وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ەسەبىنە سۇيەنسەك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءبىلىم بەرۋدى تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىن جەدەلدەتۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىس جۇرگىزىلدى. 2024 جىلى ينتەرنەت جىلدامدىعى مەكتەپتەردىڭ 19%-دان 90%-عا دەيىن ۇلعايدى. مەكتەپتەردە ساپالى ينتەرنەت كورسەتكىشى ءۇش ەسەگە ارتتى. وقۋلىقتار 100% تسيفرلىق فورماتقا اۋىستىرىلىپ, 11 پلاتفورماعا ورنالاستىرىلدى. 967 مەكتەپ ءۇشىن 1 621 زاماناۋي پاندىك كابينەت ساتىپ الىندى. 1 مىڭ اۋىل مەكتەبى جاڭعىرتىلدى. سونىمەن قاتار ءبىلىم سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ماقساتىندا, «TopIQ», «Bilimclass», «الەۋمەتتىك ءاميان», «اۋىل مەكتەبى – ساپا الاڭى» رەسپۋبليكالىق جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. رەسمي دەرەكتە ءبارى ءساتتى ورىندالعان. الايدا ءسوز بەن ءىستىڭ اراسى الشاق جاتىر. «بۇل جاي عانا الشاقتىق ەمەس, الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك. سوندىقتان ۇكىمەت «تسيفرلىق الشاقتىقتى رەتتەۋ» جۇمىستارىن جانداندىرۋى قاجەت», دەگەن ەدى پرەزيدەنت. بىراق شالعايداعى اۋىلداردى ايتپاعاندا, استانانىڭ تۇكپىرىندەگى اۋىلداردىڭ ءوزى تسيفرلىق قارقىنعا ىلەسەتىندەي جاعدايدا ەمەس. بۇل ءسوزىمىزدى اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ وزدەرى دە قۋاتتاپ وتىر.
بىردەي جاعداي – بىردەي تالاپ
اۋىل مۇعالىمى گۇلجان تولەۋدىڭ پىكىرىنشە, تسيفرلىق ءبىلىم جوبالارىنىڭ كوپشىلىگى وقۋ ۇدەرىسىن وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعانىمەن, ولاردىڭ اۋىل مەكتەپتەرىنە قولجەتىمدىلىگى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قاراستىرىلماعان. جوبالار وتە جاقسى ويلاستىرىلعان, بىراق ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اۋىل مەكتەپتەرىندە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم مەن جاعداي جوق. مىسالى, زاماناۋي تسيفرلىق پلاتفورمالاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن تۇراقتى ينتەرنەت, ينتەراكتيۆتى تاقتالار, كومپيۋتەرلەر مەن باسقا دا تەحنولوگيالار قاجەت. الايدا اۋىل مەكتەپتەرىندە مۇنداي رەسۋرستار جەتىسپەيدى. بۇل ماسەلە مۇعالىمدەرگە دە, وقۋشىلارعا دا قولبايلاۋ بولادى. سونداي-اق ينفورماتيكا ءپانى مۇعالىمى تسيفرلىق جوبالاردى ەنگىزۋ كەزىندە ولاردىڭ ۇزاق مەرزىمدىلىگى مەن اۋىل جاعدايىنا بەيىمدەلۋى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل مەكتەپتەرى جاڭا تەحنولوگيالاردى تولىق پايدالانا المايدى. سەبەبى قۇرىلعىلار جەتىسپەيدى, ال ينتەرنەت تۇراقسىز.
«TopIQ – تسيفرلىق وقۋلىق رەتىندە جاسالعان پلاتفورما. ءبىز قازىر وسى ەلەكتروندىق وقۋلىققا كوشتىك. ول العاشىندا اقىلى بولعاندىقتان, مۇعالىمدەر ءوز قارجىلارىنا ساتىپ الىپ قولدانىپ ءجۇردى. كەيىن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى پلاتفورمانى بارلىق مەكتەپكە تەگىن قولجەتىمدى ەتتى. جاپپاي قولدانىسقا ەنگىزۋ ءۇشىن وڭىرلەردە تانىستىرۋ سەمينارلارى ۇيىمداستىرىلدى. بۇل پلاتفورمانىڭ ەڭ ۇلكەن ارتىقشىلىعى – مۇعالىمنىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋىندە. ساباق ماتەريالدارىن, تاپسىرمالاردى, ءتىپتى قىسقامەرزىمدى جوسپارلاردى دا TopIQ ارقىلى وڭاي دايىنداۋعا بولادى. مۇعالىمدەرگە بۇل وتە قولايلى قۇرال. ەندىگى ماسەلە ونى پايدالانۋ ءۇشىن ءاربىر وقۋشىدا كومپيۋتەر, پلانشەت نە تەلەفون بولۋى قاجەت. اۋىلدا ونداي جاعداي جوق. وقۋشىلار تۇگىلى مۇعالىمدەردە تەحنولوگيالىق قۇرىلعىلار جەتىسپەيدى. وسى تۇستا قالا مەكتەبى بىزدەن وزىپ وتىر. وندا تسيفرلىق پلاتفورمالاردى قولدانۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. ءار كابينەتتە ينتەراكتيۆتى تاقتالار, كومپيۋتەرلەر بار», دەيدى ول.
سونىمەن قاتار قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ 15 وڭىرىندەگى 250 مەكتەپتە «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا اتا-انالارعا «eGov Mobile» ارقىلى بالالارىنىڭ تاماقتانۋىن باقىلاۋعا جانە تولەمدەردى تسيفرلىق ۆاۋچەرلەرمەن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. گ. تولەۋدىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبادا دا ولقىلىقتار بار. «بىزگە وقۋ جىلىنىڭ باسىندا «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسىن ىسكە قوساتىنىمىزدى ايتتى. سوندىقتان اتا-انالارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. جوبا بويىنشا بالالار اسحانادان تاماق ءىشۋى ءۇشىن اتا-انالار ونلاين تولەم جاساپ, وقۋشىلارعا QR كود جىبەرۋگە ءتيىس. ونى جىبەرمەسە بالا تاماق ىشە المايدى. ال اسحانادا Wi-Fi ۇستامايدى. مەكتەپ تولىق ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. ال كەيبىر وقۋشىلاردىڭ تەلەفونى تاريفكە قوسىلماعان. مىسالى, ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى بارىسىندا ءبىر اتا-انا كەلىپ: «مەن بالاما اي سايىن تاريف قوسىپ بەرە المايمىن, وعان جاعدايىم كەلمەيدى» دەگەن شاعىمىن جەتكىزدى. ءتىپتى, تەلەفونى جوق بالالار دا بار. سوندىقتان تسيفرلىق جوبالاردى جاساماس بۇرىن اتالعان ماسەلەلەردى ەسكەرۋ قاجەت. قۋانىشىمىزعا وراي جوبانى جۇزەگە اسىراتىن تەحنيكالىق قۇرىلعىلار جەتپەي قالىپ, جوباعا قوسىلمادىق», دەيدى اۋىل مۇعالىمى.
اۋىل مەكتەپتەرىندە فيزيكا, حيميا, بيلوگيا, STEAM سىندى كابينەتتەردىڭ اتى عانا بولماسا, زاتى جوق. وسى ماسەلەدە گۇلجان وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى كابينەتتەردى جابدىقتاپ بەرە الماسا, تىم بولماسا ونلاين زەرتحانا جۇيەسىن قولجەتىمدى ەتسە دەيدى. ول ءۇشىن ارينە, الدىمەن تۇراقتى ينتەرنەت ماسەلەسىن شەشۋ قاجەت. «ال اۋىل مەكتەپتەرىندە زەرتحانالىق جابدىقتاردىڭ جەتىسپەۋى تاجىريبەلىك ساباقتاردىڭ وتكىزىلمەۋىنە سەبەپ بولىپ وتىر. بۇل دا ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەر ەتەتىن ماڭىزدى ماسەلە. جاقىندا مەن ونلاين زەرتحانالاردى پايدالانۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن ءبىلدىم. بىراق بۇل زەرتحانالاردىڭ كوبى اعىلشىن تىلىندە جانە اقىلى. مۇعالىمدەر ولاردى ءوز اقشاسىنا ساتىپ الۋعا ءماجبۇر. مينيسترلىك تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا كوپتەگەن جۇمىس اتقارىپ جاتقانى راس. بىراق ونىڭ قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقان تەكسەرىپ جاتقانىن ەشكىم جوق. تەك ەسەپ سۇرايدى. مىسالى, جاقىندا «Bilimclass» جۇيەسى ەنگىزىلدى. بۇل مۇعالىمدەرگە كەرى بايلانىس جاساۋعا, دايىن ماتەريالدار مەن جوسپارلاردى قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, جۇمىسىن جەڭىلدەتە ءتۇستى. سونىمەن قاتار مۇعالىمدەردىڭ قاعاز قۇجاتتاردى ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرۋى ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە سەپتىگىن تيگىزدى. دەگەنمەن قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ايىرماشىلىق ءالى دە ايقىن. اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ تسيفرلىق ساۋاتى تومەن. ال سەمينارلار ۇيىمداستىرىلعانىمەن, بۇل جەتكىلىكسىز. بارىنە بىردەي جاعداي جاساماي تۇرىپ, اۋىل مۇعالىمدەرىنە تالاپ قويۋ دۇرىس ەمەس دەپ ويلايمىن», دەيدى ول.
اۋىلدان دا عالىم شىعادى
اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمى شىرىن حالىق اۋىل مەكتەبىندە دە, قالا مەكتەبىندە دە جۇمىس ىستەگەن پەداگوگ رەتىندە كوپ ايىرماشىلىقتى بايقاعانىن ايتادى. «مەن ساباعىمدى تاقتاعا جازىپ, قاراپايىم, بۇرىڭعى ادىستەرمەن وتكىزە المايمىن. ماعان مىندەتتى تۇردە تسيفرلىق قۇرالدار قاجەت. اۋىلدا جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمدە وسى جاعىنان كوپ قيىندىق بولدى. بىلتىر جۇمىس ىستەگەن مەكتەبىمدە ەكى-اق ينتەراكتيۆتى تاقتا بار بولاتىن. ونى پايدالانۋدىڭ ءوزى – مۇڭ. شىنىن ايتقاندا, اشىق ساباق وتكىزۋگە وعان باسقا مۇعالىمدەردەن رۇقسات سۇراۋعا ءماجبۇر بولدىم. كەيىن امال جوق ءوزىم پروەكتور ساتىپ الىپ, نوۋتبۋككە قوسىپ, ساباقتارىمدى وتكىزىپ ءجۇردىم. بىراق بۇل ءار مۇعالىمنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ءبارى قالتاسىنان اقشا شىعارىپ ساتىپ الا المايدى. ال قالا مەكتەبىنە كەلگەن سوڭ, جاعداي باسقا بولدى. وندا ءار سىنىپتا سەنسورلىق تاقتا بار, بۇل ساباق بارىسىن الدەقايدا جەڭىلدەتە ءتۇستى», دەيدى ول.
شىرىننىڭ ايتۋىنشا, اۋىل مەكتەپتەرىن زاماناۋي جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ – بالالارعا تەڭ مۇمكىندىك بەرۋدىڭ باستى جولى. سوندا اۋىل بالالارى دا جەتىستىكتەرگە جەتەر ەدى.
«اۋىل مەكتەپتەرىندە تسيفرلىق تەحنولوگيانىڭ جوقتىعى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىنا قاتتى اسەر ەتەدى. قاجەتتى قۇرالدار مەن ينتەرنەت بولسا, اۋىل بالالارى دا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتە الاتىنىنا سەنەمىن. مۇمكىن اۋىل وقۋشىلارىنىڭ اراسىندا مىقتى عالىم بولا الاتىن بالالار بار شىعار. مەن بارىنشا ولارعا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرتۋگە تىرىسىپ ءجۇرمىن. تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى بىزگە ءجيى ايتىلادى, كۋرستارعا دا جىبەردى. قالادا تسيفرلىق قۇرالداردى ساباقتا قولدانۋ ەش قيىندىق تۋدىرمايدى. بىراق اۋىل مۇعالىمدەرىنە مۇنداي كۋرستار جەتكىلىكسىز, سەبەبى ينفراقۇرىلىم ماسەلەسى ءبىرىنشى ورىندا تۇر», دەيدى ش. حالىق.
