الەۋمەتتىك سالانىڭ الەۋەتى

الەۋمەتتىك سالا دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ, تۇرعىن ءۇي, جۇمىسپەن قامتۋ, مادەنيەت پەن سپورت سياقتى كوپتەگەن اسپەك­تى­­نى قامتيدى, ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ ما­ڭىز­­­دى ءبىر بولىگى رەتىندە ادامداردىڭ كۇندە­­لىك­تى ومى­رىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سول تۇرعىدا بيىل دا ەل كولەمىندە كوپتەگەن ءىس-شارا ات­قارىلدى, ونىڭ يگىلىگىن قا­لىڭ بۇقارا كورىپ تە وتىر. جىل تابالدى­رى­عىن­دا تۇ­رىپ, ولاردىڭ ءبىر پاراسىن ناقتى دەرەك-دا­­يەك­تەرگە سۇيەنە وتىرىپ سانامالاپ وتسەك.

2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى (ەتج) مولشەرى 85 000 تەڭگەگە كوتەرىل­دى. ءوسىم 350 مىڭ بيۋدجەتتىك قىز­مەتكەر­دى قوسا العاندا, شامامەن 1 ملن 800 مىڭ ازاماتتىڭ ءال-اۋقاتىنا وڭ اسەر ەتتى. بيىل ەتج مولشەرىن انىقتاۋدىڭ جاڭا ادىستەمەسى بەكى­تىلدى, سوعان سايكەس ونىڭ مولشەرى ەندىگىدە ورتا­شا جالاقى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگى نەگىزىندە ەسەپ­­تە­لەدى. جالپى, كەيىنگى 5 جىلدا ەتج ەكى ەسەگە, 42 500 تەڭگەدەن 85 000 تەڭگەگە دەيىن ارتتى.

ەلىمىزدە شامامەن 1,2 ملن ازاماتتىق قىز­مەتشى بار. ۇكىمەت قارجى-ەكو­نومي­كا­لىق مۇمكىندىكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, ولار­دىڭ جالاقى دەڭگەيىن ارتتىرۋعا قا­تىستى دايەكتى شارالار قابىلداپ كەلە­دى. ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ 600 مىڭ­عا جۋىق جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ جا­لاقى­سىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ارتتىرۋ جال­عاس­تىرىلدى. 2024 جىلى ولاردىڭ جالاقىسى 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 20%-عا ءوستى.

زەينەتاقىلاردىڭ جىل سايىنعى ءوسۋى شەڭبەرىندە 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ىنتىماقتى زەينەتاقى 9%-عا, بازالىق زەينەتاقى 7%-عا كوبەيتىلدى. ەلىمىزدە بۇگىندە 2,4 ملن-نان استام زەينەتكەر بار, ونىڭ 450 مىڭنان استامى بجزق-دان جيناقتاۋشى زەينەتاقى الادى. 2024 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكا­لىق بيۋدجەتتە زەينەتاقى تولەمدەرىنە ­3 759,4 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن, بۇل ءىجو-ءنىڭ ­2,8%-ىنا تەڭ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس جۇمىسپەن قامتۋعا, الەۋمەتتىك قورعاۋعا جاردەمدەسۋ شارالارى جۇيەلى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى, ناتيجەسىندە تابىسى كەدەيلىك شەگىنەن تومەن ادامدار سانى ازايا ءتۇستى. وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى ارقىلى 830 مىڭنان استام ادامعا كومەك كورسەتىلدى. الەۋمەتتىك كودەكس شەڭبەرىندە 2025 جىلدان باس­تاپ كەدەيلىك شەگىن ايقىنداۋ ءتارتىبى وڭ­تايلاندىرىلاتىن بولادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا وتكەن 11 ايدا 800 مىڭنان استام ادام, ونىڭ ىشىندە 400 مىڭنان استام جاس جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. ونىڭ ىشىندە 3,6 مىڭى قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋدان ءوتتى, 16,8 مىڭى «باستاۋ بيزنەس» جوباسى ارقىلى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتىلدى, 3,5 مىڭى گرانت الدى, 79 مىڭى سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنا, 122,9 مىڭى بوس جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى. سونداي-اق 8,9 مىڭ ادام, ونىڭ ىشىندە مۇگەدەك ازاماتتار مەن مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انالار دا بار, بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا گرانت الدى.

ەڭبەك قاتىناستارىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان تاۋەلسىز جۇيەسىن قۇرۋ ماقساتىندا ورتا دەڭگەيدەگى بيلىك ورىندارىنا تىڭ, ارتىقشى­لىق­تى فۋنكتسيالار بەرىلدى. مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى كوميتەتى قۇرىلدى. ەڭبەك جانجالدارىنىڭ تاۋەكەلدەرى بار كاسىپورىنداردى ەرتە انىقتاۋ ماقساتىن­دا ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورى­نىڭ 93 مىڭ كاسىپورنىن قامتيتىن ەڭ­بەك تاۋەكەلدەرىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى جاسالدى. HR Enbek اقپاراتتىق جۇيە­سىن­دە «كاسىپوداق اجو» – كاسىپوداقتارعا ارنالعان اۆتوماتتاندىرىلعان جۇمىس ورنى ءمودۋلى ىسكە قوسىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ۇجىمدىق شارتتار تولىق دەرلىك تسيفر­لاندىرىلدى. ەلىمىزدىڭ 7,9 مىڭ ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندارى (98,2%) ۇجىمدىق شارتتار جاساسۋ ءراسىمىن وڭتايلاندىرۋ, اشىقتىققا قاتىستى جۇمىس جۇرگىزدى.

بيىل 1 شىلدەدەن باستاپ ينتەرنەت-پلاتفورمالاردا جۇمىس ىستەي­تىن ادامداردىڭ قىزمەتىن رەسىمدەۋ, ەڭ تومەنگى الەۋمەتتىك كەپىلدىكپەن قامتۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى بىرقاتار زاڭناماعا تولىقتىرۋ, تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. جەكە كاسىپكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك تولەم ستاۆكالارىن 4%-عا دەيىن تومەندەتۋ, سونداي-اق ينتەرنەت-پلاتفورما وپەراتورلارىن سالىق اگەنتتەرى دەپ تانۋ ەسەبىنەن e-salyqbusiness قوسىمشاسى ارقىلى كاسىپ اشۋ, ءىس جۇرگىزۋ جاعدايلارى جەڭىلدەتىلدى.

وتكەن 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىندا بارلىعى 24,4 ملن مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلدى, ونىڭ ىشىندە 22 ميلليونى, كورسەتىلگەن قىزمەتتەردىڭ جالپى سانىنىڭ 90%-ى ەلەكتروندىق تۇردە, 2,4 ميلليونى, 10%-ى قاعاز تۇرىندە كورسەتىلگەن.

ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەس­تيتسيالىق تابىسىنىڭ 50%-ى 18 جاسقا تول­عانعا دەيىن بالالاردىڭ ارنايى جيناقتاۋ شوتتارىنا مەرزىمىنەن بۇرىن الۋ قۇقى­عىنسىز اۋدارىلىپ وتىراتىن بولدى. بۇل رەتتە, 2024 جىلى باعدارلاماعا قاتى­سۋشىلاردىڭ شوتتارىنا 6 695,5 ملن مول­شەرىندە قارجى اۋدارىلدى, ونىڭ ىشىندە 2024 جىلى 18 جاسقا تولعان قاتى­سۋشىلارعا 30,6 ملن تولەندى.

1 اقپاننان «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى بويىنشا تولەمدەر باستالدى. ونى ازاماتتىعى بار 18 جاسقا دەيىنگى بارلىق بالالار الادى. جىل باسىنان بەرى باعدارلاما شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 3,4 ملن اقش دوللارىن قۇرايتىن 33 546 ءوتىنىش قاناعاتتاندىرىلدى. بارلىق سوما ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ بانكتىك شوتتارىنا اۋدارۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى وپەراتورلارعا اۋدارىلدى. ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 1,8 ملن اقش دوللارى سوماسىنا 17 991 ءوتىنىش, ءبىلىم بەرۋ اقىسىن تولەۋگە 1,6 ملن اقش دوللارى سوماسىنا 15 555 ءوتىنىش ورىندالدى.

2024 جىلعى 19 ماۋسىمدا مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كرەديت بەرۋ كەزىندە تاۋەكەلدەردى ازايتۋ, قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, قارجى نارىعىن جانە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. زاڭ ازاماتتاردى نەسيەلەندىرۋ تاۋەكەلدە­رىن, الاياقتىق تاسىلدەرمەن قارىزدار مەن ميكروكرەديتتەردى رەسىمدەۋ جاع­دايلارىن ازايتۋعا, كليەنتتەردىڭ بانكتىك شوتتارىنان اقشانى زاڭسىز الۋعا باعىتتالعان, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەك­تورىن ۇزاق مەرزىمدى وتىمدىلىكپەن قول­داۋدى, بانك سەكتورىن, جەكە ينۆەس­تورلاردى ەكونوميكانى كرەديتتەۋگە تارتۋدى, سونداي-اق قارجى سەكتورى مەن باسەكەلەستىكتى ودان ءارى دامىتۋدى قام­تاماسىز ەتەدى.

تۇپتەپ كەلگەندە, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋ – ءتۇرلى سالالارداعى ماسەلەلەر­دى شەشۋ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جولىنداعى مەملەكەتتىك سايا­ساتتىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. سول تۇرعىدا ناقتى شارالار قابىلداۋ, الەۋ­مەت­تىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ, ين­فرا­قۇرىلىمدى دامىتۋ, ازاماتتار­­دىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى كەشەن­دى جۇمىستار ۇزدىكسىز جۇرگىزىلە بەرۋى قا­جەت. سوندا عانا ەلىمىزدە الەۋمەتتىك تەڭدىك ­ورناپ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى كوتەرىلىپ, مەملەكەتتىڭ جالپى دامۋىنا وڭ اسەر ەتەتىن بولادى. وسى ورايدا, پرەزي­دەنت ايتقانداي, «تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ورلەۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتاردىڭ جاسامپازدىق الەۋەتىن تولىق اشۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ – مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى مىندەتى» بولىپ قالا بەرەدى.