2022 جىلعى قىركۇيەكتە قالانى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى قابىلداندى. ونىڭ باستى ماقساتى – الماتىنى تۇرعىندارعا جايلى ءارى قاۋىپسىز قالاعا اينالدىرۋ.
«بيىل الماتىدا 2023 جىلعى رەكوردتىق ەكونوميكالىق ءوسىم ەسكەرىلىپ, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جوعارى قارقىنى 9,7% دەڭگەيىندە ساقتالىپ وتىر. 2024 جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قالانىڭ قىسقا مەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتورى 6,6%-عا دەيىن جەدەلدەدى. 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الماتى ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى 5,5% دەڭگەيىندە بولادى, 2025 جىلى ءوسىم 6,4%-عا دەيىن ارتادى», دەدى ە.دوساەۆ.
ە.دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەگاپوليس شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ جونىنەن ەلىمىزدە كوش باستاپ تۇر. بيىلعى 11 ايدا نەگىزگى كاپيتالعا 1,5 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ينۆەستيتسيالاردىڭ نەعۇرلىم ءوسۋى مىناداي سالالاردا بايقالادى:
- وڭدەۋ ونەركاسىبى: ءوسىم 2 ەسە, ۇلەسى – 6,8%;
- ءبىلىم: + 61,1%, ۇلەسى – 5,3%;
- ەلەكترمەن, جىلۋمەن جابدىقتاۋ: + 54,7%, ۇلەسى – 3,8%;
- كولىك: + 32,5%, ۇلەسى – 15,6%;
- دەنساۋلىق ساقتاۋ: + 26,3%, ۇلەسى – 4,3%;
- سۋمەن جابدىقتاۋ, سۋ بۇرۋ: + 21%, ۇلەسى – 2,0%.
2024 جىلى 2 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ, 2025 جىلى بۇل سومانى 2,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
بريفينگتە قالا اكىمى ەربولات دوساەۆ اتموسفەرالىق اۋانىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋعا قاتىستى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى.
«بۇل ماسەلە اكىمدىكتىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا لاستاۋشى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ 60%-ى اۆتوكولىكتەرگە تيەسىلى. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز قالا تۇرعىندارىن قوعامدىق كولىككە كوشۋگە ىنتالاندىرۋعا, ونىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. وسى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 2024 جىلى قوعامدىق كولىكتەردەگى ساپارلار رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتتى, ءوسىم 33%-دى قۇرادى. 2024 جىلى ەكولوگيالاندىرۋ ماقساتىندا 770 گاز اۆتوبۋسى ساتىپ الىندى, ونىڭ ىشىندە 170-ءى – جەكە اۆتوپاركتەر, 115 ەلەكتروبۋس, ونىڭ ىشىندە 15-ءى – جەكەمەنشىك اۆتوبۋستار. سونىڭ ارقاسىندا اۆتوبۋستاردىڭ ورتاشا قىزمەت ەتۋ مەرزىمى 6 جىلدان 2,5 جىلعا دەيىن قىسقاردى. 112 تروللەيبۋس ساتىپ الۋ تروللەيبۋس پاركىن 100% جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەدى الماتى اكىمى.
قوعامدىق كولىكتەردەگى جولاۋشىلار اعىنى 33%-عا ارتىپ, كۇنىنە 1,6 ملن ترانزاكتسياعا جەتكەن. كەلەسى جىلى 800 گازبەن جۇرەتىن اۆتوبۋس ساتىپ الىنادى. ونىڭ 200-ءى – جەكەمەنشىك, 260-ى – ەلەكتر اۆتوبۋسى, ونىڭ 60-ى – جەكە تاسىمالداۋشىلار, بۇل ورتاشا پايدالانۋ مەرزىمىن 2 جىلعا دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. «قالا الماتى اگلومەراتسياسىنىڭ ورتالىعى رەتىندە تىعىز كولىك بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە اسا مۇددەلى. وسى جىلى 20 جاڭا قالا ماڭىنداعى مارشرۋتتاردى ۇيىمداستىردىق. 2025 جىلى قوعامدىق كولىك ءۇشىن جاڭا تاريفتىك ءمازىر, «Bus/km» قاعيداتىنا كوشۋمەن سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا قاعيدالارىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى ە.دوساەۆ.
الماتى ەكونوميكاسىنىڭ باستى درايۆەرى – شاعىن جانە ورتا بيزنەس. «قازىر بۇل سالادا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ جالپى سانىنىڭ 85 پايىزدان استامى نەمەسە 942 مىڭعا جۋىق قالا تۇرعىنى جۇمىس ىستەيدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, دامىتۋ ماقساتىندا بيىل بيۋدجەتتەن 1,8 مىڭ جاڭا جوبانى قولداۋعا 53 ملرد تەڭگە ءبولىندى, كەلەسى جىلعا 71 ملرد تەڭگە جوسپارلانعان. بۇل تاعى 2 مىڭ جاڭا جوبانى قولداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قالا ەكونوميكاسىنا قوسقان ۇلەسىن 2024 جىلعى 60%-دان 2030 جىلعا قاراي 75%-عا دەيىن ارتتىرۋ», دەدى اكىم.
2022–2024 جىلدارى قالا تۇرعىندارىنىڭ وتىنىشىمەن 39,1 ملرد تەڭگەنىڭ 938 جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. جوبالاردىڭ بارلىعى «حالىقتىق قاتىسۋ بيۋدجەتى» باعدارلاماسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلدى. ء«بىز وسى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جىل سايىنعى ءليميتتى 17 ملرد تەڭگە دەڭگەيىندە بەلگىلەدىك. سونداي-اق العاش رەت بۇرىن ىسكە اسىرىلعان جوبالارىن ۇستاۋعا ءار اۋدانعا 200 ملن تەڭگە بولىنەدى», دەدى ە.دوساەۆ.
2022 جىلدان باستاپ «حالىقتىق قاتىسۋ بيۋدجەتى» باعدارلاماسىن قارجىلاندىرۋ 2,6 ەسە, بەرىلگەن جوبالار سانى 5,7 ەسە ارتقان. بيىل «حالىقتىق قاتىسۋ بيۋدجەتى» اياسىندا اۋدان اكىمدىكتەرى 364 جوبانى جۇزەگە اسىردى. كەلەسى جىلى الماتىنى اباتتاندىرۋ بويىنشا 17 ملرد تەڭگەنىڭ 300-دەن اسا جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. جوبالاردىڭ باسىم بولىگى الاتاۋ (50), المالى (45) اۋداندارىندا اتقارىلادى.
قالاداعى ورتالىق ستاديون 21 مىڭ ادامعا ارنالعان. جاڭعىرتىلعان سوڭ ونداعى ورىندار سانى شامامەن 10 مىڭعا ارتىپ, 32,5 مىڭعا جەتەدى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, 1958 جىلى سالىنعان ستاديون بارلىق ستاندارتقا ساي, ەۋروپالىق دەڭگەيدە دە, الەمدىك دەڭگەيدە دە ءتۇرلى كۋبوكتاردى وتكىزۋگە بولاتىنداي ەتىپ جاڭعىرتىلادى. سونىمەن قاتار اكىم قۇرىلىس جۇرگىزىلۋىنە بايلانىستى ستاديوننىڭ جابىلاتىنىن ايتتى. ستاديوندى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى الداعى جىلدان باستالادى. ويتكەنى 1 قاڭتاردان باستاپ «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىلىپ, مەردىگەرلەرگە قويىلاتىن تالاپ قاتاڭداتىلادى. جاڭعىرتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپار دايىن تۇر.
الماتى مەتروسىنا قاتىستى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرگەن اكىم مەترو جەلىسىن ەكى باعىتتا سوزۋ ماقساتىندا ءتيىستى شارالار قاراستىرىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى. «اتاپ ايتقاندا, قالقامان مەن بارلىق ستانسالارىنا, شىعىس باعىتتا اۋەجايعا دەيىن مەترو جەلىسىن ۇزارتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ءبىرىنشى باعىتتىڭ جالپى ۇزىندىعى 5,3 شاقىرىمدى, «جىبەك جولى» ستانساسىنان اۋەجايعا دەيىنگى قاشىقتىق 14 شاقىرىمدى قۇرايدى. سوندا جالپى 19,5 كم مەترو جەلىسىن سالۋىمىز كەرەك. قازىرگى تاڭدا بۇل جۇمىستارعا كەتەتىن قاراجاتتى قارىزعا الۋ ءۇشىن شەتەلدىك كرەديتورلارمەن, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىرمىز», دەدى اكىم.
ە.دوساەۆ جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى اعىمداعى قيىندىقتاردى ەسكە سالدى. مىسالى, «سارىارقا», «باۋىرجان مومىش ۇلى» مەترو ستانسالارىنىڭ قۇرىلىسى 3,5 جىلدان 7 جىلعا دەيىن سوزىلدى. «قالقامان» ستانساسىنا قاتىستى (1,9 كم) جۇمىستار 2020 جىلدان باستاپ جۇرگىزىلىپ كەلەدى, 2026 جىلى اياقتالادى. اكىم سونىمەن بىرگە تەحنولوگيالىق تۇرعىدا مەترو سالۋعا سەپتەسەتىن ەلدەردەن قارىز الۋعا باسىمدىق بەرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن دە ايتتى. قازىردىڭ وزىندە IFC, ەقدب, ادب, قىتايدىڭ Exim بانكى, ازيا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى سياقتى بارلىق حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. الايدا نەسيە بەرۋشى ءالى شەشىلمەگەن. ء«بىز ۇسىنىلىپ وتىرعان ەڭ جاقسى شارتتاردى تاڭدايمىز. الدىن الا ماقۇلدانعان قارىز سوماسى – 1 ملرد دوللارعا دەيىن. مۇمكىن ءبىز ادەتتەگىدەي قارجىلىق دونورلارمەن كونسورتسيۋم جاساۋىمىز مۇمكىن. ەگەر ولار كەلىسسە, تاۋەكەلدەردى ءبولىسىپ, بىزگە قولايلى جاعدايلار ۇسىنا الادى», دەدى ە.دوساەۆ.
الماتى مەتروسىن سالۋعا قانشا قارجى كەتەتىنى 2025 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنا دەيىن انىقتالادى. قاجەتتى اقپارات الماتى اكىمدىگىنىڭ, قارجى مينيسترلىگىنىڭ رەسمي سايتتارىندا جاريالانادى.
قالا بيلىگىنە ايتىلار سىننىڭ باسىم كوپشىلىگى ءبىر جىلعا جەتپەي قۋراپ قالاتىن كوشەتتەرگە بايلانىستى. الماتى اكىمى قالانى باق-قالاعا اينالدىرۋ جوسپاردا بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بيىل وسى باستاما اياسىندا 643 مىڭعا جۋىق كوشەت وتىرعىزىلدى, بىراق ەڭ باستىسى – جاسىل جەلەكتەردى وتىرعىزۋ, كۇتۋ وتىرعىزۋ ەرەجەلەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك. نەگىزگى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – كوشەتتەردىڭ كولەمىنە قويىلاتىن تالاپتار. ەندى قالادا كىشكەنتاي اعاشتار وتىرعىزىلمايدى. كوشەتتەردىڭ ەڭ تومەنگى بيىكتىگى 2-2,5 مەتردى قۇراۋعا ءتيىس. 2025 جىلى قالا بيىكتىگى 4-تەن 6 مەترگە دەيىنگى ءىرى ولشەمدى اعاشتاردى وتىرعىزۋ تاجىريبەسىن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل وسىمدىكتەردىڭ بارىنشا جوعارى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋى, جايلى قالالىق ورتانى قۇرۋدى جەدەلدەتۋى كەرەك. سونداي-اق سۋارۋعا قويىلاتىن تالاپتار دا وزگەردى. ەندى اعاش وتىرعىزۋ كەزىندە مىندەتتى تۇردە اۆتوسۋارۋ نەمەسە تامشىلاتىپ سۋارۋ بولۋعا ءتيىس. كەيىنگى ەكى جىلدا الماتىدا 500 كم-گە جۋىق سۋارۋ جەلىسى سالىندى. 2025 جىلى تاعى 290 كم سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل قوعامدىق ايماقتارداعى اعاشتاردى تۇراقتى سۋارۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الماتى قالاسىندا جاسىل جەلەكتەردى قورعاۋ, كۇتۋ قاعيدالارىمەن سۋارۋ جۇيەسىن مىندەتتى تۇردە جۇرگىزۋ جونىندەگى نورما ەنگىزىلدى. 2 جىل ىشىندە 500 شاقىرىم اۆتوماتتاندىرىلعان سۋارۋ, تامشىلاتىپ سۋارۋ جەلىلەرى ورناتىلدى. 2025 جىلى تاعى 290 شاقىرىم وسىنداي جەلىلەر ورناتىلادى (سوماسى 4,1 ملرد تەڭگە).
الماتى اكىمى بريفينگ سوڭىندا اكىم رەتىندە دە, ازامات رەتىندە دە قالا تۇرعىندارىنىڭ كەز كەلگەن اۋداندا ءوزىن جايلى سەزىنۋى ءۇشىن قولجەتىمدى مۇمكىندىكتەردىڭ ءبارىن جۇمىلدىراتىنىن ايتتى.
