بۇعان دەيىن ەراسىلدىڭ كاسىبى تۋرالى جازساق, بۇل جولى ونەرى توڭىرەگىندە ءسوز قوزعاماقپىز. مەكتەپتى تامامداعان سوڭ ول ولەڭنەن گورى وندىرىسكە جۋىق ماماندىقتى تاڭداعان. الماتىداعى قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن تاۋ-كەن ءىسى ماماندىعى بويىنشا وقىپ, وسكەمەننىڭ ىرگەسىندەگى مەتاللۋرگيا فابريكاسىنا جۇمىسقا ورنالاسقان. ايتپەگەندە, بالا جاسىنان ادەبيەتكە جۋىق ەدى. اكەسى ديدار ءسىلاموۆ باتىرلار جىرىن جاتتاتىپ ءوسىردى. سودان بولسا كەرەك, جالپى رۋحانياتتى جانىمەن ۇعىنعان ۇلتجاندى ازامات. ءبىزدىڭ جاقتىڭ بالاسى بولعان سوڭ با, ونىڭ كوشەدە ولەڭ وقىپ جۇرگەنىن ەلەپ, ەسكەرمەيدى ەكەنبىز. باسقا ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى بارەكەلدى دەسىپ, قولپاشتاپ جاتادى. پاراقشاسىنا جىلى پىكىرلەر قالدىرادى. ونى ەراسىلدىڭ ءوزى دە ايتىپ وتىر.
– ورالحان بوكەي ايتپاقشى, اۋىل جاققا بارسام, ەشكىم امانداسىپ, ارقامنان قاقپايدى. ويتكەنى ولاردىڭ ىشىندە مەنەن اسقان تالانتتار بار. بىراق, كورسەتكىلەرى كەلمەيدى. باسقا قالادا جۇرسەم, تانىپ جاتادى. بىرگە سۋرەتكە تۇسەدى. ولەڭ وقىپ بەرۋىمدى سۇرايدى, – دەيدى تانىمال بلوگەر, كاسىپكەر ەراسىل ديدار ۇلى.
ايتقانداي, ەراسىل جىل قۇسى سەكىلدى الماتىدا قىستاپ, الا جازداي التايىندا جۇرەدى. تابيعاتتىڭ تارتۋىن جيناپ, كۇزگە سالىم سونى ساۋدالايدى. كاسىبى دە ەلدە جوق, ەرەكشە. بالقاراعايدىڭ مايىن سىعىمداپ, سونى ۇسىنادى حالىققا. ول جارايدى, ولەڭ ولكەسىنە قايدان كەلدىڭ دەپ سىر سۋىرتپاقتاي بەرەمىز عوي. وندايدا ويلانباستان ادەبيەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىق دەپ اعىتادى اڭگىمە تيەگىن. ارا-اراسىندا ولەڭ وقي جونەلەدى.
«قارا تاۋدىڭ باسىنان كوش كەلەدى,
قارا جورعا شايقالىپ, بوس كەلەدى.
قارا كۇندى جامىلىپ, قارا قازاق,
قارا ءتۇندى باسىنان كەشكەن ەدى.
قارا قايعى كورسەتپەي ەشتەڭەنى,
قارا جاۋى قاناتىن كەسكەن ەدى.
شۇلعاۋ بولىپ قىزداردىڭ كەستەلەرى,
تالاي قارا شاڭىراق وشكەن ەدى»
دەپ, مەكتەپتە جاتتاعان جىر-داستاندارىن ەسىنە تۇسىرگەن.
– بالا كۇنىمدە جاتتاي بەردىك. بىراق ولەڭنىڭ ءمان-ماعىناسىن تۇسىنە بەرمەپپىز. كەيىن قايتا وقىپ وتىرسام, قانشاما قۇندى دۇنيە جاتىر. مۇقاعالي ماقاتاەۆ, قاسىم امانجولوۆ, قادىر مىرزا ءالى اتالارىمنىڭ جازعان دۇنيەلەرىن جۇرەكپەن وقىدىم. ومىرگە دەگەن كوزقاراسىمدى وزگەرتتى. ايتپەسە, فابريكادان شىعىپ كەتكەن سوڭ نەشە جىل جۇمىسسىز ءجۇردىم. بىلايشا ايتساق, ءومىردىڭ ءمانىن, ۇلتتىڭ جانىن ۇعىندىردى. دەمەك, ماعان اسەر ەتكەن ولەڭ باسقاعا دا اسەر ەتۋى مۇمكىن دەگەن ويمەن كوشەدە ۇشىراسا كەتكەن ادامدارعا وقي باستادىم. ءبىرى قابىلدايدى, ەندى ءبىرى كەرەك ەتپەيدى, – دەيدى ەراسىل ديدار ۇلى.
ءيا, الەۋمەتتىك جەلىسىن قاراپ وتىرساق, ەراسىلدىڭ وقىعان ولەڭىن كوشەدەگىلەردىڭ ءبىرى ىنتا قويىپ تىڭدايدى. اسىعىستىق تانىتقاندارى دا بار. كادردان تىس نەندەي جاعداي بولىپ جاتقانى كوپشىلىك كورەرمەنگە بەيمالىم. سويتسەك, كەلىسە الماي قالىپ قوقان-لوقى كورسەتىپ جاتاتىندار دا جوق ەمەس ەكەن. ول مادەنيەتتىڭ تومەندىگى دەپ توپشىلايدى ەراسىل. ايتۋىنشا, كىم قاي سالادا ەڭبەك قىلسا دا, ۇلت مۇددەسى ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى كەرەك.
– بۇرىن باتىسقا قاراپ, بەت تۇزەسەك, قازىر كارىسكە ەلىكتەيتىندى شىعاردىق. بىلىنبەي عانا جاستاردىڭ بويىنا وزگەلەردىڭ مادەنيەتى, ادەبيەتى ءسىڭىپ جاتىر. شەتەلدىڭ كىتاپتارىن وقۋدى موداعا اينالدىردى. البەتتە, ءبىز شەكتەۋ قويا المايمىز. بىراق, ءوز ۇلتىمىزدىڭ رۋحانياتىن جاستارعا ءسىڭىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيىك. مەنىڭ قولىمنان كەلگەنى – ولەڭ وقىپ, وي سالۋ. سونى ىستەپ ءجۇرمىن, – دەيدى.
راس, ەراسىل ساياباقتاردا ءجۇرىپ, بەيتانىس ادامدارعا ولەڭ وقي جونەلەدى. اۋەلى سالەمدەسكەن سوڭ قازاق ءتىلىن بىلەتىن-بىلمەيتىنىن سۇراپ الادى. تۇسىنسە بولدى, ءومىر تۋرالى, ماحاببات تۋرالى ولەڭدەرىنەن توگەدى. ولەڭ وقي تۇرىپ, ءبىر مۇدىرمەيدى. مۇنشاما ولەڭدى قايتىپ ەستە ساقتايسىڭ دەپ اكەسى دە تاڭعالادى. قالاي جاتتاپ الاتىنىن ءبىز دە سۇراپ كوردىك. جاسىرمادى, ايتتى.
– ولەڭ جانىما جاقىن بولسا, تەز جاتتالادى. ءتۇسىنىپ وقيمىن. كوبىندە سپورت زالدارعا بارىپ, جۇگىرۋ جولاعىندا تۇرىپ جاتتايمىن. سەبەبى جۇگىرگەن كەزدە قان اينالىمى جاقسارىپ, ەستە ساقتاۋ قابىلەت كۇشەيەتىن سياقتى. كەيىن ىشتەي قايتالاپ جۇرەمىن. ءسويتىپ, اۆتوماتتى تۇردە ايتىلا بەرەدى. سوعان جەتكەندە عانا كوشەدە ۇشىراسقان ادامدارعا وقيمىن, – دەپ, اعىنان اقتارىلدى ەراسىل.
ول ولەڭ وقىپ كوپكە تانىلدى. قازاقتىڭ, ءتىپتى الەمدىك كلاسسيكتەردىڭ ولەڭدەرىن ناسيحاتتاپ ءجۇر. ورىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى ءتىپتى وزدەرى بىلمەيتىن ولەڭدى قاراپايىم قازاق بالاسىنىڭ اۋزىنان ەستىگەندە تاڭدانىستارىن جاسىرا الماي, ەموتسيالارىنا ەرىك بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا مۇحتار شاحانوۆ پەن رەديارد كيپلينگتىڭ ولەڭدەرىن جاتتاسام دەيدى. سونداي-اق تۋعان جەرىندەگى تالانتتاردى بەينەكامەراعا ءتۇسىرىپ, ەلگە تانىتسام دەگەن ارمانى بار.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
