دارقان دارىن

ونىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى جازىلعان «گاۋھارتاس», «سۇيەك­شى», «دەرمەنە», «تىرشىلىك» سياق­تى پوۆەستەرى الەمدىك پروزانىڭ كلاسسيكاسىنا ەركىن قوسىلعان تىزگىنۇزدى تۋىندىلار ەدى.

د.يسابەكوۆتىڭ پوۆەس­تە­رىن­دە وزىنە دەيىنگى قازاق جا­زۋشىلا­­رى ءجيى قولدانعان ءنار­راتيۆتى ­بايانداۋلار مۇلدە از. ول وقيعا قۋىپ, وتكەن تاريحتى قا­زىمىرلاماي, باستى نىسان رە­تىندە جەكە ادامنىڭ ءوزىن, ونىڭ تاعدىرىن, ىشكى جان-دۇ­نيە­­سىن الىپ, كەيىپكەرىن درا­ما­تۋر­گيالىق تاسىلدەرمەن ءومىر­­دىڭ سان الۋان كولليزيالارىنان وت­كىزەدى.

ول ۇنەمى تاڭداپ, تالعاپ جاز­دى. اڭگىمە جانرى ايتۋلى شە­بەرىنىڭ قالامىنان شىققان «اقىرا­ماشتان ناۋرىزعا دەيىن», «اي-پەتري اقيقاتى», «ەسكەرت­كىش», «بونوپارتتىڭ ۇيلەنۋى», «سوتسيا­ليزم ءزاۋلىمى», ت.ب. اڭگى­مەلەرى وسى جانردىڭ ۇزدىك ۇل­گىلەرى رەتىندە ۇلت ادەبيەتى تورى­نەن ورىن الدى.

الەۋمەتتىك جۇگى باتپان­داي اۋىر بولىپ كەلەتىن يسابەكوۆ اڭ­گىمەلەرى كۇلدىرىپ وتىرىپ ويلانتادى. جۇرت بىلەتىن وقيعالارعا قۇرىلعان اڭگىمەلەردەگى الليۋ­زيالىق ءتاسىل وقىرمانىن الۋان ءتۇرلى اسسوتسياتسيالارعا جەتەلەپ وتىرادى.

جازۋشى قالامىنان شىققان جالعىز رومان «قارعىن» قازاق پروزاسىنا وزگەشە رەڭك, جاڭا لەپ اكەلىپ, ۇلتتىق پروزاداعى پوستمودەرنيستىك باعىتتىڭ ءىزاشارى بولدى. «قارعىندا» وقيعا شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەندە كىلت ءۇزىلىپ, جازۋشى كەيىپ­كەردىڭ كەيىنگى تاعدىرىن وقىر­ماننىڭ وزىنە قالدىرادى. باتىس ادە­بيەتى مەتاپروزاسىندا ءجيى قول­دانىلاتىن بۇل ءتاسىلدى قازاق ادە­بيەتىنە تۇڭعىش ەنگىزگەن جا­ڭاشىل قالامگەر د.يسابەكوۆ ەدى.

قازاق جازۋشىلارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى دراما­تۋر­گياعا پروزا ارقىلى كەلدى. بىراق ولار­دىڭ ىشىندە د.يسا­بەكوۆ­تەي الەمدىك بيىككە كوت­ە­رىلگەن­دەرى سيرەك. ونىڭ «اپكە», «اكتريسا», «تى­نىش­تىق كۇزەتشىسى», «وك­پەك جولاۋشى» اتتى پەسالارى قازاق, ورىس, ت.ب. ەل تەاترلارىندا كەڭىنەن ساحنالاندى.

د.يسابەكوۆ «اپكە» ارقىلى قازاق دراماتۋرگياسىنا ءار ادام تاعدىرىنان تابىلاتىن وت­با­سىلىق دراما جانرىن الىپ كەلدى. سونىڭ ناتي­جەسىن­دە كورەر­مەن ساحنا­داعى وقي­عالارعا ءدال ءوز باسى­نان وتكەن جاع­داياتتارداي قا­راپ, كەيىپكەرمەن بىرگە كۇر­سى­نىپ, بىرگە تولعاناتىن بولدى.

«اكتريسا» پەساسىندا ەۋرو­پا تەاترلارىنداعى كەيىپ­كەر­دى – كورەرمەنگە, ال كورەر­مەن­­دى كەيىپكەرگە اينالدىراتىن «تەاترداعى تەاتر» ءتاسىلىن شە­بەرلىكپەن پايدالانىپ, ءومىر مەن ونەردى جىمداستىرىپ جىبەردى. بۇل دا قازاق ساحناسىنا د.يسا­بە­كوۆ اكەلگەن جاڭالىق ەدى.

«وكپەك جولاۋشىداعى» ء­ومىر­دىڭ وزەگىنەن الىنعان ۆەر­با­تيم ۇلگىسىندەگى مونولوگتەر دە كۇر­­دەلى الەۋمەتتىك تاقى­رىپ­تار­دىڭ ءتۇيىنىن وپ-وڭاي تارقا­­تىپ, كە­يىپكەر مەن ساحنا اراسىن­داعى شىمىلدىقتى ايقارا اشىپ ­تاستايدى.

تاريحي تاقىرىپقا كوپ قا­لام تارتا بەرمەگەن دراماتۋرگ ءومىرىنىڭ سوڭىنا قاراي جازىلعان «بورتە» ونىڭ دراما جانرىنداعى شوقتىعى بيىك تۋىندىسى رەتىندە تانىلىپ, قالامگەردىڭ كوزى تىرى­سىندە-اق الەم ساحنالارىنداعى شەرۋىن باستاپ كەتتى.

جازۋشى العا قويعان ماق­ساتتارىن تۇگەل ورىنداپ, كەۋ­دەسىنە التىن جۇلدىزىن جار­قىراتا تاعىپ, قالىڭ ەلىنىڭ قۇر­مەتىنە بولەنگەن ابىز جاسىندا باقيعا اتتاندى.

سوڭىنان بىرىنەن ءبىرى اسىپ تۇسەتىن ساف تۋىندىلار قال­دىر­عان جازۋشى تۋرالى ايتقاندا ويىڭا دانىشپان ابايدىڭ ء«ولدى دەۋگە سىيا ما, ايتىڭدارشى؟» دەگەن ءسوزى ورالادى.

دۋلات اعاداي دارقان دارىن­نىڭ ەندى ادە­بيەت الەمىندەگى ەكىنشى عۇمى­رى باستالدى. سول عۇ­مىرى ۇزاق بولعاي!

مۇحتار قۇل-مۇحاممەد,

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, اكادەميك