جامباستاپ جاتىپ العان ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى جەڭىلدەتۋ ازىرگە مۇمكىن بولماي تۇرعانى بارشاعا ءمالىم. قابىلدانعان شەشىمدەر مەن قولعا الىنعان شارالارعا قوردالانعان ماسەلەلەر جونىن دا سيپاتار ءتۇرى جوق. بۇلاي دەۋىمىزگە اقش, ەۋروايماق جانە وزگە دە بىرقاتار ەلدەردىڭ قارجىلىق قيىندىقتاردىڭ قۇرساۋىنان قۇتىلا الماي دىڭكەلەپ, تالپىنىستارى مەن بۇلقىنىستارىنىڭ ناتيجەسىز اياقتالىپ جاتقانى باستى سەبەپ بولىپ وتىر.
باسقانى بىلاي قويعاندا, سوڭعى كەزدەرى ەۋروپالىق وداق مەملەكەتتەرىنىڭ ءوزارا كەلىسپەۋشىلىكتەرىنەن تۋىنداپ جاتقان كەيبىر دۇردارازدىقتار مەن وداعاي كورىنىستەردىڭ, ءبىر-بىرىنە قارسى ايتىلعان سىني مالىمدەمەلەردىڭ ءجيى-ءجيى قىلاڭ بەرۋى ايماقتاعى ماسەلەلەردىڭ وڭايلىقپەن شەشىلمەيتىنىن اڭعارتادى. سونداي-اق, بۇل جاعدايلار ەۋرووداقتىڭ بولاشاعىنا كۇدىكپەن قارايتىنداردىڭ ءتۇرلى بولجامدارىنا قۇلاي سەنەتىندەردىڭ قاتارىن كوبەيتە تۇسكەندەي. قازاقتىڭ «تاۋ مەن تاستى جەل, ادامزاتتى ءسوز بۇزار» دەگەن ناقىلىن العا تارتا سويلەسەك, ەۋروايماقتىڭ كەلەشەگىنە كۇماندى تۇلعالاردىڭ تاراپىنان ايتىلىپ جۇرگەن ءتۇرلى پايىمداۋلار اتالعان بىرلەستىكتىڭ جۇيكەسىن جۇقارتپاي تىنبايتىن ءتارىزدى. ءتىپتى, مۇنداي بولجامدار جيناقتالا كەلىپ, وسىعان دەيىن ورنىققان قوعامدىق وڭدى پىكىرلەرگە سوققى جاساپ, اقىرىندا ەۋروايماق ەلدەرى ىنتىماعىنىڭ ىرگەسىن شايقالتىپ جىبەرۋى دە مۇمكىن.
قازىرگى تاڭدا اتالعان وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ىشىندە وزدەرىنىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەرىن شەشۋ ءىسىن بىرلەستىكتىڭ ورتاق مۇددەسىنەن جوعارى قويىپ, تەك قاراقان باسىن عانا ويلاپ وتىرعان ەلدەر جوق دەپ ايتا المايمىز. ماسەلەن, ولاردىڭ اراسىنداعى كەيبىرەۋلەرى ەۋرونىڭ تاعدىرىنا كوز جۇما قاراپ, ءوز ۇلتتىق اقشالارىنىڭ الەۋەتىن كۇشەيتۋگە باسا نازار اۋدارۋدا. سولاي بولۋى ءتيىس تە شىعار. بىراق, جالپىايماقتىق ماسەلەلەردىڭ جۇگىن بىرلەسە كوتەرۋگە سالعىرتتىق جاسايتىندار ەۋروپالىق وداققا ابىروي اپەرمەسى بەلگىلى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ەۋروپا ورتالىق بانكىنىڭ (ەوب) ەۋرونى ساۋىقتىرۋ, ونىڭ تومەندەگەن بەدەلىن ءوسىرۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىپ جاتقان شارالارى, ارينە, از ەمەس. دەسەك تە, بۇل باعىتتاعى جۇمىستار سىننان كوز اشپاي كەلەدى. ماسەلەن, ەوب-تىڭ جاقىندا عانا قابىلداعان QE (مولشەرلى جەڭىلدەتۋ) باعدارلاماسىن كوپتەگەن بىلگىرلەر جاقتىرا قويمادى. دجوردج سوروس سىندى قارجى سالاسىنىڭ مايتالماندارى الگى قۇجاتتىڭ, ءتىپتى, ساياسي ءىرى زارداپتارعا اپارىپ سوقتىرۋى مۇمكىن ەكەنىن اشىق مالىمدەدى. بۇدان ءبىز ەوب-تىڭ ەۋرونى «قۇتقارۋعا» باعىتتاعان شەشىمدەرىندە ازدى-كوپتى شيكىلىكتەردىڭ بار ەكەنىن ۇعامىز. وسى ارادا ەسكە سالا كەتەيىك, ەۋرو باعامىن ودان ءارى قۇلدىراتپاۋ جانە ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا بانك 1 ترلن. ەۋرو ءبولىپ, ونى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن ينۆەستيتسيالىق دەڭگەيدەگى نەسيەلىك رەيتينگى بار جالپى ەۋروپالىق ۇيىمداردان, سونداي-اق, جەكەمەنشىك سەكتورداعى قۇرىلىمداردان قۇندى قاعازدار ساتىپ الۋعا جاراتۋدى ۇيعارعان. جوعارىداعى سىن-ەسكەرتپەلەر وسىعان بايلانىستى ايتىلعان-دى.
جالپى, ەۋروايماقتىڭ ءارى-ءسارى كۇي كەشۋىنە اسەرىن تيگىزىپ وتىرعان جاعداياتتار وتە كوپ. اسىرەسە, گرەكيانىڭ احۋالى ەۋروپالىقتاردىڭ «شاشىن اعارتىپ» ءبىتتى. الايدا, سەرىكتەس باسقا مەملەكەتتەر بۇل ەلدىڭ ءبولىنىپ كەتپەۋى ءۇشىن بار قيىندىققا شىداۋعا ىڭعاي بىلدىرۋدە. ال سىرتقى قارىزى 340 ملرد. ەۋروعا جەتكەن گرەكيانىڭ نەگىزگى كوزىرى ارىپتەس ەلدەرگە جايسىزداۋ تيەتىن «ەۋرووداقتان شىعامىز» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى عانا بولىپ تۇرعانداي. ال افينا اتالعان بىرلەستىكتەن ءبولىنىپ كەتەر بولسا, وندا ونىڭ سوڭىنان ىلەسە جۇگىرۋگە دايىن تۇرعاندار تابىلا كەتۋى عاجاپ ەمەس. بۇل جايت ورىن السا, ەۋروپالىق وداقتىڭ تۇمسىعى تاسقا تىرەلەتىنىن ءىشىمىز سەزەدى. دالىرەگى, ول ءومىر ءسۇرۋىن توقتاتۋى نەمەسە ىقپالى ماردىمسىز قاتارداعى ۇيىمداردىڭ بىرىنە اينالۋى ىقتيمال.
ءيا, ءبىزدىڭ كوزىمىزگە ەۋروپالىق وداقتىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى وسىنداي سيپاتتا كورىنىپ تۇر. بۇعان قوساتىنىمىز ءالى دە كوپ. دەگەنمەن, ەندى جالپىلاما جاعدايلاردان جەكەلەگەن كورىنىستەرگە ويىسالىق.
جاڭا ۇكىمەتتىڭ حالىق الدىندا بەرگەن ۋادەسىن قانشالىقتى ورىنداي الاتىنىن ەشكىم بولجاپ ايتا المايدى. ەلدەگى قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىنان تيتىقتاعان الەۋمەتتىك سالالارداعى كۇردەلى ماسەلەلەر, جۇمىسسىزدىقتىڭ 25 پايىزدان اسىپ كەتكەنى, سىرتقى قارىزدىڭ شامادان تىس كوپتىگى كەز كەلگەن ءتيىمدى رەفورمالاردىڭ ءوزىن جەدەلدەتە جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرە قويمايتىنى بەلگىلى. سوندا دا بولسا ءىس باسىنا جاڭادان كەلگەن مينيسترلەر كابينەتىنىڭ مۇشەلەرى قيىندىقتاردى ەڭسەرۋگە تىرىسىپ باعۋدا. سونىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە ۇكىمەت دايىنداعان كەڭ اۋقىمدى رەفورمالار مەن باسىم باعىتتار ايقىندالا باستاعانىن ايتۋعا بولادى. بۇل جوبالاردى گرەكيا پرەمەر-ءمينيسترى الەكسيس تسيپراس ەۋروپارلامەنت جەتەكشىسى مارتين شۋلتسكە تانىستىرىپ تا ۇلگەردى. الايدا, ەل ۇكىمەتىنىڭ رەسمي وكىلى گاۆريل ساكەللاريديس ءمالىم ەتكەندەي, وسى كەشەندى جوسپاردى كەڭىنەن تالقىلاۋ بارىسىندا تاراپتار قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتى داعدارىستان شىعۋعا كومەكتەسپەيدى دەگەن ۇيعارىم جاساعان.
بۇل – سايلاۋ الىندا قاتاڭ ۇنەمدەۋگە قارسى ارەكەت ەتىپ, ابىروي جيناعان «سيريزا» پارتياسىنىڭ وسىعان دەيىنگى ۇستانعان باعىتىنا قارسى ايتىلعان تۇجىرىم. پارتيا اتىنان بيلىككە جەتكەن تۇلعالار وسى پىكىرگە وراي قانداي ءۋاج ايتاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. ەگەر ۇكىمەت الگى ۇيعارىمعا قاتىستى جۇمعان اۋزىن اشا قويماسا, وندا ولار قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىن جۇرگىزبەي وڭدى ناتيجەگە جەتە المايتىندارىن مويىنداپ, ەل الدىندا بەرگەن ۋادەسىنەن تايقىپ شىعۋعا ىڭعاي تانىتقانى دەپ توپشىلاۋعا بولاتىنداي.
ال تۇزىلگەن جاڭا باعدارلامالار تالقىلانعان سوڭ ەۋروپارلامەنت باسشىسى مارتين شۋلتس: «گرەكيا بيلىگىنىڭ مەملەكەتتى قارجىلاندىرۋ جونىندەگى ۇستانىمىن ەۋروپالىق سەرىكتەستەرىمەن بىرگە قاراستىرىپ جاتقانىنا قۋانىشتىمىز. ولاردىڭ تۇيتكىلدەردى شەشۋ ماقساتىندا سەرىكتەستەرىمەن بىرىگۋى كوڭىلگە قونىمدى», دەدى. سول سياقتى, ءوز كەزەگىندە الەكسيس تسيپراس ەۋروپالىق وداق ينستيتۋتتارى مەن گرەكيا اراسىندا ەشقانداي رەسمي كەلىسىمسىز, شىنايى سەنىمگە نەگىزدەلگەن جاڭا قارىم-قاتىناس قۇرۋعا مۇمكىندىك مول ەكەنىن جەتكىزدى.
وسى ارادا تۇسىندىرە كەتەيىك, مينيسترلەر كابينەتىنىڭ قولعا العالى وتىرعان تىڭ جوسپارىندا سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس, مەملەكەتتىك باسقارۋ رەفورماسى جانە ءادىل سالىق جۇيەسى تۇرعىسىنداعى كوپتەگەن مىندەتتەر قامتىلعان.
ءمان بەرە كەتەر جايت, الەكسيس تسيپراس گرەكيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى بولماي تۇرعاندا, ياعني سايلاۋ الدىندا «سيريزا» پارتياسى جەڭىسكە جەتسە, ەلدە قاتاڭ ۇنەمدەۋ تالابى توقتاتىلاتىنىن, سوندىقتان قوردالانعان قارىزداردى قايتا قاراپ, ونىڭ ءبىر بولىگىن جويىپ جىبەرەتىندەرىن جەلپىنە جاريالاعان-دى. ول سايلاۋ قارساڭىندا مەملەكەتتىڭ سىرتقى بەرەشەگىنە قاتىستى ايتىلعان بۇل «جالىندى ءسوزدى» ەۋروايماق ەلدەرىنىڭ باسشىلارىمەن كەڭەسىپ بارىپ ايتپاعانى انىق. ويتكەنى, سول كەزدە الەكسيس تسيپراستە سەرىكتەس مەملەكەتتەردىڭ جەتەكشىلەرىمەن تەڭ دارەجەدە سويلەسە الاتىنداي مۇمكىندىك جوق ەدى. دالىرەگى, بيلىك باسىنا كەلمەگەن-ءدى.
ايتپاعىمىز, حالىق الدىندا اشىق ايتقان وسى ۋادەسى جاس پرەمەردى سىن تەزىنە سالىپ-اق تۇر. ايتىلعان ۋادە جەلگە ۇشۋى مۇمكىن. بۇل جاڭا ۇكىمەتتىڭ حالىق اراسىنداعى بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرمەي قويمايدى. ويتكەنى, ەۋروايماق مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى گرەكيانىڭ سىرتقى وراسان مول قارىزدارىن, ناقتىسىن ايتقاندا, ەۋروپا ورتالىق بانكى جانە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنا بەرەشەگىن قىسقارتىپ بەرۋگە وڭايلىقپەن كەلىسىمدەرىن بەرمەيتىنى انىق. سەبەبى, قازىردىڭ وزىندە ەۋرووداقتاعى ەڭ ىقپالدى مەملەكەت – گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل افينانىڭ سىرتقى قارىزدارىن كەشىرۋ مۇمكىن ەمەستىگىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جەكە كرەديتورلار اتالعان قارىزداردى جويۋدان باس تارتقان. سونداي-اق, مەركەل گرەكياعا قارجىلاي جاردەم بەرۋ ءۇشىن الدىمەن بۇل ەلدە ءتيىمدى رەفورمالاردى باستاۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. بۇعان قوسا, كانتسلەر قارجى داعدارىسى اسقىنعان بۇگىنگى تاڭدا گەرمانيا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى بولىپ قالا بەرەتىنىن جەتكىزدى. دەگەنمەن, ول داعدارىس تاقسىرەتىن تارتىپ وتىرعان ەۋروپا مەملەكەتتەرىنە باسقانىڭ كومەگىنە جۇگىنگەننەن گورى, وزدەرىندە ساۋاتتى رەفورمالار جۇرگىزىپ, ۇنەمدەۋ ءتارتىبىنە باعىنۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. ال بۇل مالىمدەمەنى ەستۋ گرەكيانىڭ جاڭا ۇكىمەتىنە وڭاي ەمەس. ويتكەنى, كەشە عانا «قارىزداردى قىسقارتقىزامىز», «قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىنان باس تارتامىز», «ويتەمىز-ءبۇيتەمىز» دەپ ءجۇرىپ بيلىككە جەتىپ العانداردىڭ دەگەنى بولا قويماسىن ەسكەرتكەن مالىمدەمە اتقارۋشى بيلىكتىڭ ەڭسەسىن ەزەتىنى كۇمانسىز.
سوڭعى دەرەكتەرگە قاراعاندا, گرەكيا ۇكىمەتى مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق كومپانيا مەن مۇناي جانە گاز قۇرىلىمىنىڭ اكتسيالارىن جەكەشەلەندىرۋدەن باس تارتتى. پرەمەر-مينيستر الەكسيس تسيپراستىڭ ايتۋىنشا, ولار بۇل قادامعا ەلدەگى ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعاسىن ءتۇسىرىپ, تەك مەملەكەتتىڭ مۇددەسىنە عانا قىزمەت ەتۋ ءۇشىن بارعان. وسىعان بايلانىستى ۆيتسە-پرەمەر ياننيس دراگاساكيس: «ەگەر شەتەلدىك ينۆەستورلار جەكەشەلەندىرىلمەيتىن سەكتورلارعا قارجىسىن جۇمساعان بولسا, ءوز ستراتەگيالارىن قايتا وزگەرتە الادى», دەدى. Cونىمەن قاتار, ۇكىمەت زەينەتاقى كولەمىن ارتتىرىپ, قاتاڭ ۇنەمدەۋ شارالارى ەنگىزىلگەلى بەرى جۇمىسسىز قالعانداردىڭ ءبىر بولىگىن قايتا جۇمىسپەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەسكە سالايىق, سوڭعى 5 جىلدا قارىزعا بەلشەسىنەن باتقان گرەكيا بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك شىعىندارىن بارىنشا ازايتىپ, جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانىن جۇزەگە اسىرۋعا جانە باسقا دا قايتا قۇرىلىمداۋ رەفورمالارىن جۇرگىزۋگە مىندەتتى بولعان.
ايتا كەتەيىك, جاڭا پرەمەر الەكسيس تسيپراس «سيريزا» مەن «تاۋەلسىز گرەكتەر» پارتيالارىنان جاڭا ۇكىمەت جاساقتادى. ناتيجەسىندە مينيسترلەر سانى 10-عا دەيىن قىسقارتىلدى. بۇعان دەيىن الەۋمەتتىك شىعىنداردى قىسقارتۋ جانە ۇنەمدەۋ شارالارىن سىنعا الىپ كەلگەن ياننيس ۆارۋفاكيس قارجى ءمينيسترى بولسا, «تاۋەلسىز گرەكتەر» پارتياسىنىڭ مۇشەسى پانوس كاممەنوس قورعانىس ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالدى. جالپى, بەكىتىلگەن ۇكىمەتتىڭ قۇرامىندا تاجىريبەلى, تانىمال تۇلعالار وتە از. الايدا, حالىق وسى قۇرامعا ءۇمىت ارتىپ وتىر.
قازىرگى تاڭدا فرانتسيانىڭ ەڭ باستى ماسەلەسى دەفلياتسياعا توتەپ بەرۋ بولىپ وتىر. تۇرعىنداردىڭ ساۋدا جاساۋ كولەمى كۇرت تومەندەپ, دۇكەندەردى كوڭىلسىزدىك جايلاعان. ال ءىرىلى-ۇساقتى كاسىپورىنداردىڭ كەيبىرەۋلەرى قاتاردان شىقسا, كەلەسىلەرى توقىراۋدىڭ قامىتىن كيۋدىڭ از-اق الدىندا. ال مەملەكەتتىڭ قيىن ۋاقىتتا ىسكە قوساتىن جەكە قورى جوق.
جالپى, ەۋروايماقتاعى ەكونوميكاسى مىقتى دامىعان دەپ ەسەپتەلەتىن بۇل ەلدە تىرشىلىك تىنىسى سىرت كوزگە قالىپتى, مامىرا-جاي كورىنەدى. جالاقى, جاردەماقى جانە زەينەتاقى قىسقارعان جوق. سوندا دا بولسا, جەرگىلىكتى تۇرعىندار كەلەر كۇندەرىنە ۇرەيلەنە قارايدى. ماسەلەن, پاريج تۇرعىنى يزابەل لەكۋ: «كۇيەۋىم زەينەتكەر. مەن دە 15 ايدان كەيىن زەينەتكە شىعامىن. ەلدەگى جۇمىسسىزدار ارەڭ كۇن كورىپ جۇرگەنىن جاقسى بىلەمىن. سوندىقتان ەرتەڭ ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدىڭ قالاي وزگەرەرىن ەشكىم ايتا المايدى», دەيدى.
وسىدان بىرەر كۇن بۇرىن فرانتسيا ەۋروپا ورتالىق بانكىنەن قارجىلاي كومەك سۇرادى. بۇل ەلدەگى قارجى تاپشىلىعىنىڭ القىمنان الا باستاعانىن سەزدىرسە كەرەك. بۇگىندە ەلدە جۇمىسسىزدار سانى 3,5 ميلليون ادامعا جەتتى. سونداي-اق, شامامەن 1 ملن. 800 مىڭ ادام كەزدەيسوق تابىس كوزى ەسەبىنەن كۇن كورۋدە. ال وسىنداي قىسىلتاياڭ شاقتا ەۋروپا ورتالىق بانكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك قارىزدارىن ساتىپ الۋعا نيەت ءبىلدىردى. وسىعان وراي فرانتسيانىڭ بيۋدجەت جونىندەگى مەملەكەتتىك حاتشىسى كريستيان ەككەرت: «ەۋروپا ورتالىق بانكى ەكونوميكاسى السىرەگەن ەلدەر الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن وسىلايشا ءوز موينىنا الماق. مۇنداي قولداۋ شارالارى ەۋروايماقتاعى ينفلياتسيا 2 پايىزعا جەتكەنگە دەيىن جالعاسا بەرەدى. الايدا, بۇل مونەتارلىق ساياسات كولدەنەڭ تۇرعان كەدەرگىلەردىڭ ءبارىن جويىپ جىبەرە المايدى. سوندىقتان, ەل ۇكىمەتى دە وسى باعىتتا ناقتى جۇمىستار اتقارىپ, ءتيىمدى باعدارلامالار قابىلداۋى قاجەت», دەدى.
ايتا كەتەيىك, يسپانيا مەن گرەكيادا دەفلياتسيا باستالىپ كەتتى. يتاليادا نولدىك كورسەتكىش تىركەلگەن. ال فرانتسيادا 0,1 پايىزدىق ءوسىم بار. دەگەنمەن دە, فرانتسيانىڭ ەرتەڭىنە سەنىمسىزدىكپەن قارايتىندار جەتكىلىكتى. ماسەلەن, فرانتسيا ۇلتتىق اسسامبلەياسىنىڭ دەپۋتاتى پول دجاكوبي: «قابىلدانعان شەشىمدەر دەفلياتسيانىڭ الدىن الۋعا جول اشقانىمەن, قارجى سالاسىنداعى الىپساتارلىقتىڭ ارتۋىنا اسەرىن تيگىزىپ جاتىر. ازىرگە بارلىق مالىمدەمەلەر جورامال كۇيىندە قالۋدا. 2015 جىلدىڭ سوڭىندا فرانتسۋز ەكونوميكاسى وسەدى دەۋ – سونداي بولجامداردىڭ ءبىرى. ول قانشالىقتى راسقا اينالاتىنىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتىپ بەرە المايدى. نارىقتاعى العاشقى وزگەرىستى ناۋرىز ايىندا ەۋروپا ورتالىق بانكى ەكونوميكاعا اي سايىن 60 ملرد. ەۋرودان قۇيا باستاعاندا عانا ناقتى اڭعارۋعا بولادى», دەدى.
وسىلايشا, داعدارىستىڭ ىزعارىنا توڭۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرعان فرانتسيانىڭ بار ءۇمىتى ەۋروپا ورتالىق بانكىندە.
اقش جۇمىسشىلارى ەرەۋىلگە شىقتى
سوڭعى ۋاقىتتا اقش-تا وزدەرىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن العا تارتىپ, بيلىككە قارسى نارازىلىق ءبىلدىرىپ جاتقانداردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسۋدە. بۇعان ءىرى كاسىپورىندارداعى قىسقارتۋلار, ءتۇرلى الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەر تۇرتكى بولىپ وتىرعانى بەلگىلى. بۇگىندە مەملەكەتتەگى جۇمىسسىزدار ماسەلەسى الدىڭعى ورىنعا شىعا باستاعانى دا جاسىرىن ەمەس.
كۇنى كەشە اقش-تىڭ 9 مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسشىلارى ەڭبەك شارتىنا قارسىلىق ءبىلدىرىپ, باس كوتەردى. وعان Royal Dutch Shell مۇناي-گاز كومپانياسىنىڭ ەڭبەككەرلەرى ۇسىنعان كەلىسىمنىڭ ەسكەرىلمەي وتىرعانى سەبەپ بولۋدا. دالىرەگى, تەحاس, كەنتۋككي, ۆاشينگتون جانە كاليفورنيا شتاتتارىنداعى بىرقاتار مۇناي وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسشىلارى جۇمىس كولەمىنىڭ تىم اۋىر ەكەنىنە جانە سوعان بايلانىستى باسشىلىق تاراپىنان ەشقانداي دا ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ جوقتىعىنا نارازى.
تاعى ءبىر جايت, اقش-تىڭ بولات بالقىتۋ ءوندىرىسىنىڭ ەڭبەككەرلەرى دە جۇمىس ىستەۋدى دوعارۋعا ءماجبۇر. ويتكەنى, ولار Shell كومپانياسىنىڭ باسشىلىعىمەن ورتاق كەلىسىمگە كەلە الار ەمەس. جالپى, اقش-تا الەۋمەتتىڭ كوڭىل-كۇيى ءپاس. ويتكەنى, قوعامدا ءجيى-ءجيى ورىن الىپ جاتقان قىسقارتۋلار حالىقتى ءارى-ءسارى كۇيگە ءتۇسىرىپ وتىر. جوعارىدا ايتىلىپ وتكەن جاعداياتتار ءسوزىمىزدى دالەلدەي تۇسەدى.
دايىنداعان
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
گرەكياعا كەرەگى – ءتيىمدى رەفورما
جاڭا ۇكىمەتتىڭ حالىق الدىندا بەرگەن ۋادەسىن قانشالىقتى ورىنداي الاتىنىن ەشكىم بولجاپ ايتا المايدى. ەلدەگى قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىنان تيتىقتاعان الەۋمەتتىك سالالارداعى كۇردەلى ماسەلەلەر, جۇمىسسىزدىقتىڭ 25 پايىزدان اسىپ كەتكەنى, سىرتقى قارىزدىڭ شامادان تىس كوپتىگى كەز كەلگەن ءتيىمدى رەفورمالاردىڭ ءوزىن جەدەلدەتە جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرە قويمايتىنى بەلگىلى. سوندا دا بولسا ءىس باسىنا جاڭادان كەلگەن مينيسترلەر كابينەتىنىڭ مۇشەلەرى قيىندىقتاردى ەڭسەرۋگە تىرىسىپ باعۋدا. سونىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە ۇكىمەت دايىنداعان كەڭ اۋقىمدى رەفورمالار مەن باسىم باعىتتار ايقىندالا باستاعانىن ايتۋعا بولادى. بۇل جوبالاردى گرەكيا پرەمەر-ءمينيسترى الەكسيس تسيپراس ەۋروپارلامەنت جەتەكشىسى مارتين شۋلتسكە تانىستىرىپ تا ۇلگەردى. الايدا, ەل ۇكىمەتىنىڭ رەسمي وكىلى گاۆريل ساكەللاريديس ءمالىم ەتكەندەي, وسى كەشەندى جوسپاردى كەڭىنەن تالقىلاۋ بارىسىندا تاراپتار قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتى داعدارىستان شىعۋعا كومەكتەسپەيدى دەگەن ۇيعارىم جاساعان.
بۇل – سايلاۋ الىندا قاتاڭ ۇنەمدەۋگە قارسى ارەكەت ەتىپ, ابىروي جيناعان «سيريزا» پارتياسىنىڭ وسىعان دەيىنگى ۇستانعان باعىتىنا قارسى ايتىلعان تۇجىرىم. پارتيا اتىنان بيلىككە جەتكەن تۇلعالار وسى پىكىرگە وراي قانداي ءۋاج ايتاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. ەگەر ۇكىمەت الگى ۇيعارىمعا قاتىستى جۇمعان اۋزىن اشا قويماسا, وندا ولار قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىن جۇرگىزبەي وڭدى ناتيجەگە جەتە المايتىندارىن مويىنداپ, ەل الدىندا بەرگەن ۋادەسىنەن تايقىپ شىعۋعا ىڭعاي تانىتقانى دەپ توپشىلاۋعا بولاتىنداي.
ال تۇزىلگەن جاڭا باعدارلامالار تالقىلانعان سوڭ ەۋروپارلامەنت باسشىسى مارتين شۋلتس: «گرەكيا بيلىگىنىڭ مەملەكەتتى قارجىلاندىرۋ جونىندەگى ۇستانىمىن ەۋروپالىق سەرىكتەستەرىمەن بىرگە قاراستىرىپ جاتقانىنا قۋانىشتىمىز. ولاردىڭ تۇيتكىلدەردى شەشۋ ماقساتىندا سەرىكتەستەرىمەن بىرىگۋى كوڭىلگە قونىمدى», دەدى. سول سياقتى, ءوز كەزەگىندە الەكسيس تسيپراس ەۋروپالىق وداق ينستيتۋتتارى مەن گرەكيا اراسىندا ەشقانداي رەسمي كەلىسىمسىز, شىنايى سەنىمگە نەگىزدەلگەن جاڭا قارىم-قاتىناس قۇرۋعا مۇمكىندىك مول ەكەنىن جەتكىزدى.
وسى ارادا تۇسىندىرە كەتەيىك, مينيسترلەر كابينەتىنىڭ قولعا العالى وتىرعان تىڭ جوسپارىندا سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس, مەملەكەتتىك باسقارۋ رەفورماسى جانە ءادىل سالىق جۇيەسى تۇرعىسىنداعى كوپتەگەن مىندەتتەر قامتىلعان.
ءمان بەرە كەتەر جايت, الەكسيس تسيپراس گرەكيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى بولماي تۇرعاندا, ياعني سايلاۋ الدىندا «سيريزا» پارتياسى جەڭىسكە جەتسە, ەلدە قاتاڭ ۇنەمدەۋ تالابى توقتاتىلاتىنىن, سوندىقتان قوردالانعان قارىزداردى قايتا قاراپ, ونىڭ ءبىر بولىگىن جويىپ جىبەرەتىندەرىن جەلپىنە جاريالاعان-دى. ول سايلاۋ قارساڭىندا مەملەكەتتىڭ سىرتقى بەرەشەگىنە قاتىستى ايتىلعان بۇل «جالىندى ءسوزدى» ەۋروايماق ەلدەرىنىڭ باسشىلارىمەن كەڭەسىپ بارىپ ايتپاعانى انىق. ويتكەنى, سول كەزدە الەكسيس تسيپراستە سەرىكتەس مەملەكەتتەردىڭ جەتەكشىلەرىمەن تەڭ دارەجەدە سويلەسە الاتىنداي مۇمكىندىك جوق ەدى. دالىرەگى, بيلىك باسىنا كەلمەگەن-ءدى.
ايتپاعىمىز, حالىق الدىندا اشىق ايتقان وسى ۋادەسى جاس پرەمەردى سىن تەزىنە سالىپ-اق تۇر. ايتىلعان ۋادە جەلگە ۇشۋى مۇمكىن. بۇل جاڭا ۇكىمەتتىڭ حالىق اراسىنداعى بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرمەي قويمايدى. ويتكەنى, ەۋروايماق مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى گرەكيانىڭ سىرتقى وراسان مول قارىزدارىن, ناقتىسىن ايتقاندا, ەۋروپا ورتالىق بانكى جانە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنا بەرەشەگىن قىسقارتىپ بەرۋگە وڭايلىقپەن كەلىسىمدەرىن بەرمەيتىنى انىق. سەبەبى, قازىردىڭ وزىندە ەۋرووداقتاعى ەڭ ىقپالدى مەملەكەت – گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل افينانىڭ سىرتقى قارىزدارىن كەشىرۋ مۇمكىن ەمەستىگىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جەكە كرەديتورلار اتالعان قارىزداردى جويۋدان باس تارتقان. سونداي-اق, مەركەل گرەكياعا قارجىلاي جاردەم بەرۋ ءۇشىن الدىمەن بۇل ەلدە ءتيىمدى رەفورمالاردى باستاۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. بۇعان قوسا, كانتسلەر قارجى داعدارىسى اسقىنعان بۇگىنگى تاڭدا گەرمانيا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى بولىپ قالا بەرەتىنىن جەتكىزدى. دەگەنمەن, ول داعدارىس تاقسىرەتىن تارتىپ وتىرعان ەۋروپا مەملەكەتتەرىنە باسقانىڭ كومەگىنە جۇگىنگەننەن گورى, وزدەرىندە ساۋاتتى رەفورمالار جۇرگىزىپ, ۇنەمدەۋ ءتارتىبىنە باعىنۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. ال بۇل مالىمدەمەنى ەستۋ گرەكيانىڭ جاڭا ۇكىمەتىنە وڭاي ەمەس. ويتكەنى, كەشە عانا «قارىزداردى قىسقارتقىزامىز», «قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىنان باس تارتامىز», «ويتەمىز-ءبۇيتەمىز» دەپ ءجۇرىپ بيلىككە جەتىپ العانداردىڭ دەگەنى بولا قويماسىن ەسكەرتكەن مالىمدەمە اتقارۋشى بيلىكتىڭ ەڭسەسىن ەزەتىنى كۇمانسىز.
سوڭعى دەرەكتەرگە قاراعاندا, گرەكيا ۇكىمەتى مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق كومپانيا مەن مۇناي جانە گاز قۇرىلىمىنىڭ اكتسيالارىن جەكەشەلەندىرۋدەن باس تارتتى. پرەمەر-مينيستر الەكسيس تسيپراستىڭ ايتۋىنشا, ولار بۇل قادامعا ەلدەگى ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعاسىن ءتۇسىرىپ, تەك مەملەكەتتىڭ مۇددەسىنە عانا قىزمەت ەتۋ ءۇشىن بارعان. وسىعان بايلانىستى ۆيتسە-پرەمەر ياننيس دراگاساكيس: «ەگەر شەتەلدىك ينۆەستورلار جەكەشەلەندىرىلمەيتىن سەكتورلارعا قارجىسىن جۇمساعان بولسا, ءوز ستراتەگيالارىن قايتا وزگەرتە الادى», دەدى. Cونىمەن قاتار, ۇكىمەت زەينەتاقى كولەمىن ارتتىرىپ, قاتاڭ ۇنەمدەۋ شارالارى ەنگىزىلگەلى بەرى جۇمىسسىز قالعانداردىڭ ءبىر بولىگىن قايتا جۇمىسپەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەسكە سالايىق, سوڭعى 5 جىلدا قارىزعا بەلشەسىنەن باتقان گرەكيا بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك شىعىندارىن بارىنشا ازايتىپ, جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانىن جۇزەگە اسىرۋعا جانە باسقا دا قايتا قۇرىلىمداۋ رەفورمالارىن جۇرگىزۋگە مىندەتتى بولعان.
ايتا كەتەيىك, جاڭا پرەمەر الەكسيس تسيپراس «سيريزا» مەن «تاۋەلسىز گرەكتەر» پارتيالارىنان جاڭا ۇكىمەت جاساقتادى. ناتيجەسىندە مينيسترلەر سانى 10-عا دەيىن قىسقارتىلدى. بۇعان دەيىن الەۋمەتتىك شىعىنداردى قىسقارتۋ جانە ۇنەمدەۋ شارالارىن سىنعا الىپ كەلگەن ياننيس ۆارۋفاكيس قارجى ءمينيسترى بولسا, «تاۋەلسىز گرەكتەر» پارتياسىنىڭ مۇشەسى پانوس كاممەنوس قورعانىس ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالدى. جالپى, بەكىتىلگەن ۇكىمەتتىڭ قۇرامىندا تاجىريبەلى, تانىمال تۇلعالار وتە از. الايدا, حالىق وسى قۇرامعا ءۇمىت ارتىپ وتىر.
پاريج قارىز سۇرادى
قازىرگى تاڭدا فرانتسيانىڭ ەڭ باستى ماسەلەسى دەفلياتسياعا توتەپ بەرۋ بولىپ وتىر. تۇرعىنداردىڭ ساۋدا جاساۋ كولەمى كۇرت تومەندەپ, دۇكەندەردى كوڭىلسىزدىك جايلاعان. ال ءىرىلى-ۇساقتى كاسىپورىنداردىڭ كەيبىرەۋلەرى قاتاردان شىقسا, كەلەسىلەرى توقىراۋدىڭ قامىتىن كيۋدىڭ از-اق الدىندا. ال مەملەكەتتىڭ قيىن ۋاقىتتا ىسكە قوساتىن جەكە قورى جوق.
جالپى, ەۋروايماقتاعى ەكونوميكاسى مىقتى دامىعان دەپ ەسەپتەلەتىن بۇل ەلدە تىرشىلىك تىنىسى سىرت كوزگە قالىپتى, مامىرا-جاي كورىنەدى. جالاقى, جاردەماقى جانە زەينەتاقى قىسقارعان جوق. سوندا دا بولسا, جەرگىلىكتى تۇرعىندار كەلەر كۇندەرىنە ۇرەيلەنە قارايدى. ماسەلەن, پاريج تۇرعىنى يزابەل لەكۋ: «كۇيەۋىم زەينەتكەر. مەن دە 15 ايدان كەيىن زەينەتكە شىعامىن. ەلدەگى جۇمىسسىزدار ارەڭ كۇن كورىپ جۇرگەنىن جاقسى بىلەمىن. سوندىقتان ەرتەڭ ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدىڭ قالاي وزگەرەرىن ەشكىم ايتا المايدى», دەيدى.
وسىدان بىرەر كۇن بۇرىن فرانتسيا ەۋروپا ورتالىق بانكىنەن قارجىلاي كومەك سۇرادى. بۇل ەلدەگى قارجى تاپشىلىعىنىڭ القىمنان الا باستاعانىن سەزدىرسە كەرەك. بۇگىندە ەلدە جۇمىسسىزدار سانى 3,5 ميلليون ادامعا جەتتى. سونداي-اق, شامامەن 1 ملن. 800 مىڭ ادام كەزدەيسوق تابىس كوزى ەسەبىنەن كۇن كورۋدە. ال وسىنداي قىسىلتاياڭ شاقتا ەۋروپا ورتالىق بانكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك قارىزدارىن ساتىپ الۋعا نيەت ءبىلدىردى. وسىعان وراي فرانتسيانىڭ بيۋدجەت جونىندەگى مەملەكەتتىك حاتشىسى كريستيان ەككەرت: «ەۋروپا ورتالىق بانكى ەكونوميكاسى السىرەگەن ەلدەر الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن وسىلايشا ءوز موينىنا الماق. مۇنداي قولداۋ شارالارى ەۋروايماقتاعى ينفلياتسيا 2 پايىزعا جەتكەنگە دەيىن جالعاسا بەرەدى. الايدا, بۇل مونەتارلىق ساياسات كولدەنەڭ تۇرعان كەدەرگىلەردىڭ ءبارىن جويىپ جىبەرە المايدى. سوندىقتان, ەل ۇكىمەتى دە وسى باعىتتا ناقتى جۇمىستار اتقارىپ, ءتيىمدى باعدارلامالار قابىلداۋى قاجەت», دەدى.
ايتا كەتەيىك, يسپانيا مەن گرەكيادا دەفلياتسيا باستالىپ كەتتى. يتاليادا نولدىك كورسەتكىش تىركەلگەن. ال فرانتسيادا 0,1 پايىزدىق ءوسىم بار. دەگەنمەن دە, فرانتسيانىڭ ەرتەڭىنە سەنىمسىزدىكپەن قارايتىندار جەتكىلىكتى. ماسەلەن, فرانتسيا ۇلتتىق اسسامبلەياسىنىڭ دەپۋتاتى پول دجاكوبي: «قابىلدانعان شەشىمدەر دەفلياتسيانىڭ الدىن الۋعا جول اشقانىمەن, قارجى سالاسىنداعى الىپساتارلىقتىڭ ارتۋىنا اسەرىن تيگىزىپ جاتىر. ازىرگە بارلىق مالىمدەمەلەر جورامال كۇيىندە قالۋدا. 2015 جىلدىڭ سوڭىندا فرانتسۋز ەكونوميكاسى وسەدى دەۋ – سونداي بولجامداردىڭ ءبىرى. ول قانشالىقتى راسقا اينالاتىنىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتىپ بەرە المايدى. نارىقتاعى العاشقى وزگەرىستى ناۋرىز ايىندا ەۋروپا ورتالىق بانكى ەكونوميكاعا اي سايىن 60 ملرد. ەۋرودان قۇيا باستاعاندا عانا ناقتى اڭعارۋعا بولادى», دەدى.
وسىلايشا, داعدارىستىڭ ىزعارىنا توڭۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرعان فرانتسيانىڭ بار ءۇمىتى ەۋروپا ورتالىق بانكىندە.
اقش جۇمىسشىلارى ەرەۋىلگە شىقتى
سوڭعى ۋاقىتتا اقش-تا وزدەرىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن العا تارتىپ, بيلىككە قارسى نارازىلىق ءبىلدىرىپ جاتقانداردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسۋدە. بۇعان ءىرى كاسىپورىندارداعى قىسقارتۋلار, ءتۇرلى الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەر تۇرتكى بولىپ وتىرعانى بەلگىلى. بۇگىندە مەملەكەتتەگى جۇمىسسىزدار ماسەلەسى الدىڭعى ورىنعا شىعا باستاعانى دا جاسىرىن ەمەس.
كۇنى كەشە اقش-تىڭ 9 مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسشىلارى ەڭبەك شارتىنا قارسىلىق ءبىلدىرىپ, باس كوتەردى. وعان Royal Dutch Shell مۇناي-گاز كومپانياسىنىڭ ەڭبەككەرلەرى ۇسىنعان كەلىسىمنىڭ ەسكەرىلمەي وتىرعانى سەبەپ بولۋدا. دالىرەگى, تەحاس, كەنتۋككي, ۆاشينگتون جانە كاليفورنيا شتاتتارىنداعى بىرقاتار مۇناي وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسشىلارى جۇمىس كولەمىنىڭ تىم اۋىر ەكەنىنە جانە سوعان بايلانىستى باسشىلىق تاراپىنان ەشقانداي دا ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ جوقتىعىنا نارازى.
تاعى ءبىر جايت, اقش-تىڭ بولات بالقىتۋ ءوندىرىسىنىڭ ەڭبەككەرلەرى دە جۇمىس ىستەۋدى دوعارۋعا ءماجبۇر. ويتكەنى, ولار Shell كومپانياسىنىڭ باسشىلىعىمەن ورتاق كەلىسىمگە كەلە الار ەمەس. جالپى, اقش-تا الەۋمەتتىڭ كوڭىل-كۇيى ءپاس. ويتكەنى, قوعامدا ءجيى-ءجيى ورىن الىپ جاتقان قىسقارتۋلار حالىقتى ءارى-ءسارى كۇيگە ءتۇسىرىپ وتىر. جوعارىدا ايتىلىپ وتكەن جاعداياتتار ءسوزىمىزدى دالەلدەي تۇسەدى.
دايىنداعان
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
