كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ءيا, «قىز جىبەكتىڭ» ەڭ اۋەلگى تابىسى – ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى ماڭايىنا عابيت مۇسىرەپوۆ, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, سۇلتاناحمەت قوجىقوۆ, قادىر مىرزا ءالى, گۇلفايرۋز ىسمايىلوۆا, اكتەرلەردەن – ءانۋار مولدابەكوۆ, ءاسانالى ءاشىموۆ, كەنەنباي قوجابەكوۆ, ىدىرىس نوعايباەۆ, قۇمان تاستانبەكوۆ, مەرۋەرت وتەكەشوۆا سىندى كىل مىقتىلار توپتاستىرىلعاندىعىندا. ەكىنشىدەن, تۋىندىنىڭ ءاربىر دەتالىنە دەيىن ءجىتى ءمان بەرىلىپ, ءفيلمنىڭ كوركەمدىك ەلەمەنتتەرى جەكە-جەكە جەتىلدىرىلگەندىگىندە دەر ەدىك.
ماسەلەن, كينوكارتيناداعى كوپ قۇلاعىندا جاتتالعان جىبەكتىڭ ءبىر عانا «گاككۋ» ءانىن الايىق. ءدال وسى ءاننىڭ ورىنداۋشىسىن تابۋ ءتۇسىرىلىم توبىن ءبىراز ابىگەرگە سالسا كەرەك. باس كەيىپكەردىڭ ىشكى جان سىرى مەن مۇڭىن, بولمىسى مەن تابيعاتىن جەتكىزۋ جولىندا اتالعان ءاننىڭ تۇتاس دراماتۋرگياسىن ءھام ونداعى ءۇن اسەمدىگىن جەتكىزەتىن لايىقتى ءانشى تابۋ ءۇشىن, ءتىپتى, كاستينگ تە جاريالانادى. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قىز جىبەكتىڭ پارتياسىن ورىنداۋعا 80-گە جۋىق ءانشى شاقىرىلىپتى. ولاردىڭ ىشىندە بەلگىلى تەاتر سوليستەرى مەن تانىمال انشىلەر دە بولعان. بىراق ءفيلمنىڭ كومپوزيتورى نۇرعيسا تىلەنديەۆ پەن رەجيسسەرى سۇلتاناحمەت قوجىقوۆ ەل اراسىندا اسا تانىمال ەمەس, الايدا سول كەزدە حالىقارالىق ءان بايقاۋلارىنا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولىپ ۇلگەرگەن بەلگىلى وپەرا ءانشىسى مۋنيرا ماتابايقىزى يجانوۆانى لايىق كورەدى. ءتىپتى ءانشىنى وزدەرى ارنايى ىزدەپ كەلىپ, قولقا سالادى. ول ءساتتى ءانشىنىڭ ءوزى بىلاي دەپ ەسكە الادى:
«ماعان ونەر انامنىڭ سۇتىمەن دارىسا كەرەك, 5 جاسىمنان باستاپ ءان ايتتىم. اعام دا ءداستۇرلى ءانشى بولاتىن. ەگىستىككە بارىپ ءان سالاتىنبىز. بويجەتىپ, ارمان قۋىپ سەمەيدەن الماتىعا كونسەرۆاتورياعا تۇسۋگە كەلدىم. ءبىر كۇنى قۇربىم ەكەۋمىز كوشەدە بىرنەشە بالمۇزداقتى قاتار جەيمىز دەپ, تاماعىم اۋىرىپ, وقۋعا تۇسە الماي قالدىم. ەسەسىنە سول كەزدەگى جەنپي, قازىرگى قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە ءتۇسۋ قيىن بولمادى. ونى بىتىرگەن سوڭ, سوندا مۇعالىم بولىپ قالدىم. ءوز باعىمدى سىناپ, ءتۇرلى بايقاۋعا قاتىسىپ, ورتاعا تانىلا باستادىم. بايقاۋلاردا نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «اق شاعالا» ءانىن ورىنداپ ءجۇردىم. ءبىر كۇنى ايگىلى كومپوزيتوردىڭ ءوزى رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆپەن بىرگە مەنى ىزدەپ ينستيتۋتقا كەلدى. جىلىلىققا تولى اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ: «مۋنيرا ۋانباەۆا دەگەن قىز ءسىز بە؟» دەپ سۇرادى. قىز كۇنىمدەگى تەگىم وسىلاي بولاتىن, كەيىن تۇرمىسقا شىعىپ يجانوۆا بولدىق قوي. سودان نۇرعيسا اعا كوپ كىدىرمەي بىردەن كۇيساندىققا وتىرىپ قۇلاققا تانىس ادەمى ءاننىڭ اۋەنىن ويناي جونەلدى. وسىلايشا, تاماشا ءبىر تاندەمدە ون بەس شاقتى ءاندى بىرگە ورىندادىق. كەيىن سۇلتان اعا ەكەۋى مەنى كينوستۋدياعا شاقىردى. البەتتە, بىردەن كەلىستىم. قاتتى قوبالجىعانىم دا جاسىرىن ەمەس. ءسويتىپ, كينوستۋدياعا بارسام, بيبىگۇل تولەگەنوۆا مەن نۇر-اعا ەكەۋى «گاككۋدى» ايتىپ جاتىر ەكەن. بيبىگۇل احمەتقىزى ورىنداپ بولعان سوڭ, مەنى كۇيساندىعىنىڭ قاسىنا شاقىردى: «اينالايىن, قارىنداسىم, وسى ءاندى ايتا الاسىڭ با؟» دەپ سۇرادى. ء«يا!» دەدىم ويلانباستان. «گاككۋدى» ورىنداپ بولعان سوڭ نۇر-اعا ءبىر ايدان كەيىن وزدەرى حابارلاساتىندارىن ايتتى. ارادا 30 كۇن وتكەندە كينوستۋدياعا قايتا شاقىرىلدىم. اعالار ءانىمدى ۇناتقان بولۋى كەرەك, فيلمگە بىردەن بەكىتتى», دەيدى ءانشى.
مىنە, وسىلايشا مۋنيرا ماتابايقىزىنىڭ ءۇنى ايگىلى فيلم ارقىلى ءبىر-اق ساتتە كۇللى قازاق ەلىنە, ءتىپتى, كەڭەس وداعىنان اسىپ شارتاراپقا جەتتى. قىز جىبەكتىڭ «گاككۋى» ءانشىنى عالامات تانىمالدىلىققا عانا جەتكىزىپ قويعان جوق, سونداي-اق تۇسىرىلىمدە ءجۇرىپ سۇلۋ ءۇندى بويجەتكەن ومىرىلىك سەرىگى ءفيلمنىڭ مۋزىكالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ پريماشىسى اتىراۋلىق دوسقالي يجانوۆپەن كوڭىل جاراستىرادى. ءبىر-ءبىرىن ۇناتقان قوس عاشىق شاڭىراق قۇرىپ, كەيىن اتىراۋعا كوشىپ كەتەدى.
«ول ءبىر قىزىق كەز ەدى عوي. بىردە فيلمگە كەڭەسشى بولىپ جۇرگەن پروفەسسور اعامىز مەنى قاسىنا شاقىرىپ الىپ: «اينالايىن, جىبەكجان, بەرى كەلشى. اناۋ كوزىلدىرىكتى جىگىتتى كوردىڭ بە, سول جىگىت ءسىزدى جاقسى كورەدى» دەدى. اۋەلدە ابدىراپ قالعان مەن قاپەلىمدە اۋزىما ءسوز تۇسپەي: «جاقسى كورمەي-اق قويسىن. ماعان قازىر ەشتەڭە كەرەك ەمەس, داۋىسىم بۇزىلىپ كەتەدى», دەپپىن ساسقانىمنان. كەيىن ويلانىپ قاراسام, ول ويىم بەكەر بولعان ەكەن. تولەگەنىم قاسىمدا ءجۇرىپتى», دەيدى ءانشى ساعىنىشقا تولى ساعىم ساتتەردىڭ اسەرىنە ەلىتىپ.
اتىراۋداعى دينا نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى حالىقتىق مۋزىكا اكادەمياسىندا ۇزاق جىلدار ۇستازدىق ەتىپ, زەينەتكە شىققان مۋنيرا ماتابايقىزى بۇگىندە 83 جاسقا اياق باستى. «سىرلى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە, سىنى كەتپەيدى» دەمەكشى, انىمەن جۇرەكتەرگە جول سالعان سۇلۋ جان ءالى دە بابىندا. ال «قىز جىبەك» فيلمىندەگى كوپ كوڭىلىندە جاتتالعان ءانشىنىڭ ءمولدىر داۋسى جىلدارمەن بىرگە عاسىرلارعا جالعاسارى ءسوزسىز.
