرى قۇرايدى. زاۋىتتا مۇناي وڭدەۋ تەرەڭدىگى 85 پايىزدان استى. سونداي-اق وتىندى تۇتىنۋ جانە مۇناي ونىمدەرىنىڭ شىعىنىن ازايتۋ دەڭگەيى 10,9 پايىزعا تومەندەدى.
«وتكەن جىلى زاۋىتتىڭ ەكولوگيالىق كورسەتكىشتەرى شەكتى نورمادان اسقان جوق. ماسەلەن, اتموسفەراعا لاستاۋشى زاتتاردى شىعارۋ كولەمى 11 مىڭ 459 توننانى قۇرادى. ال شەكتى كورسەتكىش – 16 مىڭ 225 توننا. اعىندى سۋ قۇرامىنداعى شىعارىندىلار كولەمى 5 مىڭ 702 توننا بولدى. بۇل – وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 526 تونناعا از», دەپ مالىمدەدى باس ديرەكتور.
مۇناي وڭدەۋدەگى رەكوردتىق كورسەتكىش كاسىپورىننىڭ قارجىلىق تيىمدىلىگىنە وڭ اسەرىن تيگىزىپتى. ويتكەنى مۇندا وپەراتسيالىق شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ قولعا الىنىپ وتىر. ماسەلەن, 1 توننا مۇنايدى قايتا وڭدەۋگە جۇمسالاتىن شىعىن 74 مىڭ 376 تەڭگە كولەمىندە جوسپارلانعان. ال ناقتىسىندا 55 مىڭ 757 تەڭگەنى قۇرادى. وسىلايشا, 103 ملرد تەڭگە ۇنەمدەلگەن. ەل بيۋدجەتىنە 151 ملرد تەڭگەدەن اساتىن سالىق تولەندى.
اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ مۇناي كوكسىن قىزدىرۋ, جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسى ءوندىرۋ, كاتاليتيكالىق ريفورمينگ جانە حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر قوندىرعىسىندا قورشاعان ورتاعا بولىنەتىن ەميسسيالاردى مونيتورينگتەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. ەكولوگيالىق باقىلاۋ قۇرالدارى پەشتەر مەن قازاندىقتاردان شىعاتىن ءتۇتىن گازىنداعى كۇكىرت انگريدى, كۇيە, ازوت جانە كومىرتەگى وكسيدتەرىنىڭ شىعارىندىلارىن ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. دەرەكتەر 20 مينۋت سايىن «قورشاعان ورتا مەن تابيعي رەسۋرستاردىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ۇلتتىق دەرەكتەر بانكى» اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى باقىلاۋشى ورگاندارعا جىبەرىلەدى.
بۇل جۇيەنىڭ قانداي تيىمدىلىگى بار؟ مامانداردىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بىرىنشىدەن, اۆتوماتتاندىرىلعان مونيتورينگ جۇيەسىن ورناتۋ شىعارىندىلار كورسەتكىشىن ۇدايى قاداعالاۋعا جول اشادى. ەكىنشىدەن, تەحنولوگيالىق كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋ ءۇشىن قوندىرعىلاردىڭ جۇمىسى جەدەل رەتتەلەدى.
«قازىر بۇل زاۋىتتا 21 تەحنولوگيالىق قوندىرعى بار. سول قوندىرعىلاردىڭ تەك تورتەۋى عانا اۋاعا شىعارىندىلاردىڭ نەگىزگى كوزى سانالىپ وتىر. اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى قورشاعان ورتاعا شىعارىندىلاردى ازايتۋ جونىندەگى جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى. وسى ماقساتتا كاسىپورىندا ەنەرگيا جانە رەسۋرس ۇنەمدەۋ, 2031 جىلعا دەيىن ەسەپتەلگەن اتموسفەرالىق اۋاعا شىعارىندىلاردى ازايتۋ بويىنشا نىسانالى كورسەتكىشتەرى بار ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەندى», دەيدى ول.
بىلتىر جوسپارلانعان جوندەۋ اياسىندا 15 تەحنولوگيالىق قوندىرعى ءساتتى جاڭارتىلدى. بۇل جوعارى وكتاندى بەنزيندەر ءوندىرىسىن تەزىرەك قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. ماسەلەن, «PEP Solomon» باعدارلاماسى اياسىندا وپەراتسيالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان 24 ۇسىنىس ىسكە اسىرىلىپتى. جاڭا تاسىلدەردى ەنگىزۋدىڭ ەكونوميكالىق اسەرى جىلىنا 1,5 ملرد تەڭگەدەن اسقان.
قازىر زاۋىتتاعى قىزمەتكەرلەر سانى 2 525 ادامعا دەيىن ۇلعايدى. ونىڭ 43 پايىزى – 35 جاسقا دەيىنگى جاستار.
اتىراۋ وبلىسى
