سۋرەتتى تۇسىرگەن – اقادىل رىسماحان
ءىس-شارالار لەگى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيامەن باستالدى. كەلەلى باسقوسۋعا ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ, پرەزيدەنت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ, سەنات, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, عالىمدار, تاريحشىلار قاتىستى.
عىلىمي-تاجىريبەلىك كوفەرەنتسيادا العاش ءسوز العان پرەزيدەنت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزىپ, جامبىلدىقتاردى تاريحي داتامەن قۇتتىقتادى.
«تالايعى تاريحتىڭ كۋاسى بولعان جامبىل ءوڭىرى ۇلتتىق دىڭگەگىمىزدىڭ التىن قازىعى ەكەنى انىق. مۇندا ەلدىگىمىزدىڭ تىرەگىنە اينالعان قۇندىلىقتارىمىز بەن ءتول تاريحىمىز, مادەنيەت پەن وركەنيەتىمىز قالىپتاستى. تاريحى تەرەڭدە جاتقان ءوڭىردىڭ جاعدايى مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس. وبلىس ەلىمىزدىڭ اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىندا كوشباسشىعا اينالعانى ءمالىم. سوڭعى جىلدارى حيميا, تاماق ءوندىرىسى جونىندەگى كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي وسكەن. قۇرىلىس سالاسى دا قارقىندى دامىپ, كوپتەگەن تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرىپ جاتىر. سپورت سالاسىندا دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي تابىستار بار. ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى جەتىستىكتەردى دە ايتپاي كەتۋگە بولماس. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن بولەك, حالىقارالىق دەڭگەيدە دە ناتيجە كورسەتىپ جاتىرسىزدار. تابىستى جىلدار تىزبەگى جالعاستى بولسىن», دەدى ول ءوز سوزىندە.
ەكى مىڭ جىلدان استام تاريحى بار كونە تاراز توپىراعىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارا بارىسىندا ءوڭىردىڭ وتكەنى تۋرالى از ايتىلعان جوق. كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەگەن وبلىس اكىمى ەربول قاراشوكەەۆ ارنايى اتباسىن بۇرعان مەيماندارعا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
بۇل قاسيەتتى ولكەدە تۇركى قاعاناتى مەن يسلام مادەنيەتىنىڭ نەگىزى قالانىپ, قازاق حاندىعىنىڭ التىن قازىعى قاعىلعان. مۇحاممەد حايدار ءدۋلاتيدىڭ ءومىرىنىڭ ءبىر بولىگى وسى وڭىردە وتكەنىن سول تاريح پاراقتارىنان بىلەمىز.
وبلىس ورتالىعى تاراز قالاسىنىڭ شەجىرەسى تەرەڭنەن سىر شەرتەدى. تاسىن تۇرتسەڭ تاريحى كورىنەتىن شاھارعا سوناۋ زاماننان بەرى قۇت-بەرەكە دارىپ, الەم ەلدەرى كوز تىگىپ كەلەدى. تاراز – مادەنيەت پەن وركەنيەتتىڭ ورداسى. ءبىر كەزدەرى ۇلى جىبەك جولىنىڭ تورابىنداعى تاراز «ساۋداگەرلەر قالاسى» اتانىپ, باتىس پەن شىعىس مادەنيەتىن بايلانىستىردى.
بۇگىندە جامبىل وبلىسى الىس-جاقىن مەملەكەتتەرمەن دوستىق قارىم-قاتىناس ورناتىپ, مادەني-گۋمانيتارلىق, ساۋدا-ساتتىق بايلانىسىن نىعايتىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرىنىڭ كەڭەسىندە «دوستاستىق جارمەڭكەسىن» تارازدا وتكىزۋدى ۇسىنۋى بەكەر ەمەس. بۇل قاسيەتتى جامبىل ءوڭىرىنىڭ حالىقارالىق ارەنادا ودان ءارى تانىلۋىنا ىقپال ەتەدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
ءىس-شارا بارىسىندا ءسوز العان سەنات دەپۋتاتى بەكبولات ورىنبەكوۆ سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ەربولات ساۋرىقوۆ كونە وركەنيەتتىڭ وزەگى اۋليەاتا وڭىرىنەن باستاۋ الاتىنىن ءتۇرلى دەرەكتەر ارقىلى جەتكىزدى. الاتاۋدىڭ ار جاعىنداعى ايىرقالپاقتى اعايىنداردىڭ سالەمىن الا كەلگەن جانۇزاق بەيسەۋباەۆ پەن قازاقستاننىڭ قىرعىز ەلىندەگى ەلشىلىگىنىڭ كەڭەسشى ۋاكىلى جاسۇلان حاناليەۆ تا ىزگى تىلەكتەرىن ارنادى. ماديار ەلەۋوۆ, داريا قوجامجاروۆا, بەرەكەت كارىباەۆ, دوسبول بايعۇناقوۆ, جاكەن تايماعامبەتوۆ, ءتورالى قىدىر سەكىلدى تاريحشىلار تەرەڭدە جاتقان تىڭ دەرەكتەردى سويلەتتى. سپيكەرلەر بۇل ولكەدە سىرى اشىلماعان قۇندى تاريحي ورىنداردىڭ وتە كوپ ەكەنىن العا تارتىپ, زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ, نىسانداردى مۋزەيلەندىرۋ جونىندەگى ۇسىنىس-پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.
جاپونيا مەملەكەتى «نارا» ۇلتتىق مادەني مۇرا مەن ۇلتتىق مادەني قۇندىلىقتاردى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ PhD ساداكاتتسۋ كۋنيتاكەن جاپون-قازاق ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسىنىڭ قورىتىندىلارىن باياندادى. تۇركيا ەلىنەن كەلگەن پروفەسسور ابدۋللاح گۇندوعدۋلى ورتا عاسىرلارداعى تالاس پەن انادولى اراسىنداعى وركەنيەت قاتىناستارى تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالدى. كونفەرەنتسيا سوڭىندا اقىن مارالتاي رايىمبەك ۇلى كونە تاراز تۋرالى وتتى ولەڭىن وقىپ, كوپشىلىكتىڭ قوشەمەتىنە بولەندى.
بۇدان كەيىن «كونە تاراز» تاريحي-ەتنومادەني كەشەنىندە ءوڭىردىڭ 85 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىن ۇيىمداستىرىلدى. ايتۋلى مەرەكەگە ارنايى كەلگەن مارتەبەلى مەيماندار مەرەيتويعا وراي تىگىلگەن كيىز ۇيلەردى ارالاپ, قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرى مەن ادەت-عۇرىپتارى, مۋزىكا ونەرى مەن قولونەر بۇيىمدارى, سونداي-اق ۇلتتىق دامدەرى قويىلعان كورمەنى تاماشالادى.
وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى كەزىندە تابىلعان التىن, كەراميكالىق بۇيىمداردى, ەجەلگى رۋنا جازۋىنىڭ كوشىرمەلەرىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى. بۇدان سوڭ جينالعان كوپشىلىك كورمە زالىندا وڭىردەگى ايتۋلى وقيعالار, ەكونوميكالىق وسىمدەر مەن ءتۇرلى سالاداعى تولايىم جەتىستىكتەر توپتاستىرىلعان بەينەفيلمدى تاماشالادى.
ءوڭىردىڭ 85 جىلدىق تورقالى تويىنا ارنالعان ءىس-شارا اياسىندا بىرنەشە جاڭا كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا «تاراز وركەنيەت ورىمدەرىنىڭ كۋاگەرى», «قاراحان مەن ايشا: عىلىمي دەرەكتەر مەن اڭىزدار» سەكىلدى ەڭبەكتەر بار.
ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ پرەزيدەنت جارلىعىنا سايكەس «پاراسات», «قۇرمەت», ءىىى دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەندەرىنە, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنە, سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ العىس حاتىنا يە بولعان ازاماتتاردى ماراپاتتادى.
مەرەيتويعا ارنالعان ءىس-شارا بارىسىندا «تۋعان ولكەم – جامبىلىم» اتتى رەسپۋبليكالىق ادەبي بايقاۋدىڭ, «مادەنيەت – اسىل قازىنام» اتتى مادەنيەت كۇندەرىنىڭ جەڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرىن ماراپاتتاۋ ءراسىمى وتكىزىلىپ, جۇلدەگەرلەرگە قوماقتى سىيلىقتار تابىستالدى. ءىس-شارا سوڭى مەرەكەلىك كونتسەرتپەن تۇيىندەلدى.
جامبىل وبلىسى
