سىندارلى ۇسىنىستار ازىرلەنەدى
جيىندا ەرلان قوشانوۆ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى تىزبەكتەپ, دەپۋتاتتارعا قويىلعان مىندەتتەرگە توقتالدى.
– مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بىرقاتار كورسەتكىشى بويىنشا وڭ سەرپىن بار ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, الداعى بەس جىلعا ارنالعان جۇمىستىڭ باستى باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى. ول – ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار, تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت, اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى نىعايتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ. ارينە, بۇل مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن زامان تالابىنا بەيىمدەلگەن بەرىك زاڭنامالىق نەگىز قاجەت. پرەزيدەنت پارلامەنتكە جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىقتارىن ءبولۋ كەزىندە ينۆەستورلارعا تۇسىنىكتى ءارى اشىق قۇقىقتىق بازا قۇرۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. قازىرگى ۋاقىتتا دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قارالىپ جاتىر. ەندى باستاماشى دەپۋتاتتار ەلىمىزگە ءىرى گەولوگيالىق بارلاۋ كومپانيالارى كەلۋىنە نەعۇرلىم قولايلى جاعداي جاساۋ ماسەلەسىنە مۇقيات نازار اۋدارۋى قاجەت, – دەي كەلە ءماجىلىس توراعاسى وزىق ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن بارىنشا زەردەلەپ, جۇمىستى سەسسيا سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
سونداي-اق ول مەملەكەت باسشىسى نازار اۋدارعان تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە تسيفرلاندىرۋ سالاسىنا قاتىستى ەكەنىن ەسكە سالدى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى بەرگەن باعاعا سايكەس ەلىمىز بۇگىندە وسى سالادا ەلەۋلى جەتىستىككە جەتىپ وتىر. قازاقستان 193 مەملەكەت اراسىندا 24-ورىنعا جايعاستى. وعان قوسا ونلاين-قىزمەتتەر يندەكسىندە ۇزدىك 10 ەل قاتارىنا كىردى.
– الايدا مۇنداي پروگرەستىڭ ەكىنشى جاعى دا بار. تسيفرلاندىرۋمەن بىرگە حالىققا جالعان اقپارات تاراتۋ بەلەڭ الىپ, الاياقتىقتىڭ نەبىر ءتۇرى قارقىندى دامىپ كەلە جاتىر. وتانداستارىمىز كۇن سايىن وسىنداي جاعىمسىز جايتتارعا تاپ بولۋدا. بىرنەشە دەپۋتاتتىق ساۋالدىڭ وسى پروبلەماعا ارنالعانى بەكەر ەمەس. قازىرگى جاعدايدا بۇل ماسەلەگە جان-جاقتى قاراۋ كەرەك. ەڭ الدىمەن, زاڭ مەن ءتارتىپتى ساقتاۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلداۋ قاجەت. ماسەلەن, الدا قارالاتىن تسيفرلىق كودەكس جوباسى اياسىندا ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىن جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋىنا زاڭنامالىق تۇرعىدان توسقاۋىل قويۋعا ءتيىسپىز. سونىمەن قاتار دەسترۋكتيۆتى كونتەنت تاراتقانى ءۇشىن ينتەرنەت-پلاتفورمالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قاراستىرعان ءجون, – دەدى ءماجىلىس سپيكەرى.
بۇل رەتتە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىستار دا نازاردان تىس قالمايدى. ءماجىلىس ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. جاقىن ارادا قۇجاتتى تالقىلاۋ جۇمىسى باستالادى. بۇعان قوسا وتىرىستا سالىق رەفورماسى, مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى, اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالاتىن جەردى انىقتاۋ جايى ءسوز بولدى.
– ءبىز مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندەگى جاعدايدى شىن مانىندە جاقسارتاتىن, مەديتسينالىق قىزمەتتەر تۇتىنۋشىلاردىڭ ءبارىن قاناعاتتاندىراتىن تۇزەتۋلەر قابىلداۋىمىز كەرەك. قوسىلعان قۇن سالىعى مەن الەۋمەتتىك سالىق بويىنشا ۇكىمەتتىڭ پوزيتسياسىن بىلدىك. بۇل ماسەلەدە ساراپشىلار مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا ءوز پىكىرلەرىن ايتىپ جاتىر. سوندىقتان مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, بيزنەسپەن بىرلەسىپ, سالىق كودەكسىنە ۇسىنىلىپ وتىرعان تۇزەتۋلەردى مۇقيات تالقىلايمىز. ال اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالاتىن جەردى انىقتاۋ جايىنا كەلەر بولساق, مەملەكەت باسشىسى وسى ماسەلە بويىنشا دا دەپۋتاتتىق كورپۋستان ۇسىنىس كۇتەدى. ەلىمىزدە بەيبىت اتومدى پايدالانۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, كەزىندە حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن بەلسەندى تۇردە جۇرگىزدىك. ەندى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالاتىن ورىندى انىقتاۋ تاقىرىبىن سالالىق كوميتەت پەن قوعامدىق پالاتا وتىرىستارىندا ساراپشىلار مەن عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلاعان ءجون بولادى. سونىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە سىندارلى ۇسىنىستار ازىرلەيمىز, – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ە.قوشانوۆ.
قازاقستان – رەسەي: ەنەرگوجۇيە قاتار جۇمىس ىستەيدى
ءارى قاراي وتىرىس كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى تالقىلاۋمەن جالعاستى. دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ قورىتىندى ازىرلەۋى جونىندەگى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ بايانداماسىن تىڭدادى.
كەيىن ءماجىلىس قاراۋىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەكە تۇلعالار ءۇشىن ليزينگ ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى كەلىپ ءتۇستى.
– وسى قۇجات اياسىندا جەكە كاسىپكەر سانالمايتىن جەكە تۇلعالارعا ليزينگ ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. بۇل ءوز كەزەگىندە ولارعا اۆتوكولىك جانە جىلجىمايتىن م ۇلىك سياقتى اكتيۆتەر الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇجات قابىلدانعان جاعدايدا ازاماتتاردىڭ قارجى قىزمەتتەرىنە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى ارتادى, – دەدى دەپۋتات تاتيانا ساۆەلەۆا.
قاتىسۋشىلار نازارىنا «2024 جىلعى 14 اقپانداعى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ءبولۋدى باقىلاۋ جونىندەگى كۇشتەرىنە (UNDOF) رەسۋرس ۇسىناتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا حاتتار الماسۋ نىسانىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ قورىتىندى ازىرلەۋى ۇسىنىلدى. داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە جوعارىدا اتالعان ءۇش قۇجات قابىلداندى.
وتىرىستا ەلدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى ماسەلەسى دە قوزعالدى. ءماجىلىس قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى قازاقستان مەن رەسەي ءبىرتۇتاس ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەرىنىڭ قاتار جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. بۇل – رەسەيمەن شەكاراداعى ەلەكتر ەنەرگياسى اعىنىنىڭ مەملەكەتارالىق تەڭگەرىمىنىڭ اۋىتقۋىن بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– كەلىسىم جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – قاتار جۇمىس ىستەۋ ۇدەرىسىندە تۋىندايتىن تاراپتاردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن راسىمدەۋ, سونداي-اق نەگىزگى شارتتاردى ايقىنداۋ. كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە قۋاتتاردىڭ تاپشىلىعى بايقالادى, وسىعان بايلانىستى قازاقستان مەن رەسەي ەنەرگوجۇيەلەرىنىڭ شەكاراسىندا اۋىتقۋلار ۇلعايا ءتۇستى, ياعني كەلىسىلگەن مەملەكەتارالىق سالدوسى +/- 150 مۆت كولەمىنەن ەداۋىر اسىپ ءتۇستى. كەيبىر ساعاتتاردا قۋاتتىڭ اۋىتقۋى 1 500 مۆت-قا دەيىن جەتتى. رەسەي تاراپى 2021 جىلعى 15 قاراشادا ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى 2009 جىلعى 20 قاراشاداعى بىرىڭعاي ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەردىڭ قاتار جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى كەلىسىمدى وزەكتەندىرۋ ماسەلەسىنە باستاماشىلىق جاسادى. كەلىسىمگە سايكەس تاراپتار جىل سايىن قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەنەرگەتيكالىق جۇيەسى ارقىلى رەسەيدەن تاسىمالداۋعا جوسپارلانعان ەلەكتر ەنەرگياسى كولەمىن كەلىسۋگە مىندەتتى بولادى. بۇل رەتتە ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ اقىسى قازاقستاننىڭ تاريفتەردى مەملەكەتتىك رەتتەۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانى بەلگىلەگەن تاريف بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى, – دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ.
دەپۋتاتتار ەنەرگيا كولەمىنە, وعان ۋاقىت بەلدەۋىنىڭ اسەرى بار-جوعىنا, حالىقتىڭ ەلەكتر ەنەرگيانى تۇتىنۋ مادەنيەتىنە قاتىستى ساۋالدارىن جولداپ, پروبلەمانى جان-جاقتى تالقىلادى. قورىتا كەلە, قاتىسىپ وتىرعان 94 دەپۋتاتتىڭ 92-ءسى قولداپ, زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
لەگيونەرلەرگە بيۋدجەتتەن قارجى بولىنبەيدى
سونىمەن قاتار ءماجىلىس قازاقستان مەن قاتار اراسىندا قۇقىقتىق ماسەلەلەرگە قاتىستى ەكى قۇجاتتى قابىلدادى. اشىپ ايتساق, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قاتار مەملەكەتى اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭى. بۇل كەلىسىمگە 2024 جىلعى 14 اقپاندا دوحادا قول قويىلدى. بايانداماشى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى عالىمجان قويگەلديەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىم كۇدىكتىلەر مەن ايىپتالۋشىلاردىڭ كىناسىن دالەلدەيتىن ءتيىستى ءىس-ارەكەتتەردى قامتيدى.
– ماسەلەن, قاماۋداعى ادامداردى ۋاقىتشا بەرۋ, ءتىنتۋ, بانكتەگى شوتتاردى انىقتاۋ, قاجەت ساراپتامالىق جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ ەسكەرىلگەن. بۇل ءىس-قيمىلداردى جۇرگىزۋ تەتىگى قازاقستاننىڭ قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسىندە رەتتەلگەن. ەگەر مۇنداي ارەكەتتەر قاتار مەملەكەتىندە ورىن السا, وندا الدىن الا ۋاعدالاستىققا سايكەس, ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وسى ءىس-شارالارعا تولىققاندى قاتىسا الادى. سونىمەن قاتار قۇقىقتىق قىزمەت كورسەتۋدەن باس تارتۋ نەگىزدەرى دە كورسەتىلگەن. وسىنداي كەلىسىم قازىر 31 مەملەكەتپەن قويىلدى, – دەدى ول.
بۇعان قوسا قابىلدانعان ەكىنشى قۇجات – «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قاتار مەملەكەتى اراسىنداعى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭى. ع.قويگەلديەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل قۇجاتتىڭ ماقساتى – قىلمىس جاساپ, قاتاردا جاسىرىنىپ جۇرگەن ادامدى ەلگە الىپ كەلۋ. كەلىسىم ەكستراديتسيالاۋدى جانە ودان باس تارتۋدى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان نەگىزدەردى ايقىندايدى, سونداي-اق ۇستاپ بەرۋ شارتتارى مەن راسىمدەرى, ۇستاپ بەرۋدى كەيىنگە قالدىرۋ جانە ۋاقىتشا ۇستاپ بەرۋ تۋرالى ەرەجەلەردى قامتيدى. تەك تاراپتاردىڭ ءوز ازاماتتارىن ۇستاپ بەرۋى كوزدەلمەيدى. ىزدەۋدە جۇرگەن ادامداردى الدىن الا قاماۋعا الۋ ءتارتىبى, سونداي-اق قىلمىس ناتيجەسىندە الىنعان نەمەسە دالەل بولا الاتىن زاتتار مەن قۇجاتتاردى الۋ جانە بەرۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان.
دەپۋتاتتار دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت, سونداي-اق نورمالاردىڭ ارتىق (شامادان تىس) زاڭنامالىق رەگلامەنتتەلۋىن بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭدى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى. قۇجاتتىڭ جاڭاشىلدىعى سول – زاڭعا جوعارى جەتىستىكتەر سپورتى دەگەن تۇسىنىك ەندى, ءارى لەگيونەرلەرگە مەملەكەت بيۋدجەتىنەن دە, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ بيۋدجەتى ەسەبىنەن دە قارجى بولۋگە تىيىم سالاتىن نورما بار.
– جوعارى جەتىستىكتەر سپورتىنا, ياعني وليمپيادا, پاراليمپيادا, سۋردليمپيادا, ازيا پارا جانە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى كىرەدى. بۇرىن مينيسترلىك 180-نەن اسا سپورت ءتۇرىن تىركەپ قويىپ, ونىڭ بارلىعىنا قارجى بەرىپ كەلگەن بولسا, ەندى ولاردىڭ سانى ءۇش ەسە قىسقارادى. بيۋدجەت قاراجاتى جوعارى جەتىستىكتەر سپورتى مەن باسىم سپورت تۇرلەرىنە, مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە, بۇقارالىق سپورتقا جانە سپورتتىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالادى. فەدەراتسيالاردىڭ اككرەديتاتسيا الۋ تەتىگى وزگەرتىلدى. سايكەسىنشە ەندى ەلىمىزدەگى بارلىق سپورتتىق فەدەراتسيا ۇلتتىق سپورت فەدەراتسياسى بولۋى كەرەك. وسىلايشا 1 سپورت ءتۇرى بويىنشا 1 ۇلتتىق سپورت فەدەراتسيا عانا اككرەديتتەلەدى, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي سارسەنعاليەۆ.
سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن العان ءجون
ەرلان قوشانوۆ ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىن قورىتىندىلاي كەلە, دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا كەزەك بەردى. وسى ورايدا حالىق قالاۋلىلارى بىرقاتار وزەكتى پروبلەمانى ورتاعا سالدى. ماسەلەن, دەپۋتات قاراقات ابدەن سوتتالعان ايەلدەرگە امنيستيا جاساۋدى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي شارا الەۋمەتتىك ادىلدىك ورناتۋعا, وتباسى قۇندىلىعىنىڭ نىعايۋىنا جانە ومىردە قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ايەلدەردىڭ دۇرىس جولعا تۇسۋىنە ىقپالداسادى. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى رينات زايىتوۆ اۋىلدىڭ جاعدايى تۋرالى ماسەلەنى كوتەرىپ, ۇكىمەت باسشىسىنا ساۋال جولدادى. دەپۋتات كەلتىرگەن ستاتيستيكاعا سايكەس, كەيىنگى 5 جىلدا شقو-دا – 350 اۋىل, سقو-دا – 635, پاۆلودار وبلىسى بويىنشا 352 اۋىل بوس قالدى. بىلتىردىڭ وزىندە سقو-دا 141 اۋىل مارتەبەسىنەن ايىرىلعان. ر.زايىتوۆ اۋىل اكىمدەرىنىڭ پارمەنىن كۇشەيتۋدى, تەحنيكامەن قامتۋدى, قونىس اۋدارۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرۋدى, ەلدى مەكەندەردە جاستاردى تۇراقتاندىرۋ جانە قونىستاندىرۋعا باعىتتالعان جۇمىس جوسپارىن جاساقتاۋدى, ونى اۋىل جاستارىنا جەتكىزۋدى ۇسىندى.
دەپۋتات دۇيسەنباي تۇرعانوۆ كەيىنگى جىلدارداعى تابيعي اپاتتاردىڭ جيىلەۋى, توتەنشە جاعدايلاردى جويۋ جانە حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
– ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى سالىق-بيۋدجەتتىك ساياساتىن رەفورمالاۋعا قاتىستى بارلىق قاراجاتتى ناقتى پىسىقتالعان باسىمدىقتارعا سايكەس ءبولۋدى تاپسىردى. سوندىقتان ۇكىمەت بارلىق وبلىس جانە اۋدان ورتالىقتارىن ۆەدومستۆوارالىق جەدەل راديوبايلانىستىڭ ءبىرتۇتاس جەلىسىنە بىرىكتىرىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتۋدى, مەملەكەتتiك ماتەريالدىق رەزەرۆ قورىن تولىقتىرۋ جونiندە ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەت. ماماندار بيىلعى كوكتەمگi سۋ تاسقىنى وتكەن جىلعى دەڭگەيدە بولادى دەپ بولجاۋدا. مۇنى دا ەسكەرۋىمىز كەرەك, – دەدى د.تۇرعانوۆ.
