تاسقىننىڭ الدىن الۋعا قامدانىس

تاسقىن سۋدىڭ تاقسىرەتىن كوپ كورگەن اۋداننىڭ ءبىرى – سان­دىقتاۋ. اۋدان ورتالىعى بال­كاشينو, پەتروۆكا, كامەنكا, سپاس­سكوە, ماكسيموۆكا, كراسنايا پوليانا, ۆلا­ديميروۆكا, نوۆىي گورودوك, نوۆو­سەلوۆكا ءتارىزدى ەلدى مەكەندەر قارعىن سۋ باسىپ قالۋى مۇمكىن ەلدى مەكەندەردىڭ قاتارىنا جاتادى. قازىر جۇمىس شيراتىلا تۇسكەن.

– كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلدى مەكەن­دەر­دەن 42 870 تەكشە مەتر قار شىعارىلدى, – دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى قاي­رات وماروۆ. – جانار-جاعارماي قورى جەتكىلىكتى. 2 100 توننا ينەرتتىك ماتە­ريالدار ازىرلەندى.

قاپىسىز قامدانۋ ماقساتىندا وب­لىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتا­مەنتىنە اۋدان اۋماعىنداعى سۋ اي­دىن­دارىنداعى مۇز قۇرساۋلارىن قوپسىتۋ, ۇساقتاۋ جونىندەگى قاجەتتى شارالار­دى ۇيىمداستىرۋعا ءوتىنىم بەرىلگەن. ءوتى­نىم ماقۇلدانعاننان كەيىن 8 100 تەك­شە مەتر اۋماقتا مۇز جارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك.

بالكاشينو ەلدى مەكەنى جىل سايىن كوكتەمدە تاسىپ, جۇرتتى ابىگەرگە سا­لىپ جاتاتىن جاباي وزەنىنە جاقىن ور­نالاسقان. قازىر مۇندا وزەن ارناسىن كەڭەيتۋ, جاتاعان جاعالاۋىن بيىكتەتۋ, بەكىتۋ ءتارىزدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا «تسەلينگيدروتەح» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى وسى جۇمىستى قولعا العان ەكەن. جوبا 2026 جىلعى مامىردا تولىق اياقتالماق.

– بۇگىنگە دەيىن جۇمىستىڭ 72 پايى­زى ورىندالدى. قازىر قىرىققا جۋىق جۇمىسشى مەن 19 تەحنيكا ەكى اۋىسىممەن جۇمىس ىستەپ جاتىر, – دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى. – وزەننىڭ 5,2 شاقىرىم ارناسىن كەڭەيتىپ, تەرەڭدەتۋ, تازالاۋ جوسپارلانعان.

جاباي وزەنىنىڭ ساندىقتاۋ اۋىلىنا تاياۋ ارناسىنىڭ 100 مەتر جاعالاۋىن, پەتروۆكا اۋىلىنىڭ تۇسىنان وتەتىن 300 مەترگە جۋىق جاعالاۋىن نىعىزداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. بۇل شارالار سۋ تاسقىنى كەزىندە قاۋىپتى سەيىلتۋگە باعىتتالعان. اۋدانداعى سارقىراما وزەنى دە ءار جىل سايىن ەرىگەن قار سۋىنا مەلتەكتەي تويىپ, مىنەز كورسەتەدى. اسىرەسە كامەنكا اۋىلى ماڭىنداعى جا­عالاۋلار قاۋىپتى. وتكەن جىلدارى وزەننىڭ وسى تۇسى ارناسىنان اسىپ شىعىپ, ەلدى مەكەندى باسىپ قالعان بولاتىن. سول تاسقىننىڭ كەسىرىنەن 1009 تۇرعىنى بار كامەنكا اۋىلىنداعى بىرنەشە ءۇي اپاتتى دەپ تانىلعان. سۋ تاسقىنى كەزىندە 59 ادام ەۆاكۋاتسيالانىپ, اۋىلداعى كوپىر مەن اۆتوجولدى سۋ شايىپ, جارامسىز بولىپ قالعان ەدى. بيىل دا وزەن ارناسى ءبىرشاما تارىلعاندىقتان, قىزىل سۋدان قاۋىپتەنۋدىڭ ابدەن رەتى بار. قازىرگى ۋاقىتتا بالكاشينو, كراسنايا پوليانا, اربۋزينكو اۋىلدارىن قىزىل سۋدىڭ قىرىنان ساقتاۋ شارالارى قولعا الىنعان. اۋداندا وسى جۇمىسقا 115 ادام جۇمىلدىرىلىپ, 51 ارنايى تەحنيكا تارتىلعان.

اقكول اۋدانى دا الاڭداۋلى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى سايات كەنجەتاي سۋ تاسقىنىنا دايىندىق شارالارى پى­سىقتالىپ, مۇقيات جۇرگىزىلىپ جات­قان­دىعىن ايتادى. بۇل ماقساتقا اۋدان­ بيۋدجەتىنەن 150 ميلليون تەڭگە قاراس­تىرىلعان.

– ەلدى مەكەندەردەن 37,560 تەكشە مەتر قار شىعارىلدى. قاۋىپتى جاعداي تۋىنداي قالسا, قارعىن سۋدىڭ الدىن بوگەۋگە قاجەتتى ەكى مىڭ دانا قاپ دايىنداپ قوي­دىق, 6,5 توننا جانار-جاعارماي ساتىلىپ الىندى. 12 128 ادامعا شاقتالعان 17 ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكت ازىرلەدىك. ينەرت­تى ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتۋگە اۋدانداعى ۇيىمدارمەن كەلىسىمشارت جا­سالدى. التى موتوپومپا, ەكى درون, ­بايلانىس قۇرالدارى الىندى, – دەيدى ­اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى.

اۋدانداعى جالعىزقاراعاي, ۋريۋ­پينكا, كراسنوبور اۋىلدارىنىڭ ماڭىندا قىزىل سۋدىڭ الدىن بوگەيتىن ۇيىندىلەر جاسالعان.

– ەڭبەك اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى جار­لىكول كولىنىڭ جاعالاۋىنا بوگەت ورناتىلدى. بوگەتتى ينەرتتى ماتەريالدارمەن تولتىرىپ نىعايتۋعا اۋداندىق بيۋدجەتتەن 7 ميلليون تەڭگە قاراجات ءبولىندى, – دەيدى سايات كەنجەتاي. – اۋدان­دا 112 سۋ وتكىزۋ قۇرىلعىلارى بار. ونىڭ 23-ءى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ بويىندا, قالعانى وبلىستىق, اۋداندىق ماڭىزداعى جولداردا, ەكەۋى تەمىرجول بويىندا.

اقكول قالاسىنىڭ ىشىندەگى سۋ وتكىزگىش قۇبىرلاردى قار مەن قوقىستان تازارتۋعا قالا اكىمدىگى «كاميلا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىمەن 10 ميلليون تەڭگەگە كەلىسىمشارت جاساسقان. اۋدان ىشىندەگى جول بويىنداعى قۇبىرلاردى تازالاۋ – «گولدەن ترەند» سەرىكتەستىگىنىڭ مىندەتى. بۇل ىسكە جەرگىلىكتى شارۋا قوجا­لىقتارى دا قول ۇشىن بەرمەك. مۇنداعى نىسانداردىڭ قاتارىنا كراسنوبور سۋقويماسى, بەگيچەۆسكوە, اقسۋات, تاس­مولا بوگەتتەرى, كامەنكا, ەرنازار, گولۋ­بايا نيۆا, كوكتەكە توعاندارى ءتا­رىزدى 8 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس بار. وسى بو­گەتتەر مەن توعانداردىڭ جانىندا تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك ۇيىمداستىرىلماق.

2024 جىلعى قازاندا ەسىل باسسەين­دىك ينسپەكتسياسى مەن توتەنشە جاعدايلار قىزمەتى اۋدان اكىمدەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستار­دىڭ ساپاسىن تەكسەرگەن بولاتىن, ­جاع­دايى قاناعاتتانارلىق. سۋ كولەمى شەكتى نورمادان اسپايتىنى تۋرالى اكت جاسالعان. قىزىلسۋ جۇرە باستاعان كەزدەن باستاپ كۇن سايىن سۋ دەڭگەيىنە باقىلاۋ جۇرگىزىلمەك. ازىرلىك بار بولعانىمەن, تاسقىن سۋدىڭ تەگەۋرىنى كۇننىڭ قالاي جىلىناتىنى­نا بايلانىستى. كراسنوبور سۋقويماسىن­داعى جينالعان سۋدىڭ دەڭگەيى مولشەردەن ­تىس كوتەرىلىپ, تالقارا وزەنىنە قۇيىلا­تىن بولسا, جاعالاۋعا جاقىن ورنالاس­قان ەلدى مەكەندەرگە كادىمگىدەي قاۋىپ تونبەك. 2024 جىلعى كوكتەمدە كراسنو­بور سۋقويماسىنداعى سۋ دەڭگەيى 145 سان­تي­مەترگە دەيىن كوتەرىلدى. وتكەن جىل­­دىڭ جازىندا جاعالاۋدى نىعايتۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلدى. قىستا تالقارا وزە­نىن­دەگى مۇز كەپتەلىستەرىن ىدىراتۋ قول­عا الىندى. بۇل ماقساتقا 264 كيلو جا­رىلعىش زاتتار پايدالانىلعان. وسى ارا­دا وتكەن­نىڭ وكىنىشتى ساباعى تۋرالى ەسكە سالا كەتكەننىڭ دە ارتىقتىعى بولماس. بىلتىرعى سۋ تاسقىنى كەزىندە ۋريۋپينكا سەلولىق وكرۋگى اۋماعىنداعى جەرگىلىكتى ماڭىزداعى «ۋريۋپينكا-مەرەكە» تاس جولىنىڭ التى شاقىرىمىن قىزىلسۋ باسىپ قالعان ەدى. امانگەلدى اۋىلىنىڭ كىرەبەرىسىندەگى اۆتوجولدى دا سۋ شايىپ كەتتى. قاراوزەك اۋىلىنا قاتىنايتىن جولدى دا سۋ باستى. ابدەن كۇشىنە ەنگەن كەزدە ەرىگەن سۋدىڭ ەنى 10 مەتر, تەرەڭدىگى 1 مەترگە جەتتى. 41 ءۇيدى سۋ باسىپ, بەينەتكە باتىردى.

اۋدانداعى احۋال وسىلاي قالىپتاسسا, وتكەن جىلى قىزىلسۋدىڭ تاقسىرەتىن تارتقان وبلىس ورتالىعى دا قاۋىرت قام­دانىس ۇستىندە. تۇرعىن ۇيلەردى قىزىل­سۋدان قورعاۋعا 190 توننا قۇم جەتكىزى­لىپ, 10 مىڭ قاپ ساتىپ الىنعان. قاۋىپتى سەيىلتۋ باعىتىندا بار جۇمىس تىنىمسىز اتقارىلىپ جاتىر. سۋ جولدارى تازارتىلۋدا. «كوكشە تازالىق» سەرىكتەس­تىگى 450 تەكشە مەتر ينەرتتى ماتەريال دايىنداعان. بىرلىك شاعىن اۋدانىن­داعى بوگەتتى نىعايتۋعا 309 تەكشە مەتر ينەرتتى ماتەريال جەتكىزىلدى.

– وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە ۆاۆيلوۆ كوشەسىنەن قىلشاقتى وزەنىنە دەيىنگى, حيمكومبيناتتان وستاپەنكو كوشەسىنە دەيىنگى نەگىزگى ارنانىڭ بويى قوقىستان تازارتىلدى. قىلشاقتى وزەنىنىڭ كەي تۇسى كەڭەيتىلدى, – دەيدى كوكشەتاۋ قالاسى اكىمى اپپاراتىنىڭ جۇمىلدىرۋ دايىندىعى, اۋماقتىق قورعانىس جانە ازاماتتىق قورعاۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى بەرىك اشىربەكوۆ.

قالا كوشەلەرىنەن بارلىعى 2 541 تەكشە مەتر قار شىعارىلعان. وڭىر­دە كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ­عا باعىتتالعان شارالار ۇيىم­شىل­دىقپەن اتقارىلىپ جاتىر.

اقمولا وبلىسى