سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
جۋىردا قىزىلوردا وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسى جيىن وتكىزىپ, وندا اس بەرىپ, جانازا شىعارۋدى ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋ ءجونى تالقىعا سالىندى. وبلىس ارداگەرلەرى, ءدىن وكىلدەرى مەن قوعام بەلسەندىلەرى قاتىسقان جيىندا تاقىرىپقا وراي ۇسىنىس-پىكىر ايتقاندار كوپ بولدى.
«اس بەرۋدىڭ مادەنيەتى» اتتى القا وتىرىسىندا وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى سەرىك دۇيسەنباەۆ اس بەرۋدە ارتىق كەتىپ جاتقان تۇستارىمىزدى ايتىپ ءوتتى. ءتىپتى قازالى ءۇيدىڭ قازانىن اڭدىپ, جاقىنىنان ايىرىلىپ قايعىعا باتقان ۇيدە جايىلعان داستارقان باسىندا كەۋ-كەۋلەسىپ وتىراتىنداردىڭ كوبەيۋى ادەتكە اينالىپ بارادى. مۇندايدا الىستان كەلگەن تۋىستارى مەن مارقۇمنىڭ ەت جاقىن اعايىنى عانا قالىپ, اس ۇستىندە الداعى شارۋانى اقىلداسار بولار ەدى. قازىر بۇل قازالى ۇيدەن قارىن تويدىرۋدىڭ قامىنا اينالىپ كەتكەن.
«مارقۇمنىڭ جەتىسى, قىرقى مەن ءجۇزى سەكىلدى راسىمدەردە دە داستارقانعا قۇستىڭ سۇتىنەن باسقانىڭ ءبارىن قويىپ, مەيرامحانالاردا اتاپ ءوتۋ كوبەيىپ بارادى. ء«ولىم باردىڭ مالىن شاشاتىنىن» جاقسى بىلەمىز. سوندا دا قولىندا بار ازاماتتار ىسىراپتان تىيىلىپ, وسىنداي راسىمدەردە ارتىق شىعىننان ارىلسا دەگەن تىلەگىمىز بار. ايتپەسە ءدال قازىر «اتتىعا ەرىپ, جاياۋدىڭ تاڭى ايىرىلىپتى» دەگەنگە كەلىپ تۇرمىز. مارقۇمدى اقىرەت ساپارىنا اتتاندىرۋ, ونىڭ ءجون-جورالعىسىن جاساۋ ساۋاپتان گورى ارتىق سالماققا اينالىپ بارادى. جۇرتتى اس بەرۋدىڭ رۋحاني مانىنە نازار قويىپ, قاراپايىمدىلىق قاعيداتتارىنان اتتاماۋعا ۇگىتتەۋدە قوعام قولداۋى اسا قاجەت», دەدى كەڭەس توراعاسى.
وبلىستىڭ باس يمامى داستان قۇرمانباەۆ جانازا مەن جەرلەۋ راسىمدەرىنەن بولەك, زيرات جانە زيارات مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتتى. جانازا ۇستىندە كەلگەندەرگە اقشا, ورامال تاراتىپ, ءار اتاعا ءبىر شاپان جابۋ دا كوڭىلگە سىيمايدى.
جيىندا پىكىر بىلدىرگەن وبلىستىڭ بەلگىلى ازاماتى قالقازبەك اجىبەكوۆ وسىنداي ادەتتىڭ ءورشىپ بارا جاتقانىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. «بالەنشە اكەسىنىڭ قىرقىنا جىلقى سويدى, ءبىز دە سودان قالماۋىمىز كەرەك» دەگەن باسەكە قوڭىر تىرلىگى بار تالاي شاڭىراقتى قارىز باتپاعىنا باتىرىپ بولدى. مەيرامحانادا اتالىپ وتكەن اس بەرۋدەن كەيىن قوقىس جاشىگىنە تاستالاتىن نان وبالىن دا ويلاۋدان قالىپ بارامىز. ءوزىمىزدىڭ ارامىزدا ۇلتى باسقا بولعانمەن ءدىنى ءبىر اعايىننىڭ ورتاسىندا مۇنداي داراقىلىق جوق. ولاردا ءۇش كۇنگە دەيىن قازالى ۇيدە قازان كوتەرىلمەيدى. ءبىر بەرەكەسىز بايگەنىڭ سوڭىندا جۇرگەن – ءبىز عانا. بۇعان بالكىم ءولى رازى بولار, بىراق ءتىرىنىڭ بايىپ كەتۋى كۇماندى», دەيدى ارداگەر.
ۇزاق جىل ەلگە قىزمەت ىستەگەن اقساقال قورعانبەك قايرۋللاەۆ تا ورتاق ماسەلەگە وراي ۇسىنىس ءبىلدىردى. ارداگەر قازىر توي مەن قازادا شاپان جابۋ ارقىلى قۇرمەتتىڭ قۇنىن ابدەن قۇلدىراتىپ العانىمىزدى ايتادى.
ء«بىزدىڭ بالا كەزىمىزدە ءجۇزدىڭ بىرىنە عانا شاپان جابىلاتىن ەدى. ونداي قۇرمەتكە قولى جەتكەندەر كەمدە-كەم بولاتىن. قازىر سول قاسيەتتىڭ قۇنىن ءتۇسىرىپ الدىق. ءار ۇيدە كەمىندە ون شاقتىسى جاتىر. جۇرتتىڭ قۇرمەتىن كوپسىنگەندەي بولمايىق, بىراق تويعا قاتار بارعان 10 ادامنىڭ بەسەۋى ۇيىنە شاپان ارقالاپ قايتاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. ونىڭ قىمباتىن دا, ارزانىن دا كوشەگە كيىپ جاتقان ەشكىمدى تاعى بايقامايسىڭ. ەلدىڭ ورتاسىندا وسكەسىن جاسى كەلگەن كىسىلەر قايتقاندا كيگەن كيىمىن تابارىك دەپ الىپ جاتقانىن تالاي كوردىك. قازىر مارقۇم بولعان جان تىرىسىندە يىعىنا ىلمەگەن سۋ جاڭا كيىمدەردى ساتىپ الىپ, تاراتاتىنىن بايقاپ ءجۇرمىز. بىزدىكى وسى نە تىراشتىق؟» دەيدى اقساقال.
اتالعان كەڭەستە ۇسىنىس-پىكىر ايتقاندار جىرتىس تاراتۋدان بۇرىن حابار جەتكىزۋ قۇرالى رەتىندە قولدانىلعانىمەن, قازىر بۇل ءراسىم ماڭىزىن جوعالتقانىن ايتادى. قازىرگى زامانعى جىرتىس – تەك جارىس پەن ىسىراپ. قارالى ۇيگە بۇل ارتىق شىعىن اكەلەتىن وسى قۇبىلىس مارقۇمعا ەشقانداي ساۋاپ قوسپايتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. قىرشىن كەتكەن ازاماتتار ءۇشىن ءۇي تىگىپ, مول داستارقان جايۋدى ويلاماي, قارالى وتباسىنا رۋحاني قولداۋ كورسەتكەن ءجون.
جيىن قورىتىندىسىمەن ارداگەرلەر كەڭەسى مەن قمدب وبلىس بويىنشا وكىلدىگىنىڭ بىرلەسكەن ۇندەۋى جاريالاندى. ارداگەرلەردىڭ بۇل باستاماسى ەلدى شەكتەن تىس ىسىراپشىلدىقتان ارىلتىپ, اس بەرۋ راسىمدەرىنىڭ تۇپكى ءمانىن ساقتاۋعا باعىتتالىپ وتىر.
قىزىلوردا
