سۋدىڭ دا سۇراۋى بار
بۇل ماسەلەنى ۋشىقتىرىپ وتىرعان بىرنەشە نەگىزگى سەبەپ بار. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى سۋ تاسىمالى كەزىندە شىعىن 50%-عا دەيىن ارتادى. تۇرمىستا سۋدىڭ شامادان تىس پايدالانىلۋى, ءتاريفتىڭ تومەن بولۋى سۋدى ۇنەمدەۋ مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. سول سەبەپتى ەلدە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋعا باعىتتالعان بىرنەشە مەملەكەتتىك باعدارلاما جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. مىسالى, «اۋىز سۋ», «اق بۇلاق» باعدارلاماسى اۋىل مەن قالانى ساپالى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بىراق بۇل شارالار ماسەلەنى تولىق شەشە المايدى.
سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار سالاسىندا 10 جىلدىق تاجىريبەسى بار ساراپشى مامان اسحات ءمايليننىڭ ايتۋىنشا, IT-جوبالاردىڭ سۋدى باسقارۋداعى ءرولى ەرەكشە. جەرگىلىكتى جانە حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتكەندەي, تسيفرلىق تەحنولوگيالار ارقىلى سۋ شىعىنىن ازايتۋعا, رەسۋرستاردى ءتيىمدى بولۋگە, سۋدى باقىلاۋ ۇدەرىسىن وڭتايلاندىرۋعا بولادى. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى شەشۋدە كەشەندى امالدار مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋ – ۋاقىت تالابى. ەلىمىزدە سۋ ۇنەمدەۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدا يننوۆاتسيالارعا بەت بۇرۋ ارقىلى عانا جاعدايدى جاقسارتۋعا بولادى. سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋداعى IT-جوبالارعا ينۆەستيتسيا سالۋ – بولاشاققا جاسالعان قادام. سمارت-تەحنولوگيالار سۋ ەسەپتەگىشتەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, سۋ جۇيەلەرىندەگى اقاۋلاردى جەدەل انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار دەرەكتەردى تالداۋ ارقىلى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ ناقتى جوسپارى جاسالادى. ساراپشى ەلىمىزدىڭ الداعى جىلدارى وسى باعىتقا باسىمدىق بەرۋى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
اقىلدى سۋ ەسەپتەگىشتەر مەن مونيتورينگ جۇيەلەرى سۋدى تۇتىنۋدى باقىلاۋعا, اقاۋلاردى دەر كەزىندە انىقتاۋعا, شىعىنداردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار سۋ تۇتىنۋ كورسەتكىشتەرىن باقىلاپ, اۆتوماتتى تۇردە دەرەكتەردى جىبەرەدى.
2023 جىلى الماتى قالاسىندا Beeline قازاقستان مەن «الماتى سۋ» كومپانيالارىنىڭ قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا كوپقاباتتى ۇيدەگى 24 پاتەرگە «NB-IoT» تەحنولوگياسىمەن جابدىقتالعان اقىلدى سۋ ەسەپتەگىشتەر ورناتقان. جوبا بارىسىندا سۋ شىعىندارى انىقتالىپ, تۇتىنۋ كولەمى ازايتىلدى. استانادا دا وسىعان ۇقساس تاجىريبە «اقىلدى اۋدان» جوباسى اياسىندا جۇزەگە اسقان بولاتىن. مۇندا 103 پاتەرگە اقىلدى ەسەپتەگىش ورناتىلىپ, ناتيجەسىندە سۋ تۇتىنۋ 40%-عا ازايعان.
شىمكەنت قالاسىندا 6000 جالپىۇيلىك سۋ ەسەپتەگىش «NB-Fi» مودەمدەرىمەن جابدىقتالدى. بۇل قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن قالانىڭ سۋ تۇتىنۋ كارتاسى جاسالىپ, ينفراقۇرىلىمدى باسقارۋ تيىمدىلىگى ارتتى. جوبالار اقىلدى تەحنولوگيالاردىڭ سۋدى ۇنەمدەۋگە ءارى رەسۋرستاردى باسقارۋدى جاقسارتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوساتىنىن كورسەتتى. اقىلدى ەسەپتەگىشتەردى جاپپاي ەنگىزۋ تەك شىعىنداردى ازايتىپ قانا قويماي, سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋگە دە ىقپال ەتەدى. ەلىمىز ءۇشىن بۇل – سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى باسقارۋدىڭ ماڭىزدى قادامى.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا دا سۋ ۇنەمدەۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىنىڭ ءبىرى – اقىلدى سۋارۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ. بۇل جۇيەلەر «IoT» تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلىپ, توپىراقتىڭ ىلعالدىلىعىن, اۋا رايىن, وسىمدىكتەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرىپ, سۋارۋدى اۆتوماتتى تۇردە رەتتەيدى. ناتيجەسىندە, سۋ رەسۋرستارى ۇنەمدەلىپ, ونىمدىلىك ارتادى. مىسالى, القاپقا ارنايى ىلعالدىلىق داتچيكتەرى ورناتىلادى. ولار توپىراقتىڭ جاعدايى تۋرالى مالىمەتتى ورتالىق كومپيۋتەرگە جىبەرەدى. كومپيۋتەر الىنعان دەرەكتەردى تالداپ, وسىمدىكتەرگە قاجەتتى سۋدى ءدال مولشەردە جانە ۋاقىتىندا بەرەدى. تۇركىستان وبلىسىنداعى فەرمەردى مىسالعا الساق, بۇرىن ول كەستە بويىنشا سۋارىپ, وسىمدىكتەردىڭ ناقتى قاجەتتىلىگىن ەسكەرمەيتىن. اقىلدى سۋارۋ جۇيەسىن ورناتقاننان كەيىن سۋ شىعىنىن 20-30%-عا ازايتىپ, ءونىمدى سول دەڭگەيدە ساقتاپ, ءتىپتى ارتىعىمەن العان. ياعني مۇنداي تەحنولوگيا اۋىل شارۋاشىلىعىن تيىمدىرەك ەتىپ, سۋدى ۇنەمدەۋگە ايتارلىقتاي كومەكتەسەدى.
الەم تاجىريبەسى
سۋ تاپشىلىعى – ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, بۇكىل الەمنىڭ باستى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى. الەم ەلدەرى دە سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋعا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدى قولعا العان. مىسالى, يزرايل بۇل سالادا كوش باستاپ كەلەدى. مۇندا تەڭىز سۋىن تۇششىلاندىرۋ كەڭىنەن دامىعان. 2022 جىلى يزرايلدەگى اۋىزسۋدىڭ 85%-ى ءدال وسى ادىسپەن وندىرىلگەن. سونىمەن قاتار ارنايى داتچيكتەر مەن دەرەكتەردى تالداۋ ارقىلى سۋ قۇبىرلارىنداعى اقاۋلاردى جىلدام انىقتاپ, شىعىنداردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيەلەر قولدانىلادى.
سينگاپۋر دا سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن زاماناۋي تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيا سالىپ جاتىر. ەلدە «NEWater» تەحنولوگياسى اعىندى سۋلاردى اۋىزسۋ دەڭگەيىنە دەيىن تازارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل تەحنولوگيا سينگاپۋردىڭ اۋىزسۋ قاجەتتىلىگىنىڭ 40%-ىن وتەپ وتىر. الداعى جىلدارى بۇل كورسەتكىشتى 55%-عا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان.
قىتاي دا الدىڭعى قاتاردا. مىسالى, گۋلين قالاسىندا سۋ جۇيەلەرىن باسقارۋعا ارنالعان تسيفرلىق تەحنولوگيا ەنگىزىلگەن. بۇل جۇيە سۋ شىعىندارىن ازايتىپ, ونى ءتيىمدى پايدالانۋعا كومەكتەسىپ وتىر.
ال بەرلين تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە سورعى ستانساسىنىڭ تسيفرلىق كوشىرمەسى جاسالدى. بۇل جۇيە اپاتتاردىڭ الدىن الۋعا ءارى ولاردى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋگە كەتەتىن ۋاقىتتى 30%-عا, شىعىنداردى 25%-عا ازايتادى. تسيفرلاندىرۋدىڭ باستى ارتىقشىلىعى – اۆتوماتتاندىرۋ ارقىلى جۇيەلەردى جاڭا تالاپتارعا جىلدام بەيىمدەۋ جانە ينجەنەرلىك جۇمىستارعا كەتەتىن ۋاقىتتى 68%-عا قىسقارتۋ.
الەم ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋدا ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن دالەلدەپ وتىر. مىسالى, حالىقارالىق سۋ قاۋىمداستىعى (IWA) «تسيفرلىق سۋ» باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. بۇل باعدارلاما سۋ سالاسىندا تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزىپ, ەلدەر اراسىندا تاجىريبە الماسۋعا باعىتتالعان.
باسىمدىق بەرەتىن باعىت
اسحات ءمايليننىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىزدى سۋمەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيا, مەملەكەتتىك ساياسات, بيزنەس پەن ءىت سالاسىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن قامتيتىن كەشەندى جوسپار قاجەت. بۇل ماسەلەدە ءىت ماماندارى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ولار سۋ تاپشىلىعىن شەشىپ قانا قويماي, ەكونوميكانى دامىتۋعا دا سەپتىگىن تيگىزە الادى.
«اقىلدى سۋ ەسەپتەگىشتەر جاساپ شىعاراتىن ستارتاپتاردى كوبەيتۋ قاجەت. بۇل قۇرىلعىلار ينفراقۇرىلىمدى باقىلاۋ جۇيەسىمەن بىرىگىپ جۇمىس ىستەيدى. ولار سۋدىڭ قانشا جۇمسالعانىن عانا كورسەتپەي, جاساندى ينتەللەكت ارقىلى اقاۋلاردى, سۋدىڭ ارتىق شىعىنىن انىقتايدى. وسىلايشا, كوممۋنالدىق قىزمەتتەر سۋدى ۇنەمدەپ, شىعىندى ازايتا الادى. فەرمەرلەر ءۇشىن دە مۇنداي تەحنولوگيا ءتيىمدى بولار ەدى. اقىلدى جۇيە اۋا رايىن, توپىراقتىڭ جاعدايىن جانە وسىمدىكتەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرىپ, سۋارۋدى وڭتايلاندىرادى. بۇل سۋدى ۇنەمدەپ, ونىمدىلىكتى ارتتىرىپ, تابىستى كوبەيتۋگە كومەكتەسەدى. سونىمەن قاتار تۇرعىندارعا ارنالعان ءموبيلدى قوسىمشالاردىڭ دا بولاشاعى زور. مۇنداي قوسىمشالاردا شىعىندى ازايتۋ بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ, كورشىلەرمەن سۋدى قانشا جۇمساعانىڭىزدى سالىستىرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلۋى مۇمكىن. بۇل ادامداردى سۋدى ۇقىپتى پايدالانۋعا ىنتالاندىرادى, ال ازىرلەۋشىلەرگە جاڭا تابىس كوزىن اشادى», دەيدى ساراپشى.
قازىرگى تاڭدا سۋ جۇيەلەرىن باسقارۋ ءۇشىن زاتتار ينتەرنەتى (IoT جانە IIoT) كەڭىنەن قولدانىلادى. بۇل تەحنولوگيالار سۋ جۇيەلەرىن اۆتوماتتاندىرۋعا, دەرەكتەر جيناۋعا جانە سۋ پايدالانۋدى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت پەن ماشينالىق وقىتۋ تەحنولوگيالارى دا سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇل تەحنولوگيالار دەرەكتەردى تالداپ, سۋ جۇيەلەرىنىڭ جۇمىسىن وڭتايلاندىرىپ, رەسۋرستاردى ۇنەمدى پايدالانۋعا كومەكتەسەدى. سۋ تۇششىلاندىرۋ ادىستەرى دە سۋ تاپشىلىعىن شەشۋدە ماڭىزدى ورىن الادى. كەرى وسموس جانە كوپساتىلى فلەش-ديستيللياتسيا ادىستەرى تەڭىز سۋىن نەمەسە لاستانعان سۋدى تۇششى سۋعا اينالدىرۋعا بولادى. سونىمەن قاتار اعىن سۋلاردى وڭدەۋ مەن قايتا پايدالانۋ ءۇشىن زاماناۋي تەحنولوگيالار, ونىڭ ىشىندە مەمبرانالىق فيلتراتسيا مەن ۋلتراكۇلگىن دەزينفەكتسيا, سۋ رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋگە ءارى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى.
