ءماجىلىس توراعاسى الدىمەن «Respublica» پارتياسىنىڭ ءتىزىمى نەگىزىندە سايلانعان رۋسلان بەردەنوۆتىڭ دەپۋتاتتىق وكىلەتتىلىگى توقتاتىلعانىن حابارلادى. ول شىمكەنت قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. وسىعان وراي پالاتا وتىرىسىندا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ونىڭ قىزمەتىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى ۇسىنىم ەنگىزۋىمەن ارنايى قاۋلى قابىلدادى. ەرلان قوشانوۆ رۋسلان بەردەنوۆتىڭ پارلامەنتتەگى جۇمىسىن اتاپ ءوتىپ, العىسحات تابىستادى. ال بوس ماندات «Respublica» پارتياسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ مۇشەسى ەكاتەرينا سمولياكوۆاعا بەرىلدى. ول قاتىسۋشىلار الدىندا دەپۋتات رەتىندە انت بەردى. سونىمەن قاتار ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى.
كەيىن كۇن تارتىبىنە سايكەس دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جول سالاسىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ قورىتىندى ازىرلەۋىن قارادى. قۇجاتتاعى ەڭ ماڭىزدى نورمالارمەن ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرتاي سابيليانوۆ تانىستىردى.
– زاڭ جوباسى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. قۇجاتتا جول بيتۋمىن ءبولۋ ۇدەرىسىن رەگلامەنتتەۋ جانە بيتۋمدى تۇتىنۋ كولەمىن بولجاۋ, اقىلى اۆتوموبيل جولدارىنان الىنعان قاراجاتتى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۋچاسكەلەرىن سالۋعا, جوندەۋگە جانە كۇتىپ ۇستاۋعا باعىتتاۋ قاراستىرىلعان, – دەدى ن.سابيليانوۆ.
بۇدان سوڭ جالپى وتىرىسقا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مادەنيەت جانە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى كەلىپ ءتۇستى. الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇجات دارىندى وقۋشىلاردى قولداۋ, ونوماستيكا, «اقىلمان» كارتاسىن ەنگىزۋ, كىتاپحانا قورىن دامىتۋ سىندى ماسەلەلەردى رەتتەۋدى كوزدەيدى.
– ءبىز قاراستىرىپ وتىرعان زاڭ جوباسىندا ەڭ بەدەلدى حالىقارالىق عىلىمي بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازدارىنا جانە ولاردى دايىنداعان ۇستازدارعا ءبىر رەتتىك سىياقى بەرۋ تۋرالى نورما ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل شارا جاستاردىڭ عىلىمي الەۋەتىن دامىتۋعا جانە تالانتتى وقۋشىلاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ماڭىزدى دەپ سانايمىز. سونداي-اق كەيىنگى جىلدارى جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى كوبەيىپ, سايكەسىنشە ولارعا ءتۇرلى تۇلعالاردىڭ ەسىمىن ەشقانداي رەسمي كەلىسىمسىز بەرۋى جيىلەپ كەتتى. كەيبىر فاكتىلەر قوعامدا رەزونانس تۋدىردى. ەندى جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى تۇلعالاردىڭ ەسىمىن بەرمەس بۇرىن, وبلىستىق ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ رەسمي ماقۇلداۋىن الۋعا مىندەتتى بولادى. ال «اقىلمان كارتاسى» مەكتەپ وقۋشىلارىنا مادەني ۇيىمدارعا بارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, وسىلايشا ولاردىڭ ەلدىڭ مادەني ومىرىنە ارالاسۋ دەڭگەيىن ارتتىرادى. مۇنداي باستامالار فرانتسيا, گەرمانيا, يتاليا, يسپانيا سياقتى ەلدەردە ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, – دەدى دەپۋتات.
بۇعان قوسا, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەلىمىزدە مەملەكەتتىك كىتاپحانادا ءبىلىم بەرۋ جانە مادەني ءىس-شارالاردى اقىلى وتكىزۋ قۇقىعى بەرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. جاڭاشىلدىق كىتاپحانالاردىڭ ءرولىن تەك كىتاپ ساقتاۋ ورنى رەتىندە ەمەس, زاماناۋي مادەني-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى رەتىندە نىعايتۋعا ىقپالداسادى دەپ وتىر.
قۇجاتتاعى تاعى ءبىر ماڭىزدى اسپەكتى – 10–11-سىنىپتا وقيتىن وقۋشىلار ءۇشىن مەكتەپ باعدارلاماسىمەن قاتار, سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا كəسىبي داعدىلاردى مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك بەرۋ تۋرالى نورما. بۇل وسىنداي مۇمكىندىگى بار جەرلەردە وقۋشىلاردىڭ قالاۋىمەن ىسكە اسىرىلماقشى. ماسەلەن, اۋدان ورتالىقتارىندا وقۋشىلار ءبىر اۋىسىمدا وقيدى. ولار تۇستەن كەيىن سول جەردەگى كوللەدجگە بارىپ, قوسىمشا جۇمىسشى ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الا الادى. تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى اناس باققوجاەۆ قالالارداعى مەكتەپ وقۋشىلارىن اۋىل شارۋاشىلىعى كورمەلەرىنە ءجيى اپارۋدى ۇسىندى.
– ءبىز كەڭەستىك كەزەڭدە مەكتەپتە وقىدىق. سول كەزدە جىل سايىن كۇزدە بالالار اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىستارىنا باراتىن. اۋىل تۇرعىندارى وسىنى جاقسى بىلەدى. اۋىلداعى بالالار شارۋانىڭ ءونىمدى الۋ ءۇشىن ماڭداي تەرىن توگىپ جۇرگەنىن, ءونىم قالاي الىناتىنىن بىلەدى. قازىر حالىقارالىق كونۆەنتسياعا بايلانىستى بالالاردىڭ ەڭبەگىنە تىيىم سالۋدى قابىلدادىق. بىراق قازىرگى جاستارعا قاراساق, ىسىراپشىل. دالادا كارتوپ نەمەسە ءسابىز جاتسا, جەردەن الىپ كوتەرمەيدى. ودان قالدى, ازىق-ت ۇلىكتىڭ ءبارى ەگىستىكتە ەمەس, دۇكەن سورەسىندە وسەدى دەپ ويلايدى. سوندىقتان مەكتەپ وقۋشىلارىن, ستۋدەنتتەردى اۋىل شارۋاشىلىعىنا نەگە جۇمىلدىرمايمىز؟ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ءتۇرلى تەگىن كورمەلەرگە بارعانى دۇرىس بولار ەدى. جىل سايىن وسىنداي 4–5 كورمە ۇيىمداستىرىلادى. مۇندا بالالار تەحنيكامەن تانىسىپ, مالدى باعۋ جۇمىستارىنان جالپى تۇسىنىك الادى, – دەدى ول.
وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەدىل وسپان بالالاردى ەڭبەككە باۋلۋ قازىر جاڭا فورمادا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتىپ, جاۋاپ قاتتى.
– وقۋشىلار ەڭبەك ءپانى اياسىندا ءتالىم الىپ جاتىر. سونداي-اق مەكتەپتىڭ اينالاسىندا جىلىجايلاردى قۇرۋعا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇل ءىس-شارالار تاربيە باعىتىندا جۇرگىزىلەدى. بالالاردى دالاداعى ەڭبەككە جاپپاي تارتۋ ۇسىنىسىن قولدامايمىز. بىراق وقۋشىلاردى ەڭبەك الاڭدارىنىڭ قىزمەتىمەن تانىستىرۋدى, كورمەلەرگە بارۋدى ۇيىمداستىرامىز. بيىل جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى اياسىندا ءتيىستى ءىس-شارالار بەكىتىلگەن. وندا جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىن ءوندىرىس الاڭدارىنا الىپ بارۋ ەسكەرىلگەن, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ال دەپۋتات ماقسات تولىقباەۆ ەلىمىزدە فونوگراممامەن ءان سالۋعا تىيىم سالۋ كەرەك ەكەنىن تاعى دا قوزعادى. جالپى قولدانىستاعى زاڭ بويىنشا فونوگراممامەن ءان ايتقان كەزدە كونتسەرت ۇيىمداستىرۋشىلارى كورەرمەندەردى ەسكەرتۋگە مىندەتتەلگەن. الايدا ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەرەجە ەسكەرىلمەي ءجۇر.
– ءبىز بۇل زاڭ جوباسىندا فونوگراممامەن ءان سالۋعا تىيىم سالۋدى بەلگىلەۋگە باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى ۇسىندىق, بىراق جاۋاپتى ورىندار قولداماي وتىر. ايتاتىن سىلتاۋ كوپ, «وڭىرلەردەگى تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ 70%-ى توزعان» دەيدى. «جارايدى» دەپ نورمانى جەڭىلدەتىپ بەردىك, «كونتسەرت زالى تەحنيكالىق قۇرالدارمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلسە, فونوگراممانى پايدالانۋعا تىيىم سالىنادى» دەدىك, بىراق بۇل نورما دا وتپەي وتىر. ودان قالدى, بىلىكتى دىبىس رەجيسسەرلەرى جەتىسپەيدى ەكەن. سۇرانىس بولماعان سوڭ, ارينە, جەتىسپەيدى. فونوگراممانى الىپ تاستاسا, ەڭ قىمبات گونوراردى دىبىس رەجيسسەرلەرى الادى. بۇعان قوسا تاعى ءبىر جەڭىلدىك ۇسىندىق, ەگەر كونتسەرت وتەتىن ورىن جابدىقتالماسا, مىسالى, كونتسەرت ستاديوندا وتسە, اۋديتوريانى حاباردار ەتە وتىرىپ, فونوگراممانى پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلەدى دەدىك, بۇعان دا قارسى بولىپ وتىرسىزدار, – دەدى م.تولىقباەۆ.
وسىلايشا, ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا ماسەلە كوتەرگەن دەپۋتاتقا مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ايبەك سىدىقوۆ تۇسىنىك بەردى.
– فونوگرامماعا قاتىستى بىرنەشە جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. مەملەكەتتىك ورگان رەتىندە مامانداردىڭ پىكىرىن تىڭداپ, مۇددەلى جانداردىڭ باسىن قوسىپ, اشىق تالقىلاۋ كەرەك دەگەن مامىلەگە كەلدىك. 11 ناۋرىزدا شوۋ-بيزنەس وكىلدەرى, مادەني مەكەمەلەر باسشىلارى, رەجيسسەرلەر جانە باسقا ماماندارمەن سىزدەر ۇسىنعان مەحانيزمدەردى تالقىلاپ, ەگجەي-تەگجەيلى پىسىقتاپ, ماجىلىستەگى زاڭ جوباسىنىڭ ەكىنشى وقىلىمىنا دەيىن ءبىر شەشىمگە كەلەمىز دەگەن سەنىمدەمىن, – دەدى ا.سىدىقوۆ.
نورمالار جان-جاقتى قاراستىرىلىپ, كوپتىڭ قولداۋىمەن زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. سونداي-اق دەپۋتاتتار كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ەركىن ساۋداسى, ينۆەستيتسيالار قۇرۋ, قىزمەتى جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. قۇجات تمد-عا مۇشە ەلدەردىڭ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنىڭ ەركىن ساۋدا ايماعىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى.
– زاڭ جوباسى 2023 جىلعى 8 ماۋسىمدا سوچيدە جاسالعان كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ەركىن ساۋداسى, ينۆەستيتسيالار قۇرۋ, قىزمەتى جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋعا باعىتتالعان. كەلىسىم تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قىزمەت بەرۋشىلەرى ءۇشىن سەرىكتەستەر نارىعىندا نەعۇرلىم ءتيىمدى شارتتار ۇسىنۋ تۋرالى مىندەتتەمەلەردى بەكىتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءارى قۇجات تمد كەڭىستىگىندە نەعۇرلىم قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى قۇرادى, – دەدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ.
جالپى وتىرىستا نەگىزگى ءۇش ماسەلە قارالعان سوڭ, ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆ دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا كەزەك بەردى. جيىندا دەپۋتات تاڭساۋلە سەرىكوۆ اتا-اناسىن قارتتار ۇيىنە تاپسىرعان جانداردىڭ جالاقىسىنىڭ 50 پايىزىن ۇستاۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ءبىلدىردى.
– بۇگىندە قارتتار ۇيىندەگى قاراكوز قاريالاردىڭ 90 پايىزى – قازاق ۇلتىنان. قارتتار ءۇيى قارا شاڭىراق پا ەدى؟ نە سەبەپتى اتا-انالارىن قارتتار ۇيىنە تاپسىرادى؟ نەكە جانە وتباسى تۋرالى كودەكسىنىڭ «كامەلەتكە تولعان بالالاردىڭ اتا-انالارىن كۇتىپ-باعۋ جونىندەگى مىندەتتەرىنىڭ» 145-بابىنىڭ 1-بولىمىندە «ەڭبەككە جارامدى كامەلەتكە تولعان بالالار وزدەرىنىڭ كومەككە مۇقتاج, ەڭبەككە جارامسىز اتا-اناسىن كۇتىپ-باعۋعا جانە ولارعا قامقورلىق جاساۋعا مىندەتتى» جانە «بالالارىنان اليمەنت ءوندىرىپ الۋعا قۇقىلى, ول سوت تارتىبىمەن الىنادى». ەشبىر كەيۋانا ءوز بالاسىنا شاعىم تۇسىرمەيدى, ەشبىر اتا-انا اليمەنت وندىرۋگە نە دەنساۋلىعى, نە نامىسى جىبەرمەيدى. سول سەبەپتى بۇل باپ ورىندالمايدى. سوندىقتان اتا-اناسىن قارتتار ۇيىنە تاپسىرعان, قاراۋسىز قالدىرعان بالالار, اتا-انالارىنىڭ ەسەپشوتىنا تاپقان جالاقىسىنىڭ 50 پايىزىن مولشەرلەپ مىندەتتەۋ كەرەكپىز. ارينە, بۇل قاراجات اتا-اناعا دەگەن قۇرمەتكە تەڭ كەلمەيدى, دەگەنمەن ماتەريالدىق وتەۋى بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار 70 جاستان اسقان قاريالاردىڭ اتىندا جىلجىمايتىن مۇلكى بولسا, ولە-ولگەنشە باسقا ادامنىڭ اتىنا راسىمدەۋگە تىيىم سالۋىمىز كەرەك, – دەپ ول ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك كوشەرباەۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
بۇعان قوسا جيىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردە لوتەرەيا ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنىڭ جيىلەپ كەتكەنى, مەديتسينا سالاسىنداعى ولقىلىقتار, ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن ازاماتتاردىڭ اقشاسىن تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە تارتاتىن كووپەراتيۆتەردىڭ كوبەيىپ كەتكەنى, ولاردىڭ قىزمەتىن قاتاڭ تۇردە باقىلاۋ قاجەت ەكەنى تۋرالى ماسەلەلەر كوتەرىلدى.
