تاربيە جۇمىسى باعدارلاماسىن جاڭارتۋ جانە ونى ءبىلىم بەرۋدە ەنگىزۋ
2024 جىلعى 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ ەلىمىزدىڭ بارلىق مەكتەپتەرىندە ء«بىرتۇتاس تاربيە» بىرىڭعاي ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلدى.
تۇڭعىش رەت بارلىق مەكتەپتەردە وقۋ-تاربيە پروتسەسى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءىىى سەسسياسىندا تۇجىرىمدالعان قۇندىلىقتار تىزبەسى نەگىزىندە قۇرىلعان بىرىڭعاي باعدارلامامەن ۇيىمداستىرىلدى.
جاڭا باعدارلامانىڭ باستى ايىرماشىلىعى – مەكتەپ-اتا-انا-قوعام بايلانىسىن ەسكەرە وتىرىپ, بالاباقشادان باستاپ جوعارى سىنىپتارعا دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدە جۇيەلى تاسىلدەردى قولدانۋ جانە پراكتيكالىق ارەكەتتەر ارقىلى قۇندىلىق باعدارلارىن نىعايتۋ.
بۇرىن وقۋ جىلىندا ورتا ەسەپپەن 240 سىنىپتان تىس ءىس-شارا وتكىزىلسە, جاڭا باعدارلاما سايكەس سانى 55-كە دەيىن قىسقاردى. بۇل تاربيە جۇمىسى بويىنشا باس مۇعالىمدەر مەن سىنىپ جەتەكشىلەرىنىڭ جۇكتەمەسىن ايتارلىقتاي ازايتىپ, مەكتەپتەگى وقۋ-تاربيە پروتسەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. ياعني, اتقارىلىپ جاتقان تاربيە جۇمىسىنىڭ سانىنا ەمەس, مازمۇنى مەن ساپاسىنا ءمان بەرىلەدى.
سونداي-اق قاجەت بولعان جاعدايدا مەكتەپتەردەگى وقۋ-تاربيە جۇمىسىنىڭ باعدارلاماسىنا قاجەتتى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, جاڭا تاسىلدەردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى مەن تيىمدىلىگىنە ۇزدىكسىز تالداۋ جۇرگىزىلەدى.
ۇلتتىق كىتاپ كۇنىن بەلگىلەۋ
ۇكىمەت قاۋلىسىمەن قازاقستاندا جاڭا مەرەكە «23 ءساۋىر – ۇلتتىق كىتاپ كۇنى» بەكىتىلدى.
اتالمىش مەرەكە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوعامدا وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ءۇشىنشى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ نەگىزگى سەسسياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا بايلانىستى بەلگىلەندى.
قازاقستان مادەنيەتىن ەل ىشىندە جانە شەتەلدە ناسيحاتتاۋ
«بەتاشار» ۇلتتىق ءداستۇرى يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەندى. بۇگىنگى تاڭدا يۋنەسكو-نىڭ رەپرەزەنتاتيۆتى تىزىمىنە 13 ەلەمەنت ەنگىزىلگەن.
بۇۇ-نىڭ التى رەسمي ءتىلى مەن قازاق جانە تۇرىك تىلدەرىن قامتيتىن «Qazaq Culture» سەگىز تىلدە اقپاراتتىق-ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسى ىسكە قوسىلدى.
2024 جىلى شەتەلدە قازاق قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمدەرى ۇلىقتالدى. تۇركىمەنستاندا, تاجىكستاندا, تاتارستاندا قۇرمانعازى مەن ابايدىڭ ەسكەرتكىشتەرى مەن بيۋستتەرى ورناتىلدى.
2024 جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وركەسترىنىڭ 90 جىلدىعى, سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ 100 جىلدىعى, بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ 95 جىلدىعى, ساكەن سەيفۋلليننىڭ 130 جىلدىعى, بەيىمبەت ءمايليننىڭ 130 جىلدىعى, بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ 100 جىلدىعى, ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ 90 جىلدىعى, گەرولد بەلگەردىڭ 90 جىلدىعى, ءابىش كەكىلباەۆتىڭ 85 جىلدىعى, فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ 85 جىلدىعى كەڭىنەن اتاپ ءوتىلدى.
جۇمىسشى ماماندىقتاردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ
مەملەكەت باسشىسى 2025 جىلدى «جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى» دەپ بەكىتىپ, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدى جاريالادى.
مەملەكەتتىك ناگرادالار جۇيەسىنە 9 جاڭا قۇرمەتتى اتاق (عالىمدار مەن ونەرتاپقىشتار, ينجەنەرلەر, ساۋلەتشىلەر مەن قۇرىلىسشىلار, كەنشىلەر, گەولوگتار, ونەركاسىپ, كولىك, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن) قوسىلدى (قولدانىستاعى 6 قۇرمەتتى اتاققا قوسىمشا).
سونداي-اق 63 كاسىبي مەرەكەنى, ونىڭ ىشىندە ەڭبەك كۇنىن اتاپ وتۋگە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.
ايتا كەتەيىك, جىل سايىن مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتالعان جۇمىسشى ماماندار مەن ەڭبەك وكىلدەرىنىڭ سانى ارتىپ كەلەدى.
ءبىلىمنىڭ بەدەلى. عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ دامۋى
«جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا: 105 جاڭا مەكتەپ سالىندى, ونىڭ 36-سى اۋىلدىق جەرلەردە. 2025 جىلى – 112 مەكتەپ بوي كوتەردى.
مەكتەپتەردە STEM زەرتحانالارى, روبوتوتەحنيكا كابينەتتەرى, سپورت زالدارى مەن دەمالىس ورىندارى قۇرىلدى.
2024 جىلى ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى ارتتى. باكالاۆر ستۋدەنتتەرى 47 135 تەڭگە (مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەرگە – 75 600 تەڭگە). ينتەرندەر 85 376 تەڭگە, رەزيدەنتتەر 123 122 تەڭگە, ماگيسترانتتار 107 061 تەڭگە, دوكتورانتتار 240 000 تەڭگە شاكىرتاقى الدى.
شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 12 فيليالى اشىلدى. 12 ەلدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن 23 سەرىكتەستىك جاسالدى.
ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەۋدە ءادىل كوزقاراستى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسىنىڭ ەرەجەلەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى (3 تۋرمەن جاڭا كونكۋرستىق ىرىكتەۋ تەتىگى, تۇلەكتەردىڭ وقۋدى وتەۋى جانە ت.ب.).
2024 جىلى مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتالعانداردىڭ اراسىندا ۇستازدار مەن عالىمدار كوپ. مىسالى, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعى اسقار جۇمادىلداەۆقا (عالىم) جانە ۇستازدار گۇلجانار نۇرپەيىسوۆا مەن ەلمارا ترايسوۆاعا تابىستالدى. 80-نەن استام عالىم ماراپاتتالدى.
ونوماستيكالىق جۇمىستاردى ورتالىقتاندىرۋ, ەسكەرتكىشتەر ورناتۋدى رەتتەۋ
ونوماستيكا سالاسىندا جۇمىستار رەتكە كەلتىرىلدى. جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ مەرزىمى – 2024-2028 جىلدارعا دەيىن ۇزارتىلدى (2024-2025 جىلداردىڭ ورنىنا). ونوماستيكالىق جۇمىستارعا قاجەتتى تىزىمدەر («تاريحي تۇلعالار», «جەر-سۋ اتاۋلارى» جانە ء«داستۇرلى اتاۋلار») جاڭارتىلدى.
ونوماستيكالىق ماسەلەلەر بويىنشا تۇزەتۋلەر – زاڭعا مەملەكەت باسشىسى 2024 جىلعى 5 مامىردا قول قويدى. بارلىق اتاۋلاردى وزگەرتۋ جانە اتاۋلاردى بەرۋ ەندى مادەنيەت مينيسترلىگىمەن كەلىسىلۋى كەرەك.
2024 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەسكەرتكىشتەر ورناتۋدىڭ جاڭا قاعيدالارى بەكىتىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارىنا سىرتقى ءتۇرى نەمەسە اتاۋى جاعىنان تولىق نەمەسە قانداي دا ءبىر بولىگىندە ۇقساس وردەندەر مەن مەدالداردى, توسبەلگىلەردى جانە قۇجاتتاردى بەلگىلەۋگە جانە دايىنداۋعا تىيىم سالاتىن زاڭ (پرەزيدەنت 2025 جىلعى 13 قاڭتاردا قول قويعان) قابىلداندى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ, قازاقستان حالقىنىڭ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنان مەملەكەتتىك ەمەس ناگرادالارمەن ماراپاتتاۋعا جول بەرىلمەيدى.
قوعامداعى كەسەلدەرگە قارسى كۇرەس
لۋدورمانيامەن كۇرەس:
2024-2026 جىلدارعا ارنالعان زاڭسىز قۇمار ويىندار مەن لۋدومانيامەن كۇرەسۋدىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلداندى.
ناشاقورلىق پەن ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس:
ەسىرتكى جەتكىزۋشىلەر مەن وندىرۋشىلەردىڭ جاۋاپكەرشلىگىن سارالاۋ بويىنشا زاڭ قابىلداندى (پرەزيدەنت 2025 جىلعى 2 قاڭتاردا قول قويدى).
بۇل قىلمىستى العاش رەت جاساعان قاراپايىم ەسىرتكى جەتكىزۋشىلەر نەمەسە «ەسىرتكى ساتۋشىلار» دەپ اتالاتىندار ءۇشىن جازا جەڭىلدەتىلدى.
سونىمەن بىرگە, ەسiرتكi زاتتارىن ءوندiرۋ مەن وتكiزۋدi ۇيىمداستىرعانى ءۇشiن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى, ونىڭ iشiندە ءومiر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى قوسا العاندا, قاتايتاتىن نورمالار ەنگiزiلدi. سينتەتيكالىق ەسىرتكى كومپونەنتتەرىنىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن دە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى.
ناشاقورلىق پەن ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستىڭ 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس:
15 ساۋىردە پرەزيدەنت ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭعا قول قويدى. (2024 جىلعى 16 ماۋسىمدا قولدانىسقا ەنگىزىلدى). زاڭ اياسىندا قىلمىستىق جاۋاپتىلىق كۇشەيتىلدى, دەنەگە قاساقانا جەڭىل زيان كەلتىرۋ (مىسالى سىزات, كوگەرۋ نەمەسە بۋىنىنان شىعىپ كەتۋ) ءۇشىن جازا ەنگىزىلدى.
ۆانداليزمگە قارسى كۇرەس:
2024 جىلعى 8 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى بۇزاقىلىق, ۆانداليزم جانە بوتەننىڭ مۇلكىنە قاساقانا زيان كەلتىرۋ ءۇشىن جازانى قاتايتاتىن زاڭعا قول قويدى. بۇل قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ جانە زاڭعا باعىناتىن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن ماڭىزدى.
جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى
2024 جىلعى 31 جەلتوقساندا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن 2025 جىلى ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا دايىندىق جانە مەرەكەلەۋ جونىندەگى « ۇلى جەڭىس: ەرلىككە تاعزىم, ۇرپاققا ۇلگى» ءىس-شارالار جوسپارى (94 تارماقتان تۇراتىن) بەكىتىلدى.
ەندىگى كەزەكتە وڭىرلىك جوسپارلار ورىندالىپ, ەلدى-مەكەندەرگە, كوشەلەرگە, وقۋ ورىندارىنا ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنىڭ ەسىمدەرى بەرىلەدى.
ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ەسكەرتكىشتەرىن, مونۋمەنتتەرىن, جەرلەنگەن جەرلەرىن قالپىنا كەلتىرۋ, جوندەۋ جانە اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
«ايبىن» وردەنىنىڭ دارەجەلەرى ۇلى وتان سوعىسى باتىرلارىنىڭ ەسىمدەرىمەن اتالدى (ساعادات نۇرماعامبەتوۆ, باۋىرجان مومىش ۇلى, راقىمجان قوشقارباەۆ). جاڭا مودەلدەگى العاشقى ماراپاتتار 2024 جىلدىڭ 6 مامىرىندا تابىستالدى.
2024 جىلعى 9 مامىردا تالدىقورعاندا قورعانىس ءمينيسترى ر.جاقسىلىقوۆتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اۆيابازاسىنا ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى سەرگەي لۋگانسكيدىڭ ەسىمىن بەرۋگە ارنالعان سالتاناتتى شارا ءوتتى.
ءتورت اۋقىمدى ينفراكۇرىلىمدىق باستاما
2024 جىلى جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 40 تريلليون تەڭگەدەن اساتىن, 200-دەن استام جوبانى ىسكە اسىرۋدى كوزدەيتىن 2029 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق ينفراقۇرىلىم جوسپارى قابىلداندى.
ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىم:
2024 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 14 جوباعا قاراجات ءبولىندى, ونىڭ 6-ى جىلۋمەن, ال 8-ءى ەلەكترمەن جابدىقتاۋعا قاتىستى.
تەڭگەدەگى قايتارىمدى ينۆەستيتسيالاردىڭ جىلدىق ءليميتى ۇلعايتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەر بويىنشا جالپى قۋاتى 2,48 گۆت بولاتىن 19 كەلىسىم قولدانىلادى.
بيىل ەنەرگەتيكا سالاسىندا قۋاتى 600 مەگاۆاتتان اساتىن ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
كولىك ينفراقۇرىلىمى:
2024 جىلى 12 مىڭ شاقىرىم جولدى جوندەۋ جانە سالۋ جۇمىستارى باستالدى. ونىڭ 7 مىڭنان استامى اياقتالدى.
2024 جىلى ىسكە قوسىلعان بارلىق جولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى 1,6 مىڭ كم قۇرايدى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ.
نەگىزگى حالىقارالىق اۆتوجول دالىزدەرى ىسكە قوسىلدى. ولار: «تالدىقورعان – وسكەمەن», «قاراعاندى – الماتى», «اقتوبە – اتىراۋ – استراحان» (شارتتى تۇردە 25 جەلتوقساندا).
2024 جىلدىڭ قازان ايىندا بۇقتىرما سۋ قويماسى ارقىلى وتەتىن كوپىردىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. بۇل – ۇزىندىعى 1316 م قۇرايتىن ەلدەگى ەڭ ۇزىن كوپىر.
ەلىمىزدىڭ 8 اۋەجايى كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋدەن ءوتتى.
الماتى, شىمكەنت جانە قىزىلوردا اۋەجايلارىندا جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالدارى پايدالانۋعا بەرىلدى. الماتىداعى تەرمينالدىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 6 ەسەگە (جىلىنا 2,5 ميلليوننان 14 ميلليون جولاۋشىعا), شىمكەنتتە 7,5 ەسەگە, قىزىلوردادا 7 ەسەگە (جىلىنا 300 مىڭنان 2 ميلليون جولاۋشىعا) ۇلعايتىلدى.
شىمكەنت, پاۆلودار, تۇركىستان جانە قىزىلوردا قالالارىنىڭ تەمىرجول ۆوكزالدارىن قايتا قۇرۋ اياقتالدى. 1,4 مىڭ شاقىرىم تەمىرجول جوندەلدى.
2025 جىلى ۇزىندىعى 836 شاقىرىم بولاتىن دوستىق-مويىنتى تەمىرجول ۋچاسكەسىنىڭ ەكىنشى جولىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. مارشرۋتتىڭ وتكىزۋ قابىلەتى بەس ەسە ارتادى, ال كونتەينەرلىك پويىزداردىڭ جىلدامدىعى ايتارلىقتاي ۇلعايادى. بۇل اۋقىمدى جوبا العاش رەت وتاندىق ديزاينەرلەردىڭ, ينجەنەرلەردىڭ, قۇرىلىسشىلاردىڭ كۇشىمەن جۇزەگە استى.
ەلدى مەكەندەرگە گاز جەتكىزۋ:
2024 جىلعا 200 گازبەن جابدىقتاۋ جوباسى (4129 كم) جوسپارلانعان.
2024 جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شامامەن 3583 شاقىرىم گاز قۇبىرى سالىندى.
قالعان 546 شاقىرىمدى اعىمداعى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن سالۋ جوسپارلانعان.
11 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 106 مىڭ ادام گازبەن جابدىقتاۋعا قول جەتكىزدى. قوسىمشا 194 مىڭ ادام گازبەن جابدىقتالدى.
