قورلاردى قاداعالايتىن زاڭ, باقىلايتىن ۇيىم كەرەك

ەلدەن جيعان قارجىنىڭ ەسەبى بولۋعا ءتيىس

ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىن اشىپ قاراساق, ەلدە الەۋمەتتىك باعىتتا رەسمي تىركەلگەن 35 قور بار ەكەن. ولار «قامقور­لىق» قايىرىمدىلىق قورى, «ازامات الەۋەتى» جەكە قايىرىمدىلىق قورى, بولات وتەمۇراتوۆ قورى, «دارا», «ايالا», «نيەت», ء«سابي» قورى دەپ جالعاسا بەرەدى. ودان ءارى عىلىمي, شىعارماشىلىق, ءبىلىم بەرۋ, ما­دەني, حالىقارالىق, تۇرعىن ءۇي باعى­تىندا قا­يىر­ىمدىلىق قورلارى تىركەلگ­ەن. وسى ءتى­زىمدى ون اقتارىپ, ء«بىز بىرگە­مىز» قايى­رىمدىلىق قورىن تاپپادىق. قايتا, تۇرعىن ءۇي باعىتىندا جۇمىس ىستەي­تىن, كوپشىلىككە جاقسى تانىس «Asar-Ume» قو­عامدىق قورى مەن «حارەكەت» قايىرىمدىلىق قورى بىردەن كوزگە ءتۇستى. ونىڭ ىشىندە ءبىردى-ەكىلى قورلار قاراجات اينالىمىن رەسمي سايتىنا جاريالاپ, ءبولىسىپ وتىرادى, ال كەيبىرىندە مۇنداي اقپارات مۇلدە جوق. 

قايىرىمدىلىق جاساۋعا اسىققان تۇرعىندار بۇدان بىلاي قور جۇمىسىنا قاتىستى وسى اقپاراتتى دا ەسكەرە جۇرگەنى ءجون. نەگىزى قايىرىمدىلىق قورىن اشۋ زاڭدىق تۇرعىدا قيىندىق تۋدىرمايدى. تەك ءتيىستى قۇجاتتارىن ادىلەت دەپار­تامەنتىنە تاپسىرۋ قاجەت. وسىعان قاراماستان قايىرىمدىلىقپەن اينالىسىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ كوبى قۇجاتتارىن تۇگەندەپ, زاڭدى جۇمىس ىستەۋگە بەيىل بولماي تۇر. تاقىرىپقا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ءماجىلىس دەپۋتاتى داۋلەت مۇقاەۆ, قايىرىمدىلىق قورلارى حالىققا ەسەپ بەرىپ وتىرۋعا ءتيىس دەگەن ۇسىنىستى قۋاتتادى.

«ادام الاسى – ىشىندە, مال الاسى – سىرتىندا». «جىلتىراعاننىڭ ءبارى التىن ەمەس». ءبىز قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ اشىقتىعىنا قاتىستى ماسەلەنى بۇرىننان ايتىپ ءجۇرمىز. بۇگىندە قايىرىمدىلىق قورلارى اشىلاردا ونىڭ جارعىلارى­نىڭ بارلىعى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ تەكسەرىسىنەن وتەدى. بىراق ودان ءارى قاراجات اينالىمى ءجىتى باقىلانبايدى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ءتيىستى زاڭ جوباسىن دايىنداپ جاتىرمىز. قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ بارلىعى اشىق بولۋعا ءتيىس. قازىرگى تالاپ بويىنشا قورلار جۇمىستىڭ ەسەبىن كورسەتۋى كەرەك بولسا دا, وكىنىشكە قاراي, مۇنى ەكىنىڭ ءبىرى ەسكەرىپ وتىرعان جوق», دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ توراعا­سى ءاليحان سمايىلوۆ مەملەكەتتىڭ قاتى­سۋىمەن نەمەسە مەملەكەتتىڭ بەلگىلى ءبىر فۋنك­تسيا­لارى بەرىلگەن قورلارعا اۋديت جۇرگىزۋدى ۇسىندى.

«جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ قايى­رىمدىلىق قورلارىن تەكسەرۋگە قۇزى­رەتى جوق. پالاتا مەملەكەت جۇمساعان بيۋد­جەت قاراجاتىن, سونداي-اق مەملەكەت­تىك, كۆازيمەملەكەتتىك ۇيىمداردا بار اكتيۆ­تەردى پايدالانۋعا سىرتقى اۋديت­ جۇر­گىزەدى. سونىمەن قاتار ءماجىلىس قاراس­تىرىپ جاتقان جاڭا بيۋدجەت كودەك­سى شەڭبەرىندە جوعارى اۋديتور­لىق پالا­تاعا مەملەكەت قاتىسۋىمەن قۇ­رىلعان بيۋد­جەت­تىك ەمەس قورلارعا اۋديت جۇرگىزۋ قۇزىرەتى تۋرالى نورما ەنگىزۋدى ۇسىندىق. سوندا بىز­د­ە بيۋدجەت­تىك ەمەس قورلاردى تەكسەرۋ مۇم­كىندىگى تۋادى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

«كوپ اسقانعا – ءبىر توسقان»

قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى ەرىك­تىلەر قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىسى, ء«بىز بىرگە­مىز» قوعامدىق قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قۇرىلتايشىسى پەريزات قايراتقا قاتىستى تەرگەۋ جۇرگىزىپ جات­قانىن حابارلادى. رەسمي اقپاراتتا ەرىكتىلەر قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىسى كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن ازاماتتارعا كومەكتەسۋ ماقساتىندا جينالعان 1,5 ملرد تەڭگەدەن اسا قارا­جاتتى جىمقىردى دەگەن كۇدىككە ىلىنگەنى جاريالانعان.

«قايىرىمدىلىقتىڭ نەگىزگى بولىگى قىمبات ءسان بۇيىمدارى مەن جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋ ماقساتىنا پايدالانىلدى. بيىل كوكتەمدە ول ەلورداداعى اۆتوسالونداردان 88 ملن تەڭگەگە Mercedes-Benz S450, 80 ملن تەڭگەگە Lexus LX-600, 39 ملن تەڭگەگە Haval اۆتوكولىكتەرىن ساتىپ الدى. وسى كەزەڭدە جالپى سوماسى 600 ملن تەڭگە بولاتىن استانانىڭ پرەميۋم ساناتتاعى «Akbulak Riviera», «Highvill Ishim Gold», «كوك جايلاۋ» تك (تۇراق ورىندارىن قوسا العاندا), سونداي-اق «Vela Village» كوتتەدج قالاشىعىندا جىلجىمايتىن م ۇلىك نىساندارىن ساتىپ العان», دەپ جاريالانعان حابارلامادا.

ەرىكتىلەر قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىسى ەل ازاماتتارىنىڭ قايىرىمدىلىققا جىبەرگەن قاراجاتى ەسەبىنەن دۋباي, دوحا, لوندون, ىستانبۇلداعى «St. Regis, Shangri-La», «Palazzo Versace», «Kempinski» سياقتى بەس جۇلدىزدى قوناقۇيلەردە دەمالعان. قىلمىستىق سحەمانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا دوستارى مەن تۋىستارىنا 8 پايىز سىياقى بەرىپ, قوردىڭ اقشاسىن قولما-قول اقشاعا اينالدىرىپ وتىرعان. وسى حاباردان كەيىن اتالعان قورعا, ەلدەگى وزگە دە قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ جۇمىسىنداعى شيكىلىكتەرگە قاتىستى پىكىرتالاس قىزا ءتۇستى. بۇرىن اشىق ايتىلسا دا قۇزىرلى ورگاندار مەن كوپشىلىك قاۋىم اسا ءمان بەرمەگەن تاقىرىپ ورتاعا تاستالدى. كوپ كىدىرمەي ءماجىلىس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنباەۆ ء«بىز بىرگەمىز» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ «Amanat» پارتياسىنا قاتىسى جوعىن مالىمدەدى.

حالىقتىڭ سەنىمىمەن ويناۋعا بولمايدى

ەل ىشىندە قايىرىمدى ازاماتتار از ەمەس. نەبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە كومەككە مۇقتاج جاندارعا قولۇشىن سوزىپ, دەمەۋ بولىپ جۇرگەندەر بار­شىلىق. كوكتەمدەگى سۋ تاسقىنىندا ءار ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى اپات ايماعىندا قالعان جۇرتقا جىلۋ جيناپ جونەلتتى. قاراجات جاعدايى بولماۋى سەبەپتى, قايىرىمدىلىققا قوسقان ۇلەسىم بولسىن دەپ قۇرال-سايماندارىن كوتەرىپ, كومەككە اسىققان جۇرتتىڭ قاراسى دا مول بولدى. «وڭ قولىڭ بەرگەندى سول قولىڭ كورمەسىن» دەگەن. وسىنى ومىرلىك قاعيدا رەتىندە ۇستاناتىن قايىرىمدى جاندار بۇرىننان بار, بولا دا بەرەدى. قازىر ءتىپتى تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىن اي سايىن قايىرىمدىلىققا اۋدارىپ وتىراتىن جومارت ازاماتتار بار. مول قاراجات تاپپاسا دا, مۇقتاج جاندارعا, اعايىن-تۋىس, كورشى قولاڭعا قولدا بارىن بەرىپ, قاراساتىنداردىڭ ارەكەتى – ىزگىلىك نىشانى. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ اياسى كەڭىپ, ونىڭ ىشىندە قايىرىمدىلىققا شاقىراتىن اقپارات كوبەيدى. ينتەرنەت پلاتفورمانى پاراقتاعان سايىن كەمى ءبىر تانىمال ادامنىڭ نەمەسە قور قىزمەتكەرلەرىنىڭ جىلۋ جيناپ جاتقانى تۋرالى حابارى الدىڭنان جىلت ەتىپ شىعا كەلەدى. وسىدان-اق قايىرىمدىلىق جاساۋدىڭ سانگە اينالىپ بارا جاتقانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. قايىرىمدىلىق قورلارىنا قاتىستى قالىپتاسقان قوعامدىق كوز­قاراس تۋرالى الەۋمەتتانۋشى باقىت ءالمۇراتوۆ مىناداي پىكىر ءبىلدىردى:

– قايىرىمدىلىق قورلارى كوم­مەرتسيالىق باعىتتا قۇرىلماعان سوڭ, ونىڭ جۇمىسىن باقىلاۋعا وسى كۇنگە دەيىن اسا ءمان بەرىلە قويمادى. رەسمي, مەيلى بەيرەسمي قايىرىمدىلىقپەن اينالىساتىن ازاماتتاردىڭ كوبەيۋىنە اقپاراتتىق, تسيفرلىق تەحنو­لو­گيا­­­لاردىڭ دا اسەرى بار. سودان سوڭ الاياق­­تىقپەن, قارجى جىمقىرۋمەن اينا­لىسقانداردىڭ ارەكەتى, جازادان وڭاي قۇتىلۋى «قايىرىمدى جانداردىڭ» اۋەلگى ميسسياسىنان اينۋىنا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە اسەر ەتەدى. قايىرىمدىلىقتىڭ اقشاسىن قالتاعا باسىپ جۇرگەندەر دە باسقا كۇن تۋسا جازادان وڭاي قۇتىلامىن دەپ ويلاپ جۇرسە كەرەك. حالىقتىڭ سەنىمىمەن ويناۋعا بولمايدى. قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە قايىرىمدىلىققا شاقىراتىن اقپارات كوبەيدى. ونى جاريالاپ وتىرعان ازاماتتار ادام­نىڭ پسيحولوگياسىن جاقسى مەڭگەرىپ العان. قوعامدىق كولىكتە, ءىرى ساۋدا ورىندارىنىڭ الدىندا قولىنا جاشىك ۇستاپ, قايىرىمدىلىققا ۇلەس قوسۋعا شاقىراتىنداردى ارا-تۇرا بايقايمىز. جان-جاعىنا جالتاق-جالتاق قاراعان جاس جەتكىنشەكتەردى كورگەندە ءتىپتى جۇرەگىڭ اۋىرادى. وسىنىڭ بارلى­عىن كورىپ, ءبىلىپ جۇرگەن حالىقتىڭ ۇسىنىسى قايىرىمدىلىق قورلارىن, قايىرىمدىلىقپەن اينالىسىپ جۇرگەن جەكە تۇلعالاردىڭ جۇمىسىن باقىلاۋ كەرەك دەگەن پىكىرمەن ۇندەسەدى, – دەيدى ب.ءالمۇراتوۆ.

قۇقىقتىق مەملەكەت قاعيداتىنا قايشى

بۇگىن ادام توزگىسىز جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءبىر وتباسىنىڭ تاعدىرى جەلىنى شارلاپ كەتسە, ەرتەسىنە ءبۇتىن ءبىر شاڭىراقتىڭ تاعدىرىنا بەيقام قاراي المايتىن جانداردىڭ كومەگىمەن ءۇيلى بولعانىن ەستىپ, ءوزىمىز پاتەر العانداي مارقايىپ قالامىز. ادال, جاناشىر, جومارت ازاماتتار وسىنداي-اق بولسىن دەيمىز. دەگەنمەن قايىرىمدى بولىپ كورىنگەن الاياقتاردىڭ ءىسى ادىلەتتى, قۇ­قىق­تىق مەملەكەتتىڭ قاعيدا­تى­نا­ قايشى كەلەدى. الاياقتىق, سونىڭ ىشىن­­­دە ينتەرنەت الاياقتىقپەن الىسىپ, تسيفر­لىق ساۋاتتىلىقتى مەڭ­گەرىپ كەلە جاتقان قاۋىم بارلىعىنا كۇمان­مەن قا­رايتىن بولدى. وكىنىشتىسى, قور­­لار­دىڭ جۇمىسىنا قاتىستى قاپ­تاعان جاعىمسىز اقپاراتتاردىڭ سال­قىنى قايىرىمدىلىقپەن ادال اينالىسىپ جۇرگەن ازاماتتارعا دا تيەدى. قايىرىمدىلىق قورلارىنا, سونىڭ ىشىندە ەرىكتىلەر قوزعالىسى­نىڭ بەلسەندىسىنىڭ ارەكەتىنە قاتىستى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا دا الەۋمەتتىك جەلىدە پىكىر ءبىلدىردى.

«ۆولونتەرلەر قوزعالىسىنىڭ بەل­سەندىسى ءارى قوعامدىق قايىرىمدى­لىق قورىنىڭ قۇرىلتايشىسى پەري­زات قايراتقا قاتىستى شۋلى تەرگەۋ قايىرىمدىلىق كومەگىن كورسەتۋ ­مە­­حا­نيزمدەرىن جەتىلدىرۋدىڭ قاجەتتى­گىن تاعى دا ەسكە سالىپ وتىر. قازىرگى كەزدە قازاقستاندا ۆولونتەرلىك پەن قايىرىمدىلىق بەلسەندى تۇردە دامىپ كەلەدى. الايدا بۇل سونىمەن قاتار الاياقتىق پەن پايداكۇنەم­دىك ارە­كەتتەرگە قولايلى جاعداي تۋعى­زا­دى. سوندىقتان ەل ازاماتتارىن قايى­رىمدىلىق كومەك وپەراتورلارىن مۇقيات زەرتتەۋگە جانە تەك تەكسەرىلگەن ءارى سەنىمدى سەرىكتەستەرمەن عانا جۇمىس ىستەۋگە شاقىرامىن», دەدى مينيستر.

مينيستر ايتقانداي, قايىرىمدى­لىق قورلارىن مەملەكەتتىك قاداعالاۋ­دان بولەك, ازاماتتىق باقىلاۋدىڭ دا ماڭىزى ەرەكشە. ايتالىق, قايى­رىمدىلىق­پەن اينالىساتىن قور­لاردىڭ, جەكە­لە­گەن ازاماتتاردىڭ جۇ­مىسىنان شيكى­لىك بايقاساق, بىردەن قۇزىرلى ورگان­دارعا حابارلاۋ كەرەك. سونداي-اق قايىرىمدىلىق جاسار الدىندا قور تۋرالى اشىق دەرەكتەردى اقتارىپ, زەرتتەسەك ارتىق ەتپەيدى. ازاماتتىق قو­عام­نىڭ ىنتىماعى وسى جەردە كورىنەدى. ازاماتتىق قوعام قانداي مىقتى بولسا, مەملەكەتتىڭ زاڭدارى دا سوعان ساي بولۋعا ءتيىس. مىسالى, جۇرتتان شەتەلدە ەمدەلۋگە, تۇرعىن ۇيگە, مۇقتاج جاننىڭ قاجەتتىلىگىنە دەپ قاراجات جينايتىنداردىڭ شامادان تىس كوبەيگەنى مەملەكەتكە سىن. سوندا ەل مەديتسيناسى ەمى كۇردەلى اۋرۋلاردى ەمدەۋگە دارمەنسىز بە؟ مەملەكەت­تىڭ مۇگەدەكتىگى بار, از قامتىلعان, كوپبالالى, باسقا دا ساناتتاعى كوپ­تەگەن وتباسىنا كورسەتىپ وتىر­عان قامقورلىعى قايدا قالدى؟ ءبىر بىلەتىنىمىز, مۇقتاج جاندارعا مەملە­كەتتەن بولەك, ءار وبلىس ءوز دەڭگەيىندە جاردەمدەسەدى. الەۋمەت­تىك تولەم الاتىندار, ءۇيلى بولعاندار جەتەرلىك. ەل مەديتسيناسىنىڭ الەۋە­تى دە شەتەلدەگىدەن قالىسپايدى. ءتىپتى بولمادى دەگەن كۇننىڭ وزىندە دارىگەرلەردىڭ ۇسىنىسىمەن شەتەلدە تەگىن ەمدەلۋگە مۇمكىندىك بار. قاۋزاي بەرسەك, تولعاندىرعان سۇراق كوپ. قايىرىمدىلىق جاسايمىن دەپ پايدا تاپقانداردىڭ جۇمىسىن زاڭمەن رەتتەيتىن ۋاقىت جەتتى. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى وسى.