رەسەيلىك عالىم كەڭەس بەردى

اگلومەراتسيا تىلدىك قولدانىسىمىزعا جاڭادان ەنىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق تەرمين. بۇل الەمدىك دەڭگەيدە قالالاردى دامىتۋدىڭ بۇعان دەيىن قولدانىلماعان, تىڭ, مۇلدەم جاڭاشا جولدارىن ىزدەستىرىپ, تاجىريبەگە ەنگىزۋ دەگەن ءسوز. بۇل ارادا تەك قۇرعاق, جالاڭ ەنتۋزيازممەن الىسقا قۇلاش سەرمەۋ قيىن-اق. ياعني, اگلومەراتسيانى دامىتۋ ءىسى عىلىممەن تىعىز ۇشتاستىرىلا جۇرگىزىلمەسە, بۇل كەيىن ەشقانداي ەكونوميكالىق تيىمدىلىك پەن پايدا بەرە المايدى. قىسقاسى, اگلومەراتسيا تەوريالىق تۇرعىدان دا, تاجىريبەلىك تۇرعىدان دا ەل تۇرعىندارى ءۇشىن جاڭاشا ۇعىم. «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى» دەگەندەي, مۇندايدا تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردەگى وسى سالانىڭ ماماندارىمەن جانە ونى تەوريالىق تۇرعىدان قاراستىرىپ جۇرگەن عالىمدارمەن وي-پىكىر, تاجىريبە الماسقاننىڭ ەشقان­داي ارتىقشىلىعى بولماسا كەرەك. بۇل ورايدا, وسىنداي پايدالى باس­قوسۋعا باستاماشى بولا بىلگەن ورال قالاسىنداعى قازيتۋ عىلىم-ءبىلىم كەشەنىنىڭ پرەزيدەنتى, تەحنيكا عىلىم­دارىنىڭ كانديداتى اقسەرىك ءايتىموۆتىڭ ينتەگراتسيالىق سيپاتتاعى قادامىنا تەك ريزاشىلىق بىلدىرگەن ورىندى. رەسەيدەگى قالالار مەن اۋىلداردى دامىتۋ باعدارلاماسىن جاساقتاۋشى, ماسكەۋلىك اكادەميك الەكساندر لولانىڭ اقجايىققا جولى وسىلاي ءتۇستى. اتالمىش جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بازاسىندا جانە ورال قالالىق اكىمدىگىندە وتكىزىلگەن كەزدەسۋلەردە ماسكەۋلىك مامان ورالدىقتارعا اگلومەراتسيانىڭ جانە اگلومەراتيۆتى قالالاردىڭ قالاي پايدا بولاتىنى جونىندە جان-جاقتى اڭگىمەلەپ بەردى. ءوز كەزەگىندە قالالىق, وبلىستىق ءماسليحاتتار مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى اتالعان ماسەلەگە قاتىستى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ءبىز بۇل ماسەلەلەردىڭ كوكەيكەستىلىگى مەن وزەكتىلىگىن ەسكەرىپ, ونى گازەت وقىر­مان­دارىنىڭ نازارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك. ايتالىق, الەكساندر لولا ءىرى قالالار مەن ولاردىڭ توڭىرەگىن دامىتۋ ءۇشىن ونى كاسىبي تۇردە باسقارا ءبىلۋ, جاڭا ءىستىڭ زاماناۋي تەتىگىن تابۋ قاجەت دەپ سانايدى. بۇگىنگى كەزدە ۇلكەن قالالاردىڭ توڭىرەگىندەگى شاعىن اۋىلدار قالاي دامۋى كەرەك دەگەن ساۋال دا سالماقتى بولسا كەرەك. مامان-عالىمنىڭ پىكىرىنشە, مۇنداعى كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق پەن ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرى ويداعىداي شەشىلسە, بۇل فاكتور اگلومەراتيۆتى دامىتۋ ۇدەرىسىندەگى قالانىڭ نەعۇرلىم تەزىرەك پايدا بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزبەك. قالا تەورياسى مەن باسقارۋ تەورياسىن بەس ساۋساقتاي مەڭگەرە ءبىلۋدىڭ قاجەتتىلىگى دە وسىندا. قالانى دامىتۋ دەگەنىمىز, تەك وندا تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ سانىن كوبەيتۋ دەگەن تۇسىنىكتى بىلدىرمەيدى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە قالا ىرگەسىندە تۇراتىن اۋىل تۇرعىندارىنا ءدال قالانىڭ وزىندەگىدەي جاعداي تۋعىزۋ دەگەن ءسوز. اگلومەراتسيالىق قالا اتانۋعا قاجەتتى فاكتوردىڭ ءبىرى – قالا ماڭىندا, جوعارىدا ايتىلعانداي, شاعىن اۋىلداردىڭ كوپ بولۋى. بۇل ورايدا اگلومەراتسيانىڭ تۋىنداۋ توركىندەرىن تەرەڭ زەرتتەپ جۇرگەن لولا پىكىرىنىڭ جانى بار. ياعني, اگلومەراتسيانىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ قالا ماڭىندا شوعىرلانعان اۋىلداردىڭ مارتەبەسىن وزگەرتە سالۋعا بولمايدى. بۇل قالا دامۋىن باسقارۋدىڭ وڭ فاكتورى بولىپ تابىلا المايدى, دەپ ءوز وي-پىكىرىن ءبىلدىردى كەزدەسۋ كەزىندە ورال قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى شالقىما قۇرمانالينا. ال پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ساميعوللا ورازوۆ پەن شاۆحات وتەمىسوۆتىڭ كوتەرىلگەن ماسەلەگە بايلانىستى تۇجىرىمدارى دا نازار اۋدا­رار­لىقتاي. مۇنىڭ ءتۇپ-توركىنى تومەندەگىدەي. رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازار­باەۆ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا اتاپ كورسەتكەندەي, كەلەشەكتە قازاقستاندا ءتورت اگلومەراتسيالىق ورتالىق قۇرىلماق. بۇلار استانا, الماتى, اقتوبە جانە شىمكەنت قالالارى. دەگەنمەن, اگلومەراتسيالىق قالا اتانۋعا ەلىمىزدەگى وزگە دە قالالاردىڭ قۇقى مەن مۇمكىندىگىن شەك­تەۋگە بولمايدى. ايتالىق, رەسەي فەدە­را­تسياسىنىڭ بەس بىردەي وبلىسىمەن شەك­تەسەتىن ورال وڭىرىندە دە اگلومەراتسياعا نەگىز بولا الاتىنداي فاكتورلار جوق ەمەس. بۇل قادامعا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق­تىڭ قۇرىلۋى دا وڭ اسەرىن تيگىزە الادى. ارينە, اگلومەراتسيا قۇرۋعا ەڭ قاجەتتى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – ءتيىستى كاپي­تالدىڭ جاساقتالۋى جانە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمنىڭ بولۋى. قازىرگى جاعدايدا بۇعان ءبىرشاما جاقىن ەلىمىزدەگى وڭىرلەردىڭ ءبىرى اقتوبە قالاسى بولىپ وتىر. ونى باتىس ەۋروپا جولدارى كەسىپ وتەدى. سوعان سايكەس, بۇل قالانىڭ دامۋ جولدارى دا شيراق. سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ باتىستاعى قاقپاسى – ورالدى دا باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي جولدارىنا قوسۋ مۇمكىندىگى جوق ەمەس. سوندىقتان دا, ەل پارلامەنتى بۇعان باسا نازار اۋدارۋدا. ءارى بۇل ماسەلەنى تۇبەگەيلى تۇردە تالقىلاۋعا دەن قويۋدا. بۇعان قوسا بۇگىندە اتالعان ماسەلەگە قاتىستى كەشەندى شارالار شوعىرىن قولعا الۋعا دا تۋرا كەلەدى. ءتۇيىپ ايتقاندا, اگلومەراتسيا قازاق­ستانداعى قونىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ جاڭا جۇيەسى ىسپەتتەس. مۇنى عىلىمي ينتەگراتسيا شەڭبەرىندە دە بىرلەسىپ, باسقوسىپ شەشۋ جولدارى بار ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. سونداي-اق, اگلومەراتسيا تەرمينىن ۋربانيزاتسيا, كونۋرباتسيا جانە مەگاپوليس ۇعىمدارىنان تىس, بولەك قاراستىرۋدىڭ ءجونى جوق. بۇل رەتتە ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا كورىنىس بەرگەندەي «جابايى» ۋربانيزاتسيانىڭ بەلەڭ الۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى دەمەكپىز. سونداي-اق, اگلومەراتسيالىق قالا اتانۋ قايدا دەپ بۇدان ات-توندى الا قاشۋدىڭ دا ەش قيسىنى جوق سەكىلدى. ويتكەنى, ونىڭ وتكەل بەرمەس اسۋ ەمەس ەكەندىگى ايدان انىق. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». ورال.