كەڭەستە پرەزيدەنتتىڭ ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسى قارالدى. الماتى قالاسى, شىعىس قازاقستان جانە قاراعاندى وبلىستارى اكىمدەرىنىڭ «جاسىل ەكونوميكا» ينديكاتورلارىنا قول جەتكىزۋ باعىتىنداعى جوسپارلى ءىس-شارالار تۋرالى باياندامالارى تىڭدالدى.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدىڭ 15 قالاسىندا اۋا شامادان تىس لاستانعان, اسىرەسە الماتى مەن قاراعاندى قالالارىندا لاستانۋ دەڭگەيى وتە جوعارى.
الماتى اكىمى ەربولات دوساەۆ پرەمەر-مينيسترگە «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. قازىرگى تاڭدا اۋانىڭ لاستانۋىن ازايتۋ, ورمان قورىن دامىتۋ, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ مەن قالدىقتاردى باسقارۋ, ESG-قاعيداتتارىن ەنگىزۋ جانە «جاسىل» وبليگاتسيالار شىعارۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر.
مامانداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, الماتى اگلومەراتسياسىندا اۋاعا شىعارىلاتىن زياندى زاتتاردىڭ جالپى كولەمى 225,2 مىڭ تونناعا جەتەدى, ونىڭ شامامەن 84%-ى مەگاپوليستىڭ وزىنە تيەسىلى. قالادا زياندى قالدىقتاردىڭ ەڭ كوپ ۇلەسىن, ياعني 60%-ىن اۆتوكولىكتەر, ال 27%-ىن ونەركاسىپ كاسىپورىندارى شىعارادى. اكىم الماتىدا اتموسفەرالىق اۋانى قورعاۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرى ازىرلەنگەنىن, ول 2025 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ءماسليحاتتىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ولار جىلجىمالى جانە ستاتسيونارلىق كوزدەردى قاتاڭ رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
الماتى قالاسىنىڭ اۋاسىنا اۆتوكولىكتىڭ تەرىس اسەرىن ازايتۋ ماقساتىندا 2024 جىلدان باستاپ ديزەل وتىنىمەن جۇمىس ىستەيتىن قوعامدىق كولىكتى ساتىپ الۋعا تىيىم سالىندى. وسى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تروللەيبۋس پاركى 100%-عا جاڭارتىلدى, اۆتوبۋس پاركىن جاڭعىرتۋ 2025 جىلى ودان ءارى جالعاسادى. بۇل رەتتە, ەلىمىزدەگى ەلەكتروموبيلدەردىڭ 58%-ى الماتىدا تىركەلگەن.
سونداي-اق ەربولات دوساەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «الماتى – باق-قالا» مارتەبەسىن جانداندىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. 2030 جىلعا دەيىن 2,5 ملن جاسىل جەلەك وتىرعىزۋ جول كارتاسىنا سايكەس, 2023–2024 جىلدار كەزەڭىندە مەگاپوليستە 643 مىڭ اعاش كوشەتى وتىرعىزىلدى. سونىمەن قاتار جاسىل جەلەكتەردى قورعاۋ مەن كۇتىپ-ۇستاۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرىنە سايكەس, سۋارۋ جۇيەسىن مىندەتتى تۇردە جۇرگىزۋ نورماسى ەنگىزىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 2 جىل ىشىندە 500 كم اۆتوسۋارۋ جانە تامشىلاتىپ سۋارۋ جەلىلەرى ورناتىلدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 2030 جىلعا دەيىن جالپى قۋاتى 74,3 مۆت بولاتىن 5 گەس سالۋ جوسپارلانعان. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا قۋاتى 1,6 گۆت بولاتىن 8 ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىم جۇمىس ىستەيدى, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جالپى كولەمنىڭ 4%-ىن الادى. سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋعا قاتىستى بۇگىنگى تاڭدا ەگىن القاپتارىنىڭ 856 مىڭ گەكتارى تامشىلاتۋ ادىسىمەن سۋارىلادى. بيىل حالىقتى تۇراقتى تۇردە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇنى 15,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 26 جوبانىڭ 11-ءى ىسكە قوسىلدى, 15 جوبا بويىنشا جۇمىستار 2025 جىلى جالعاسادى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 98,3%-ى ءۇشىن تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن 220 شاقىرىمنان استام سۋ قۇبىرى جەلىلەرى سالىندى جانە جاڭعىرتىلدى.
ايماق باسشىسى ەرمەك كوشەرباەۆ قالدىقتاردى باسقارۋ جۇمىستارىنا نازار اۋداردى. وڭىردە جىل سايىن 145 مىڭ توننا تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار تۇزىلەدى, ونىڭ 22%-ى قايتا وڭدەلەدى. 2025 جىلى جىلىنا 36 مىڭ توننا قالدىقتى سۇرىپتاۋعا, جىلىنا 10 مىڭ توننا تاۋارلىق بيتۋم مەن 10 مىڭ توننا بيووتىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.
زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى 25 جىل ىشىندە «قازمىرىش» ءىرى كاسىپورنىنىڭ شىعارىندىلارى 4 ەسەدەن كوپ قىسقاردى. بۇگىنگى تاڭدا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورنى كۇكىرت قىشقىلى زاۋىتىنىڭ قالدىق گازدارىن تولىق تازارتۋ قوندىرعىسى قۇرىلىسىن باستادى, بۇل اتموسفەراعا بولىنەتىن كۇكىرت ديوكسيدى كولەمىن 1,6 مىڭ تونناعا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق وڭىردەگى ءوندىرىس ورىندارى, سونىڭ ىشىندە قازمىرىش, ءۇمز, وسكەمەن جەو, بۇقتىرما تسەمەنت كاسىپورنى ەميسسيا مونيتورينگىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرىمەن جابدىقتالعان. ەكولوگيالىق جاعدايعا قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن «وسكەمەن تىنىسى» ەكولوگيانى قورعاۋ بيۋروسى جۇمىس ىستەيدى. جالپى, كەيىنگى جىلدارى وبلىس ورتالىعىندا زياندى زاتتار كولەمى 5,2 مىڭ تونناعا نەمەسە 9,5%-عا تومەندەگەن.
قاراعاندى وبلىسىندا دا اۋاعا شىعارىلاتىن زياندى قالدىقتار كولەمىن ازايتۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وبلىس اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ بيىلعى 9 ايدا بىلتىرعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ولاردىڭ كولەمى 14,5 مىڭ تونناعا ازايعانىن باياندادى. جەكە سەكتورلاردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ جالعاسۋدا. 7 621 ۇيگە گاز تاراتۋ جەلىلەرى سالىنىپ, 3 573 ءۇي قوسىلدى. وڭىردەگى ءىرى 10 كاسىپورىندا ەميسسيا مونيتورينگىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى ورناتىلعان.
قالدىقتاردى باسقارۋ بويىنشا العا قويىلعان مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, كەلەشەك ءۇش جىلدا بالقاش, اباي, قارقارالى قالالارىندا جانە بۇقار جىراۋ, شەت, نۇرا اۋداندارىندا سۇرىپتاۋ جەلىسى بار 6 تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار پوليگونىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2024 جىلدىڭ 9 ايىندا وبلىس بويىنشا تۇزىلگەن قالدىقتاردىڭ كولەمى 258,8 مىڭ توننانى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە قايتا وڭدەلگەن قالدىقتاردىڭ ۇلەسى 55%-عا جەتتى.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ ونەركاسىپتىك شىعارىندىلاردى باقىلاۋ ماقساتىندا «قورشاعان ورتا جانە تابيعي رەسۋرستاردىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ۇلتتىق دەرەكتەر بانكى» اقپاراتتىق جۇيەسىنە دەرەكتەردى ونلاين بەرۋ ارقىلى اۆتوماتتاندىرىلعان مونيتورينگ جۇيەسىن ەنگىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. بۇگىنگى تاڭدا جۇيەنى پايدالانۋعا مىندەتتى 91 كاسىپورىننىڭ 68-ءى ورناتقان. مونيتورينگ ەميسسيالار دەڭگەيىن ونلاين باقىلاۋعا جانە تەحنولوگيالىق رەجىمنەن اۋىتقۋلارعا ۋاقتىلى جاۋاپ بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كەلەسى جىلدان باستاپ ءىرى كاسىپورىنداردى كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقساتتارعا كوشۋ جانە ەڭ ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ شەڭبەرىندە 2035 جىلعا قاراي شىعارىندىلار كولەمىن 300 مىڭ توننادان استامعا ازايتۋ كۇتىلەتىنى اتاپ ءوتىلدى. الداعى 10 جىلدا «ERG» كومپانيالار توبى قاتتى بولشەكتەر شىعارىندىلارىن 56%-عا, توگىندىلەردى 30%-عا, سۋ تۇتىنۋ كولەمىن 33%-عا ازايتۋعا, ءوندىرىس قالدىقتارىنان الىنعان قايتالاما ماتەريالداردى وڭدەۋگە جانە ساتۋعا 228 ملرد تەڭگە ءبولۋدى جوسپارلاپ وتىر.
سونداي-اق جيىن بارىسىندا شاقىرىلعان ساراپشىلار ءسوز الدى. KazWaste قالدىقتاردى باسقارۋ جونىندەگى قاۋىمداستىقتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ۆەرا مۇستافينا كومىرتەكتى بەيتاراپتىق ماسەلەسىن وزەكتەندىردى. «قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارى قاۋىمداستىعى» زتب باسقارما توراعاسى ايگۇل سولوۆەۆا مەگاپوليستەردەگى ميكروموبيلدىلىكتى دامىتۋ, اتاپ ايتقاندا, ۆەلوشاباندوزدار ءۇشىن ينفراقۇرىلىم قۇرۋ ماسەلەسىن كوتەردى.
پرەمەر-مينيستر ساراپشىلار قاۋىمداستىعى تاراپىنان ايتىلعان ۇسىنىستاردى پىسىقتاپ, «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىستى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى.
«مەملەكەت باسشىسى الدىمىزعا «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ مىندەتىن قويدى. بۇل – تەك ەكولوگيالىق تۇراقتىلىق ماسەلەسى ەمەس, سونىمەن بىرگە, ۇزاقمەرزىمدى ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەسى. ءبىز ەل تۇرعىندارىنا وندىرىستىك فاكتورلارىنىڭ كەرى اسەرىن ازايتۋ ارقىلى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, سالانىڭ سەرپىندى وسۋىنە جاعداي جاساۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى اكىمدىكتەرگە مۇددەلى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, «جاسىل ەكونوميكا» ينديكاتورلارىنا قول جەتكىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. سونداي-اق وتىرىس بارىسىندا اتوم جانە سۋتەگى ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ كەلەشەگى دە قاراستىرىلدى.
