قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ سىرتقى ساياساتتا بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق جانە كوپۆەكتورلى ديپلوماتيا قاعيدالارىن ۇستانىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ گەوساياسي ورنالاسۋى, ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ستراتەگيالىق ايماقتا بولۋى حالىقارالىق ارەنادا ماڭىزدى ويىنشىلاردىڭ بىرىنە اينالدىرىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى جولداۋىندا ەلىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جارعىسىن قاتاڭ ۇستانا وتىرىپ, كوپ جاقتى ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا مۇددەلى ەكەنىن مالىمدەگەن ەدى.
ء«بىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى مەن باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ تەرروريزمگە, ەكسترەميزمگە, زاڭسىز كوشى-قونعا, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە جانە وزگە دە قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى كۇرەسۋ جولىنداعى تالپىنىستارىن قۇپتايمىز. سونداي-اق بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بىتىمگەرلىك قىزمەتىن, قارۋسىزدانۋعا قاتىستى باستامالارىن بارىنشا قولدايمىز, قارۋلى قاقتىعىستاردى ديپلوماتيالىق جولمەن شەشۋ قاجەت», دەي كەلە پرەزيدەنت حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە بەلسەندى اتسالىساتىنىن جەتكىزدى.
وسىلايشا بىلتىر ەلىمىز وڭىرلىك جانە جاھاندىق دەڭگەيدە كۇن تارتىبىندە تۇرعان بىرقاتار وزەكتى ماسەلەنى شەشۋگە ىقپالداستى. بۇعان قازاقستاننىڭ بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار مەن پلاتفورمالارعا توراعالىق ەتۋى سەپ بولدى. ديپلوماتيالىق مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋدە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (شىۇ), تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى (تمۇ), ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم سارالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك), ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى (ۇقشۇ), حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى (حاقق) نەگىزگى ءرول اتقاردى. ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىندە جەتەكشىلىك ەتۋى حالىقارالىق بەدەلدىڭ ودان ءارى نىعايۋىنا سەرپىن بەردى.
اشىپ ايتساق, قازاقستاننىڭ شىۇ-عا توراعالىق ەتۋ بارىسىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق, قاۋىپسىزدىك, ەكولوگيالىق باستامالار مەن تسيفرلىق ترانسفورماتسيانى قوسا العاندا, كەڭ اۋقىمدى تاقىرىپتاردى قامتيتىن 160-تان اسا ءىس-شارا ءوتتى. ناتيجەسىندە, قاتىسۋشى ەلدەر اراسىنداعى شارتتىق بازا 60 جاڭا قۇجاتپەن تولىقتىرىلدى. بۇعان قوسا ەلىمىز ۇيىمنىڭ ەۋرازيا ەكونوميكاسىنىڭ, ساۋدا, كولىك جانە لوگيستيكالىق بايلانىسىنىڭ كونتينەنتتىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان 2035 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنا باستاماشى بولدى.
نەگىزى شىۇ قۇرىلعالى بەرى ەلىمىز ۇيىمعا ءتورتىنشى مارتە توراعالىق ەتتى. الايدا العاش رەت سامميت «شىۇ پليۋس» فورماتىندا ءوتتى. استاناداعى جيىننىڭ ماڭىزى سول, وسى جولعى سامميتكە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ەشقانداي قاتىسى جوق مەملەكەتتەر دە ارنايى كەلىپ قاتىستى. بۇل قازاقستاننىڭ جاھاندىق ساياساتتاعى بەدەلىنىڭ بار ەكەنىن كورسەتتى.
ال اوسشك توراعالىعىنداعى نەگىزگى جەتىستىك – ينستيتۋتسيونالدىق دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە كوشۋى. تىزبەكتەسەك, جارعى مەن ءراسىم ەرەجەلەرى ازىرلەندى, سەنىم شارالارىنىڭ كاتالوگى جاڭارتىلدى, دانالار كەڭەسى, تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ فورۋمى جانە اوسشك قورى قۇرىلدى. باستىسى – قازاقستان قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا باستاما كوتەرىپ, دەرەكتەر مەن تالدامالىق ماتەريالدارمەن الماسۋ پلاتفورماسىن ىسكە قوستى.
تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ «TURKTIME» اۋقىمدى باعدارلاماسىنىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن ەرەكشەلەندى. وعان قوسا مادەني جانە ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ نىعايۋىنا سەپتەستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى نەگىزىندە ءبىلىم, عىلىمي زەرتتەۋلەر جانە كاسىپكەرلىك سالادا جاڭا جوبالار ىسكە اسىرىلدى. تۇراقتى وكىلدەر مەحانيزمى قۇرىلىپ, مەملەكەتتىك رامىزدەر بىرىزدەندىرىلدى, ستراتەگيالىق جوبالاردى قولداۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالىق قور قۇرىلدى. قاتىسۋشى ەلدەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن ءوزارا ساۋدانىڭ 45 ملرد دوللاردان اسۋىنان بايقاۋعا بولادى.
ۇقشۇ-عا توراعالىق ەتۋدە ەلىمىز ترانسشەكارالىق قىلمىس, تەرروريزم مەن ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى سياقتى وزەكتى قاتەرلەرگە قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى باستامالاردى ىلگەرىلەتۋگە نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرىن, تاقىرىپتىق دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن اسكەري جاتتىعۋلاردى قوسا العاندا, بارلىعى 80-نەن اسا ءىس-شارا وتكىزىلدى. تاجىك-اۋعان شەكاراسىن نىعايتۋ باعدارلاماسى بويىنشا 10 جىلدىق جۇمىستى اياقتاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنداعى قازاقستان توراعالىعىنىڭ (2024–2026 جىلدارى) كۇش-جىگەرى حاقق جەتىلدىرۋ ۇدەرىسىن اياقتاۋعا, ءوڭىردىڭ سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ ءوزارا ءتيىمدى مەحانيزمىن ازىرلەۋگە, ەكولوگيالىق باعدارلامالاردىڭ ۋاقتىلى جانە ساپالى ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ سالدارىن ەڭسەرۋ ماقساتىندا كەلىسىلگەن شارالار قابىلداۋعا شوعىرلاندى.
قازاقستاننىڭ سۋ ديپلوماتياسى اياسىندا بىلتىر قىتاي, رەسەي جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ترانسشەكارالىق وزەندەر بويىنشا 35-كە جۋىق وتىرىس ۇيىمداستىرىلدى. قىرعىزستان جانە وزبەكستانمەن شۋ, تالاس جانە سىرداريا ترانسشەكارالىق وزەندەرى ارقىلى سۋ الۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. قىتايمەن ەرتىس جانە ىلە سياقتى 20-دان اسا وزەندەر بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ بۇۇ-دىڭ حالىقارالىق سۋ اعىندارىن كەمە قاتىناسىنان باسقاشا پايدالانۋ تۇرلەرىنىڭ قۇقىعى تۋرالى كونۆەنتسياسىنا قوسىلۋى ماڭىزدى قادام بولدى.
جالپى, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن كوپجوسپارلى ىنتىماقتاستىق جىلدان-جىلعا نىعايىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ورتالىق ازيانىڭ رەنەسسانسى: ورنىقتى دامۋ مەن وركەندەۋ جولىندا» باعدارلامالىق ماقالاسى ايماقتارداعى باۋىرلاستىق قاتىناستاردىڭ, ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ فورماتىن بەلگىلەدى.
ازەربايجان پرەزيدەنتى, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ وا جونىندەگى ارنايى وكىلى جانە بۇۇ ورتالىق ازيا ءۇشىن پرەۆەنتيۆتى ديپلوماتياسى جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىنىڭ باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىنىڭ 6-وتىرىسىن وتكىزۋدە ەلدەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەردى. ويتكەنى سامميت قورىتىندىسىندا «وا-2040» وڭىرلىك كووپەراتسيانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا, 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ جول كارتاسىنا, 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى دامىتۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىنا قول قويىلدى.
ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتى قازىرگى گەوساياسي سىلكىنىستەر اياسىندا دا جۇيەلىلىگىمەن, سالماقتىلىعىمەن جانە بەيبىتشىلىكتى جاقتاۋشىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. ماسەلەن, استانا پروتسەسى اياسىندا سيرياداعى داعدارىستى رەتتەۋگە كەلىسسوزدەر الاڭىن ۇسىندى. بۇعان قوسا, قازاقستان وڭىرلىك قاقتىعىستاردى شەشۋ ءۇشىن حالىقارالىق مەدياتسيا ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. ءارى قاراي دا بەيبىتشىلىككە باعىتتالعان ساياساتتى ۇستانۋ كوزدەلگەن. الدىمىزدا بۇۇ, دسۇ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جاھاندىق باستامالارىنا قاتىسۋدى كەڭەيتۋ, جەتەكشى دەرجاۆالارمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى دامىتۋ مەن ەكونوميكالىق ديپلوماتيانى تەرەڭدەتۋ ماقساتى تۇر.
