جۇمىس جۇيەلەنسە, ساپا ارتادى

ماجبۇرلەپ ورىنداتۋ توقتايدى

ادىلەت مينيسترلىگى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانا وتىرىپ, تسيفرلىق ەكوجۇيەنى قۇرۋمەن تولىق تسيفرلاندىرۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا بىرقاتار باعىتتا دامىتۋ جۇمىسىن قولعا العان. اسىرەسە حالىق ءجيى سىن ايتاتىن وزەكتى باعىت – ماجبۇرلەپ ورىنداتۋ ماسەلەسى. بىلتىر 89 مىڭ شاعىم تۇسكەن. بۇل بارلىق ءوتىنىشتىڭ 63 پايىزىن قۇرادى. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسىندا ادىلەت ءمينيسترى ەرلان سارسەمباەۆ ايتتى.

ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – ازاماتتاردىڭ وسى ينستيتۋتقا سەنىمىن ارتتىرۋ. بۇل رەتتە جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىگىن ودان ءارى قولدانامىز.  روبوت سوت ورىنداۋشىسى ارقىلى وڭايلاتىلعان ءىس جۇرگىزۋدى ودان ءارى دامىتۋ جالعاسادى. روبوت ارقىلى ءوندىرىپ الۋ سوماسىن 20-دان, 40 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن كەڭەيتۋدى جوسپارلادىق. بۇل ازامات قارجىسىن ۇنەمدەيدى. «تسيفرلىق اسسيستەنت» ەنگىزىپ, ء«وندىرىپ الۋشى مەن بورىشكەردىڭ جەكە كابينەتىن» جەتىلدىرەمىز. اسسيستەنت ءىستىڭ ورىندالۋ بارىسىن تولىق كورسەتەتىن بولادى. ناقتىسى, سوت ورىنداۋشىنىڭ قا­بىل­داعان جانە قابىلداۋعا ءتيىس شاراسىن كورسەتەدى. بۇدان بىلاي پلاتفورمادا تاراپتار سوت ورىنداۋشىنىڭ ارەكەتىنە قاتىستى شاعىمدانا الادى», دەدى مينيستر.

كەلەسى ماسەلە – اتقارۋشىلىق جازبا جاساۋ مەحانيزمىن جەتىلدىرۋ. ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان بىرقاتار جۇيەلى قادام جاسالعان. «ە-نوتاريات» اقپاراتتىق جۇيەسىندە «تاراپتاردىڭ جەكە كابينەتىن» بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋمەن اشۋدى قامتيدى. «جەكە كابينەت» ارقىلى ءوندىرىپ الۋشى مەن بورىشكەرگە قارسىلىق بەرۋ نە بەرەشەكتى ۋاقتىلى تولەۋ مۇمكىندىگى جاسالادى. جازباشا مامىلەلەر نەگىزىندە اتقارۋشىلىق جازبالاردى اۆتوماتتى تۇردە ءبولۋ ارقىلى ءوندىرىپ الۋشى مەن جەكە سوت ورىنداۋشىنىڭ كەلىسۋى جويىلادى. اۋماقتىق (بورىشكەردىڭ) قاعيداسىنىڭ ساقتالۋى باقىلانادى. نوتاريۋستاردىڭ باسقا ءوڭىردىڭ اتقارۋشىلىق جازباسىن جاساۋىنا تىيىم سالىنادى.

تسيفرلاندىرۋ سەنىمدى كۇشەيتەدى

ادىلەت ورگاندارىنىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسى زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇگىندە ۆەدومستۆو مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 94 ءتۇرىن كورسەتەدى, ونىڭ 84-ءى نەمەسە 90%-ى ونلاين فورماتتا قولجەتىمدى. وتكەن جىل قورى­تىندىسىندا 14 ملن-نان اسا مەم­لە­كەتتىك قىزمەت كورسەتىلدى, سونىڭ 88%-ى ەلەكتروندىق فورماتتا بولعان.

«تسيفرلىق ترانسفورماتسيا شەڭبەرىندە 61 ەڭ تانىمال بيزنەس-پروتسەسكە رەينجينيرينگ جۇرگىزىلدى. سونىڭ ارقاسىندا سوت شەشىمدەرىن ورىنداۋمەن, زاڭگەرلىك كەڭەس بەرۋ مەن ساراپتاما جۇرگىزۋگە قاتىستى ۇدەرىستەردى جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. جالپى, جۇرگىزىلگەن رەينجينيرينگ قورىتىندىسىندا تيىمدىلىكتىڭ 54%-عا ارتۋى ىقتيمال. بيىل جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 31 بيزنەس-پروتسەستىڭ رەينجينيرينگىن وتكىزۋ جوسپارلانعان», دەدى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ.

بۇرىن سەنىمحات الۋ ءۇشىن نوتاريۋستىڭ جەكە قاتىسۋى قاجەت بولاتىن. سونداي-اق ۇدەرىس قاعاز جۇزىندە ىسكە اسقاندىقتان قۇجاتتى جوعالتۋ مەن قولدان جاساۋ قاۋپى بار ەدى. ەندى ءبارىن ونلاين فورماتتا بەينە قوڭىراۋ شالۋ ارقىلى جاساۋعا بولادى. قازىر اتقارۋشى جازبا ءراسىمىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى بيزنەس-پروتسەستى تسيفرلاندىرۋ باستالعان. 2022–2023 جىلدارى 2 ملن-نان استام جاعداي تىركەلگەن. بۇرىن جازبانى اۆتوماتتى تۇردە تەكسەرۋ بولماعان. وسى ۇدەرىس رەينجينيرينگىنەن كەيىن جازۋدى ءبولۋ اۆتوماتتاندىرىلادى, بۇل سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلىن ازايتادى. وعان قوسا, تاراپتار eGov جانە SMS ارقىلى ۋاقتىلى حابارلاما الادى.

«ادىلەت سالاسىندا بىرقاتار يننوۆا­تسيالىق جوبا ءساتتى جۇزەگە اسىرىلدى. ول جوبالار 30 ملرد تەڭگەدەن استام تابىس تاۋىپ, جۇزدەگەن جۇمىس ورنىن اشتى. قۇجات اينالىمى سالاسىندا ين­نو­ۆاتسيالىق شەشىمدەر ەنگىزۋمەن اينا­لى­ساتىن كەيبىر كومپانيا وكىلدەرىن شاقىر­دىق. ءبىرىنشى ستارتاپ, بۇل SMS جانە باسقا تەكسەرۋ ادىستەرى ارقىلى كەلى­سىمشارت جاساۋعا كومەكتەسەتىن Trust Me. ستارتاپ جىل سايىن Draper University-مەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىراتىن اقش-تاعى Hero training اكسەلەراتسيالىق باعدارلاماسىنا قاتىستى. ءسويتىپ, ستارتاپ جاقىندا ايگىلى امەريكاندىق ۆەنچۋرلىق ينۆەستور تيم درەيپەردەن 1 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتتى. ول Tesla, SpaceX, Skype, Baidu سياقتى ءىرى كومپانيالارعا ينۆەستيتسيا سالعان. وسىلاي IT-كومپانيالارىمىز ءىرى شەتەل­دىك ينۆەستورلاردىڭ نازارىن اۋدارۋدى جالعاس­تىرىپ جاتىر», دەدى ج.ماديەۆ.

تاعى ءبىر باسىم باعىت – ادىلەت سالاسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ. زاڭ يندۋسترياسىنىڭ كولەمى ايتارلىقتاي الەۋەتكە يە. كەي بولجامعا سايكەس 2030 جىلعا قاراي اتالعان يندۋستريا كولەمى 3,9 ملرد اقش دوللارىن قۇراماقشى.

«وسى ۇردىسكە سۇيەنىپ, سالاداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا كىرىستىك. بۇگىندە زاڭنامانى تالداۋعا جانە زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋعا ارنالعان QazaqLaw جاساندى ينتەللەكت اگەنتى جۇمىس ىستەيدى. اگەنت GhatGpt نەگىزىندە جاسالدى, بىراق كەيىننەن ونى قوسىمشا وقىتىپ, جەتىلدىردىك. ونى تسيفرلىق ترانسفورماتسياعا كومەكشى رەتىندە قولدانامىز. اگەنت مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن اقپاراتتىق جۇيەلەردى قۇرۋ پروتسەسىن جەدەلدەتۋ بويىنشا ۇسىنىمدار قالىپتاستىرۋعا كومەكتەستى. وسىلايشا, جاساندى ينتەللەكت ينتەگراتسياسى ادىلەت جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدىڭ قۋاتتى قۇرالى بولاتىنىنا سەنىمدىمىز. بارشانى سىلتەمە بويىنشا وتۋگە جانە زاڭنامانى زەرتتەۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت اگەنتىن پايدالانۋعا شاقىرامىز.

حالىققا زاڭگەرلىك كومەك كورسەتۋدىڭ قاجەتتىگى

مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەي­تىلگەن وتىرىسىندا بارلىق سالادا تسيفر­لاندىرۋدىڭ ءبىرتۇتاس جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ادىلەت ورگاندارىن دامىتۋ مەن تسيفرلاندىرۋ مەملەكەتتىڭ, ازاماتتار مەن بيزنەستىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋعا باعىتتالعان  اسا ماڭىزدى ۇدەرىس ەكەنىن پرەمەر-مينيستر قاداپ ايتتى.

«جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ العى قاتارعا شىقتى. بۇل – بيۋروكراتيا­دان ارىلتۋ­دىڭ نەگىزگى ادىستەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ جەدەل­دىگىن, قولجە­تىمدىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن تسيفرلىق تەحنولوگيانىڭ الەۋەتىن تۇگەل پايدالانۋ قاجەت. ەڭ الدىمەن, حالىق­قا زاڭگەرلىك كومەك كورسەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارعان ءجون», دەدى و.بەكتەنوۆ. 

ول ءۇشىن سوت ورىنداۋشىسىنىڭ روبوتى ارقىلى وڭايلاتىلعان ءوندىرىستى دامىتۋ جالعاسىپ جاتىر. روبوت ىسكە قوسىلعان وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىنان بەرى 125 مىڭنان اسا قۇجات ورىندالدى. ال راسىمدەردەن ءوتۋ كەزىندە  ازاماتتار  600 ملن تەڭگەدەن اسا قاراجات ۇنەمدەگەن.

«وسىعان بايلانىستى روبوت الەۋەتىن كەڭەيتۋ مەن جالپى تسيفرلاندىرۋعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. كەلەسى ماسەلە – نوتاريات سالاسىن دامىتۋ. اتقارۋشىلىق جازبا جاساۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ جەكە مەن زاڭدى تۇلعانىڭ قۇقىعىن قورعاۋ شاراسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قادام بولىپ تابىلادى. قۇقىق قولدانۋ ماسەلەسى جانە ءوتىنىش پەن شاعىمنىڭ ءوسۋى  بۇل سالادا جۇيەلى شارالار قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن كورسەتەدى. وسىعان بايلانىستى ادىلەت مينيسترلىگى ۇسىنىلعان تاسىلدەردى, ونىڭ ىشىندە زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ارقىلى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. بۇل «ە-نوتاريات» جۇيەسىندە  جەكە كابينەت اشۋعا, اتقارۋشىلىق جازبانى بورىشكەردىڭ تىركەلگەن جەرى بويىنشا عانا جاساۋعا, ولاردى نوتاريۋستار اراسىندا اۆتوماتتى تۇردە بولۋگە قاتىستى بولىپ وتىر», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسىن جاق­سارتۋ مەن ونى جوسپارلاۋ جۇمىسىن جال­عاستىرۋ قاجەت. ونى مەملەكەتتىك ورگاندار بولجامدى-تالداۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ ەسەبىنەن تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزۋگە ءتيىس. ادىلەت مينيسترلىگى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنە قاتاڭ مونيتورينگ جاساپ, ونى ۇيلەستىرۋدى جانە باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

«تسيفرلاندىرۋ مەن بيۋروكراتيادان ارىلتۋ بويىنشا ۇسىنىلعان تاسىلدەردى باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىندا دا پايدالانۋ كەرەك. بۇل ىسكە كاسىبي قاۋىمداستىقتاردى, IT-كومپانيالار مەن ساراپشىلاردى دا بەلسەندى تارتۋ قاجەت. سونداي-اق مىنا ماسەلەلەرگە دە نازار اۋدارعىم كەلەدى», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى بىرقاتار ماسەلەنى اتاپ ءوتتى.

ءبىرىنشى, وڭايلاتىلعان ءىس جۇرگىزۋدى قولدانۋ سوت اكتىلەرىن ورىنداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. بۇل جۇيە ايىپپۇل تولەۋ مەن سالىق بەرەشەكتەرىن ءوندىرىپ الۋعا قاتىستى ىستەردى اۆتوماتتى رەجىمدە ويداعىداي اتقارىپ ءجۇر. ەندى ادىلەت مينيستر­لىگى اتقارۋ قۇجاتتارىنىڭ وڭايلا­تىلعان تارتىپپەن ورىنداۋعا بولاتىن تىزبەسىن كەڭەيتۋگە كوشۋى كەرەك.

ەكىنشى, بىلىكتىلىككە, ازاماتتىققا قويى­لاتىن تالاپتار, قىزمەتتىڭ بىرىڭ­عاي ستان­دارتىن بەلگىلەۋ بولىگىندە زاڭ كونسۋل­تانتىنىڭ قىزمەتى بويىنشا سۇراقتار بار. وسى سالادا قولدانىلىپ جۇرگەن رەتتەۋشىلىك ساياساتتى قايتا قاراۋ جۇمىس­تارىن جەدەلدەتكەن ءجون. زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا كەلىسىلگەن ۇسىنىس پىسىقتالىپ, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ سوڭىنا دەيىن ۇكىمەتكە ەنگىزىلۋگە ءتيىس.

ءۇشىنشى, قۇقىقتىق اعارتۋ, زاڭ سالاسىندا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ تاسىلدەرى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. ءاربىر ازاماتتىڭ قاجەتتى قۇقىقتىق اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگى قامتاماسىز ەتىلۋى ءلازىم. سونداي-اق ول بارىنشا تۇسىنىكتى فورماتتا ۇسىنىلۋى شارت.

«ادىلەت», ەتالوندىق باقىلاۋ بانكى, «E-ZanKomegi» جانە «eOtinish» اقپاراتتىق جۇيەلەرىن ودان ءارى دامىتىپ, جاڭعىرتۋ كەرەك. «E-ZanKomegi» جۇيەسىندە  قازىردىڭ وزىندە 2 مىڭعا جۋىق ادۆوكات پەن زاڭ كونسۋلتانتى تىركەلگەن. بۇل جۇيەدە ازاماتتارعا تاۋلىك بويى قۇقىقتىق قولداۋ كورسەتەتىن بەينەكونسۋلتاتسيا جۇمىس ىستەيدى. كونسۋلتاتسيا بەرۋ ءىسىن اۆتوماتتاندىرۋ ءۇشىن چات-بوت ەنگىزۋدى جەدەلدەتكەن دۇرىس.

«جالپى, ادىلەت مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن ەنگىزە وتىرىپ, ءوز قىزمەتىن جەتىلدىرۋ, ءىت-سالاسىنداعى تاجىريبەلى مامانداردى تارتۋ, بيۋروكراتيادان ارىلتۋ جانە بيزنەس-پروتسەستەردى رەينجينيرينگتەۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋى قاجەت», دەپ تۇيىندەدى پرەمەر-مينيستر.