سۋات اۋەزبەك ۇلى – قازاق مادەنيەتى تاريحىنداعى جارقىن دا دارا تۇلعالاردىڭ ءبىرى. ءانشىنىڭ عاجايىپ داۋىسىن تىڭداعاندار ونى ۇلتتىق ءان ونەرىمىزدەگى قايتالانباس قۇبىلىس دەپ سانايدى. ول تۇڭعىش رەت قازاقتىڭ حالىق اندەرىن عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەپ, عاجاپ داۋىسىمەن بۇگىنگە جەتكىزدى.
ءانشى 1929 جىلى 4 قاراشادا پاۆلودار وبلىسى باياناۋىل اۋدانىنىڭ قىزىلتاۋ وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى اۋەزبەك سەرى ادام بولعان, دومبىردا ويناپ, ءان سالعان. بالاسىنىڭ ءان ايتۋ ونەرىندەگى العاشقى ۇستازى دا اكەسى. كىشكەنتاي جاسىنان ءان مەن جىردىڭ ورتاسىندا وسكەن ول, ەس بىلە باستاعاننان ءان سالۋعا قۇمارتادى. بالالارىن جانىنداي جاقسى كورگەن اكە ولاردىڭ ءبىلىم الۋىنا, ونەردەن قۇر قالماۋىنا اتسالىسىپ, كەرەكۋ قالاسىنا كوشىپ كەلەدى. بالالارى قۋات پەن سۋات اباي اتىنداعى №10 قازاق ورتا مەكتەبىندە ءبىلىم الۋمەن قاتار, مەرەكەلىك شارلارعا بەلسەنە قاتىسىپ جۇرەدى. سۋات اۋەزبەك ۇلى ون ءبىر جاسىندا ايگىلى ءانشى, حالىق كومپوزيتورى, اقىن مۇزافار الىمباەۆپەن بىرگە ەل ارالاپ, حالىق الدىندا ونەر كورسەتكەن. سول جىلدارى ايگىلى انشىدەن العان اسەرلەرى ونىڭ بولاشاعىنا اسەر ەتپەي قويماعانى بەلگىلى. ەستايدىڭ اندەرىن ءوز اۋزىنان ەستىپ, كەيىن رەپەرتۋارىنا ەنگىزەدى.
بالالارىنىڭ ونەرىن ءارى قاراي دامىتۋ ماقساتىمەن اكەسى اۋەزبەك 1944 جىلى الماتى قالاسىنا قونىس اۋدارادى. بۇل كەزدە الماتىدا اتى الەمگە ايگىلى كينورەجيسسەر شاكەن ايمانوۆ ونەر سالاسىندا قىزمەت جاساپ جۇرگەن كەزى ەدى. جاس ءانشى سۋات اۋەزبەك ۇلى شاكەن ايمانوۆتان ءوزى ەستىمەگەن كوپتەگەن حالىق ءانىن ۇيرەنەدى. سولاردىڭ ىشىندە «ەكى جيرەن», «جەڭەشە» سىندى حالىق اندەرى ءانشىنىڭ ءسۇيىپ ايتاتىن تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى بولعان. ونەرگە قۇشتار اعايىندى قۋات پەن سۋات ابۋسەيىتوۆتەر الماتىداعى اكتەرلەر دايىندايتىن كينومەكتەپكە ءتۇسىپ, ونى 1947 جىلى اياقتايدى. سۋات اۋەزبەك ۇلى ءان اسۋىنا قادام باستاپ, قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتوريانىڭ ۆوكالدى ءان فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, 1952 جىلى ءتامامدايدى. كونسەرۆاتوريادا وقىپ ءجۇرىپ, «قازاقفيلم» ستۋدياسىندا «بۇل شۇعىلادا بولعان ەدى», ء«بىز مۇندا تۇرامىز», «نايزاتاس باۋرايىندا», تاعى باسقا كوپتەگەن تولىق مەتراجدى فيلمگە تۇسەدى. سونىمەن قاتار قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق اسپاپتار وركەسترىمەن بولگاريا, موڭعوليا, چەحوسلاۆاكيا, گەرمانيا, باسقا دا كوپتەگەن شەتەلدە كونتسەرتتىك ساپارمەن ونەر كورسەتىپ, قازاق اندەرىنىڭ اۋەزدىلىگىن وزگە جۇرتتاردىڭ تىڭداۋشىلارىنا جەتكىزە ءبىلدى.
1955–1963 جىلدار ارالىعىندا قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق ءان-بي انسامبلىندە ءانشى-ۆوكاليست, 1963 جىلدان باستاپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن قازاق تەلەديدارى مەن راديوسىنىڭ ەسترادالىق-سيمفونيالىق وركەسترىندە ءانشى بولىپ قىزمەت اتقاردى. 40 جىلدان استام ەڭبەك جولىندا قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىنا ەكى جارىم مىڭداي ءان, رومانس, اريا جازىپ قالدىردى.
1957 جىلى ماسكەۋدە وتكەن جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ بۇكىلوداقتىق فەستيۆالىندە حالىق اندەرىن ۇزدىك ورىنداعانى ءۇشىن ءى دارەجەلى ديپلوم الىپ, فەستيۆال لاۋرەاتى اتاندى. ءانشىنىڭ قازاق ءان ونەرىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعى بەرىلدى. ال 1959 جىلى «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. ءانشى ورىنداعان كومپوزيتور ءا.ەسپاەۆتىڭ «شوفەر كەلدى قىرمانعا», «ۇيلەنۋ كەشىندە», ن.تىلەنديەۆتىڭ «الاتاۋ», «باياناۋىل ءۆالسى», س.مۇحامەدجانوۆتىڭ «تەربەلەدى تىڭ دالا», تاعى باسقا كوپتەگەن ءانى حالىق جۇرەگىنەن ورىن الدى.
ءانشى سونداي-اق كوپتەگەن ورىس كلاسسيگىنىڭ اندەرىن, رومانستارىن جوعارى دارەجەدە شەبەر ورىنداعان. 1968 جىلى ەرەۆاندا جانە 1971 جىلى تاشكەنتتە وتكەن ونەر دەكاداسىنا قاتىسىپ, ءوزىنىڭ عاجايىپ ۇنىمەن تاڭعالدىرعان. انشىلىكپەن قاتار كومپوزيتور رەتىندە دە حالىققا بەلگىلى. 1981 جىلى «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى اتاعى» بەرىلدى. سۋات اۋەزبەك ۇلى ورىنداۋىنداعى كوپتەگەن ءان ەشبىر انشىگە ۇقسامايتىن بوياۋىمەن ەستە ماڭگى قالدى.
ساۋلە ارىنعازينا,
بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرى
