سىر بويى – تۇنعان سىر

تامىرسىز تاستا تاريح بار. ال تالاي داۋىرلەر توسىنەن دۇرىلدەپ وتكەن مىنا دالانىڭ سىرىن ءالى تولىق تاني الماي جاتىرمىز. قانشا جەردەن زەرتتەپ, زەردەلەپ, مي قاتپارىندا قورىتساق تا, تاريحتىڭ تۇڭعيىعىن تۇسىنە الماي كەتۋىمىز دە بەك مۇمكىن. سونداي قۇبىلىستىڭ ءبىرى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جاڭاقورعان اۋدانىندا ورنالاسقان قاسيەتتى قاعبانىڭ كوشىرمەسى. اسىل ءدىنىمىز تاراعان, ادامزاتتىڭ سوڭعى پايعامبارى مۇحاممەد (س.ع.س) ءومىر سۇرگەن مەككەدەگى قاعبانىڭ كوشىرمەسى مۇندا قالاي كەلگەن؟ قاسيەتتى قارا تاستىڭ كوشىر­مەسى اۋدان ورتالىعىنان ونشا قاشىق ەمەس جەردە ورنالاسقان. جاڭاقورعان كەنتىنەن 30 شا­قىرىمداي جەردە عانا تۇر. قىزىلقۇم بەتكەيىندە قونىس تەپكەن قىركەڭسە اۋىلىنان 15 شاقىرىم جول جۇرسەڭىز, قاعبانىڭ كوشىرمەسىن كورەسىز. كوشىرمەنىڭ جاسالۋىنا قاتىستى ءتۇرلى اڭىز-افساناعا تولى اڭگىمەلەر ايتىلادى. سونىڭ بارلىعى ازىرەت ءالىنىڭ كىندىگىنەن تاراعان ءابدىجاليل بابتىڭ سىر توپىراعىنا ءدىن تاراتىپ كەلگەنىنە تىرەلەدى. ءابدىجاليل باب 150 مىڭ اسكە­رىمەن كەلگەن ەكەن دەيدى. سوندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قات­تى قارسىلىعىنا تاپ بولىپ, قور­شاۋدا قالىپ, قازا تاۋىپتى. ونىڭ اسا ءبىلىمدى, دەگدار, دىنگە بەرىك ادام بولعانى تۋرالى ءتۇرلى دەرەكتەر مەن كىتاپتاردا كەزدەسەدى. سونىمەن قاتار, اسا ارۋاقتى كىسى بولعان دەسەدى. دەرتىنە شيپا ىزدەگەن تالاي ادام وسى كىسىدەن ەم تاپقان كورىنەدى. ءتىپتى, شەشەك اۋرۋىنا شالدىققان ادامداردىڭ ۇستىنەن اتتاپ وتسە, قۇلان تازا ايىعىپ كەتكەن دەگەن اڭگىمە ايتىلادى. ەل اۋزىندا ءابدىجاليل بابتىڭ اتى قوراسان بابا دەپ اتالدى. مىنە, سىر بويىنا جورىق كەزىندە اتاقتى بابتىڭ قاسىن­دا بالاسى ۇسەيىن دە بولعان. ول دا اكەسى سەكىلدى ءىلىم-ءبىلىم­دى مولىنان جيعان ادام بولىپتى. ال قاسيەتتى قاعبانىڭ كوشىرمەسىنىڭ قىزىلوردا جەرىنە كەلۋى وسى اكە مەن بالاعا قاتىستىرىلىپ ايتىلادى. اڭىزعا سەنسەك, ۇسەيىن وتە قۇدىرەتتى ادام بولعان. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ول اكەسىنە مەككەدەگى قاعبانى وسىندا اكەلەيىن بە دەپ سۇرايدى. بالاسىن سىناماق بولعان قوراسان بابا رۇقساتىن بەرىپتى. سويتسە, ۇسەيىن شىنىندا دا قاعبانى سىردىڭ جاعاسىنا اكەلگەن ەكەن. بالاسىنىڭ بويىنداعى ەرەكشە دارىن مەن قۇدىرەتكە ءسۇيسىنىپ, سەنگەنىمەن اكەسى قاسيەتتى قارا تاستى قايتادان ورنىنا جەتكىزۋدى تاپسىرادى. تەك قاعبانىڭ كولەڭكەسى تۇر­­­عان تۇستى سىزىپ, شەڭبەر­لەپ, بەلگىلەپ قالادى. سودان قاعبانىڭ كولەڭكەسى تۇسكەن جەرگە ونىڭ كوشىرمەسى جاسالىپتى. ءافسانانىڭ راس-وتىرىگىن انىقتاۋعا ءبىزدىڭ شامامىز دا, دەڭگەيىمىز دە جەتپەيدى. دە­گەن­مەن, ەل اراسىنداعى ءاڭ­گى­مە­نىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسى. ال وندا قاعباعا ۇقساق دۇنيەنىڭ تۇر­عا­نى دا راس. وسى اراعا زيارات ەتىپ كەلەتىندەر از ەمەس. بىلۋىمىزشە, زيارات ەتۋشىلەر مەككەدەگى قاعبا سەكىلدى بۇل جەردى دە جەتى مارتە اينالىپ وتەدى ەكەن. قۇراننان حابارى بار جۇرت ەكى باس ناماز وقيدى. قاعبانىڭ كوشىرمەسىنىڭ جانىندا اعىپ جاتقان كىشكەنە بۇلاق بار. سول سۋدان ءدام تاتادى. اكەلى-بالالى ءابدىجاليل باب پەن ۇسەيىن بابا جاتقان جەر «قوراسان اۋليە» دەپ اتالادى قازىر. قاعبانىڭ كوشىرمەسى دەپ وتىرعان دۇنيە دە وسى اۋليە باسىندا تۇر. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا وبلىسى.