كوركەمدىك دەڭگەي كوڭىل كونشىتپەيدى
ەلىمىزدە مەملەكەتتىك تىلمەن قاتار جۇرەتىن رەسمي ءتىل بار. الايدا ءار ءتىلدىڭ لينگۆيستيكالىق بولمىسى, تازالىعى بولاتىنىن كينو ماماندارى بىلمەي مە, الدە ەسكەرمەي مە؟ ەكى ءتىلدى ارالاس قولدانىپ, بەيادەپ سوزدەردى دە كىرىستىرىپ, قازاق ءتىلىنىڭ تۇنىعىن لايلاپ, قويىرتپاق حالگە جەتكىزىپ وتىر. مۇنى ونەردە جۇرگەندەر دە مويىنداپ, نارازىلىق ءبىلدىرىپ ءجۇر. مادەنيەت قايراتكەرى, ءانشى, كومپوزيتور, پروديۋسەر قانات ايتباەۆ ساحنا كوشە تىلىنە ەمەس, كوشە ساحنا, كينو, تەاتر تىلىنە ەلىكتەۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتتى.
«كينو ءتىلى رۋحاني باعدار بولۋعا ءتيىس. كينو ءتىلى ساناعا تەز جاتتالادى, وسكەلەڭ ۇرپاق سونى ۇلگى تۇتادى. كينو ارقىلى ءتىلدى شۇبارلاپ, بوعاۋىزبەن لاستاۋ – قىلمىس. ءتىلى لاستانعان ۇرپاقتىڭ ساناسى كىرلەيدى. ساناسى كىر ۇرپاقتان نە ءۇمىت كۇتۋگە بولادى؟ اۋزى تولعان بوقتىق, ساناسى ۋلانعان قوعام ءدۇبارا توبىرعا اينالىپ, رۋحاني قۇلدىراۋعا ۇشىرايدى. جان دۇنيەسى ازىپ-توزعان ەلدىڭ وركەندەپ, دامۋى نەعايبىل. شىعارماشىلىق ەركىندىك بولۋى كەرەك, بىراق ول ويىنا كەلگەندى جاساۋ دەگەن ءسوز ەمەس. ءاربىر تۋىندىنى جارىققا شىعارعان ادام قوعام تاربيەسىنە جاۋاپتى ەكەنىن ەستەن شىعارماۋعا ءتيىس. كينو ءتىلىن باقىلاپ, بەكىتەتىن زاڭدىق جۇيە قاجەت», دەپ جازدى ق.ايتباەۆ Facebook الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى پاراقشاسىندا.
مۇنداي پىكىرلەر تاعى ءبىراز جەردە ايتىلىپ جاتىر. الايدا ءتىل تازالىعىنا ءمان بەرىپ, نازارعا العان كينو تۇسىرۋشىلەر جوق. قايتا كينوتەاترلاردا جاڭا تۋىندىلارىنىڭ تۇساۋىن كەسىپ, جارنامالاپ, پروكاتقا جىبەرىپ, جاڭاسىن ءتۇسىرىلىم الاڭىنان حالىقتى الدىن الا قۇلاقتاندىرىپ, كاسىبىمەن اينالىسىپ جۇرگەندەر جەتەدى. دەسە دە, ءتىل تازالىعىنا ءمان بەرمەي, جۇگەنسىز كەتكەن كينوگەرلەردى دەپۋتاتتار سىنعا الىپ, ۇكىمەتكە ماسەلەنىڭ ءمانىسىن جەتكىزىپ, ۇسىنىس تاستادى.
«كينو دۇرىس ماقساتتا پايدالانىلسا, ۇلتتى بىرىكتىرەتىن قۇرالعا, بۇرىس ماقساتتا پايدالانسا, اتوم بومباسىنان دا قاۋىپتى قارۋعا اينالاتىنى ءسوزسىز. سول سەبەپتەن قازىرگى قازاق كينوسىنا, كوركەم فيلمدەردەگى الەۋمەتتىك-لينگۆيستيكالىق ماسەلەلەرگە بەيجاي قاراۋعا بولمايدى. قازاقشا كينونىڭ ءتىلى كوركەم, شۇرايلى, انا تىلىمىزدە ءسوز ساپتاۋ ۇلگىسىنە لايىق بولۋعا ءتيىس. كەڭەس زامانىنىڭ وزىندە قازاق فيلمدەرى وسى تالاپقا جاۋاپ بەردى. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى قازاق كينوسىنىڭ ءتىلى تۋرالى جاعىمسىز پىكىرلەر, قارسىلىققا تولى اشۋ-ىزا بەلەڭ الدى. قازىرگى قازاق كينوسىندا ءتىل ماسەلەسى تىم وزەكتى. سەبەبى اتاۋى قازاقشا بولعانىمەن, كەيىپكەرلەرى تازا قازاق تىلىندە سويلەمەيتىن, ءتىلى الاشۇبار, جەڭىل ءازىل مەن ارزان كۇلكىگە قۇرىلعان, انايى سوزدەر مەن ازعىندىققا تولى فيلمدەردىڭ كوبەيۋى وتە قاۋىپتى. بۇل ءۇردىس وسىلاي جالعاسا بەرسە, تاياۋ ۋاقىتتا قازاق تىلىندە تۇسىرىلگەن كينونى تاپپاي قالۋىمىز دا مۇمكىن», دەيدى سەناتور رۋسلان رۇستەموۆ.
سونداي-اق دەپۋتات مۇنداي جاعىمسىز جاعداي قازاق ءتىلىن ۇيرەنەتىن تۇلعالاردىڭ دا تىلدىك داعدىسىنا تەرىس ىقپال ەتەتىنىن ايتىپ, وتاندىق فيلمدەردىڭ يدەولوگيالىق جانە ادەبي ساپاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
«تازا قازاق تىلىندە جازىلماعان, شەتەلدىك جات ۇعىمداعى ستسەناريمەن تۇسىرىلگەن, كوركەمدىك دەڭگەيى ۇلتتىق تانىمىمىزبەن سايكەسپەيتىن, جات مادەنيەتتىڭ كودىمەن سويلەيتىن, كەيىپكەرىنىڭ اتى مەن تۇرىنەن باسقا قازاقتىڭ ءوزى جوق كوركەم فيلمدەر وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ رۋحاني تالعامىنا كەرى اسەر ەتىپ جاتىر. ارالاس ءتىل ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرىلگەن سايىن انا ءتىلىنىڭ ءرولىن اتقارىپ, ءتىلدىڭ باستاپقى قۇرىلىمى وزگەرىسكە ۇشىرايدى. وسىلايشا, قازاق ءتىلى تازا نۇسقاسىنان الىستاپ, كۇردەلى تىلدىك نورمالارىن جوعالتۋى مۇمكىن», دەدى ول.
سەناتور ۇكىمەتكە قازاق كينوسى تىلىندە قالىپتاسقان الەۋمەتتىك-لينگۆيستيكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە بىرقاتار ۇسىنىس تا ايتتى.
«وتاندىق كينو ونىمدەرىنە ادەبي, يدەولوگيالىق تۇرعىدا ناقتى باقىلاۋ ورناتىپ, كينو ءتۇسىرۋ سالاسىنا مەملەكەتتىك ليتسەنزيالاۋدى, كينو مەن تەلەيندۋسترياداعى تىلدىك مادەنيەت ماسەلەسىن رەتتەۋگە كينو, ساحنا ءتىلىن قاداعالاۋ فۋنكتسياسىن ەنگىزۋ قاجەت. سونداي-اق قازاق كينوسىنىڭ ءتىلىن كوركەم ادەبي ستيلگە نەگىزدەپ, مەملەكەتتiك تiلدiڭ تولىققاندى قولدانىلۋىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتۋ كەرەك. قازاق تىلىندە كينو تۇسىرۋشىلەرگە ارنايى تىلدىك كۋرستار وتكىزىپ, كەنجەلەپ قالعان كينو سىنى سالاسىن جەتىلدىرىپ, ءار جاڭا فيلمگە قاتىستى كاسىبي مامانداردىڭ سىني پىكىرلەرىن جاريالايتىن ارنايى جۋرنالدار شىعارۋ قاجەت. شەتەل كينوسىنىڭ پروكاتىنان وندىرىلگەن سالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن ۇلتتىق كينونى دامىتۋعا جۇمساپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن تۇسىرىلەتىن كينونىڭ بارلىعىن مەملەكەتتىك تىلدە عانا ءتۇسىرۋ كەرەك. وسىنى زاڭمەن بەكىتۋ قاجەت. بۇعان قوسا ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ ساراپتامالىق كەڭەس قىزمەتىن زاڭداستىرىپ, قايتا جانداندىرۋ قاجەت», دەپ ۇسىنىس تاستادى ر.رۇستەموۆ.
ۇكىمەت باسشىسى كوپ كۇتتىرمەي دەپۋتاتتار كوتەرگەن ماسەلەگە جاۋاپ بەردى.
كينويندۋستريانى رەفورمالاۋ باستالدى
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس كينويندۋستريا سالاسىن رەفورمالاۋ باستالىپ, الداعى ون جىلعا قازاق كينوسىنىڭ دامۋ ستراتەگياسى ازىرلەنىپ جاتىر ەكەن. سونىمەن قاتار مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ءتىل ساياساتىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس قازاق تىلىندەگى كونتەنتتىڭ ۇلەسىن, مەملەكەتتىك تىلدەگى انيماتسيالىق ونىمدەردىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىس اتقارىپ جاتىر.
مەملەكەت قولداۋىمەن تۇسىرىلەتىن بارلىق فيلم قازاق تىلىندە تۇسىرىلەدى جانە پروكاتقا ەكى تىلدە شىعادى. ستاتيستيكالىق دەرەككە سۇيەنسەك, 2024 جىلى پروكاتتاعى قازاق تىلىندەگى فيلمدەردىڭ ۇلەسى 19 پايىزعا جەتكەن, 2023 جىلى 16 پايىزدى قۇراعان. بۇل قازاق تىلىندەگى كونتەنتكە سۇرانىستىڭ ارتا تۇسكەنىن كورسەتەدى.
فيلمدەردىڭ ستسەناريىن, اكتەرلەردىڭ ءسوزىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن دايىنداپ, جازىپ بەرەتىن ارنايى مامان ەكەنى بەلگىلى. وسىنى ەسكەرگەن ۇكىمەت ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى جانىنان ستسەناريستەر, پروديۋسەرلەر كلۋبىن قۇرۋ جۇمىسىن قولعا العان. ال 2024 جىلى ورتالىقتىڭ ساراپتامالىق كەڭەس قىزمەتى قايتا جاندانىپ, ونىڭ مۇشەلەرىنە قويىلاتىن تالاپ تا تولىقتىرىلعان ەدى.
سونداي-اق ۇلتتىق فيلمدەرگە بولىنەتىن مەملەكەتتىك قارجى ءتيىمدى جۇمسالىپ ءارى اشىق ءوتۋىن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كينوجوبالاردى كونكۋرستىق ىرىكتەۋ تاسىلدەرى وزگەرتىلگەن. بۇعان قوسا مينيسترلىك جانىنان قۇرامىنا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, كينويندۋستريا سالاسىنىڭ وكىلدەرى كىرەتىن جۇمىس توبى قۇرىلعان. وسى اقپان ايىندا جۇمىس توبىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى وتپەك. وندا كينو سالاسىنداعى زاڭنامالىق بازانى جەتىلدىرۋ, ۇلتتىق كينوداعى قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە قاتىستى ماسەلەلەردى جان-جاقتى تالقىلاۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى قۇزىرلى مينيسترلىك. جالپى, جۇرگىزىلگەن جۇمىستار مەن قابىلدانىپ جاتقان شارالار كينو سالاسىن جۇيەلى تۇردە دامىتۋعا سەرپىن بەرمەك.
