فوتو: adilettv.kz
ماسەلەن, بيىلعى وراق ناۋقانىندا 26 ملن توننادان استام استىق جينالدى. ەگىن شىعىمدىلىعى ورتا ەسەپپەن گەكتارىنا 16 تسەنتنەردەن اينالدى. ەگىنشىلىك مادەنيەتى جوعارى شارۋاشىلىقتار كەي القاپتاردىڭ ءار گەكتارىنان 40-50 تسەنتنەر ءونىم الدى. بۇل – كەيىنگى ون جىل ىشىندەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. وسى جەتىستىككە بايلانىستى جۋىردا بەلگىلى اگرارشىلار, اگروونەركاسىپ سالاسىندا قۇرىلعان قاۋىمداستىقتار مەن وداقتاردىڭ باسشىلارى پرەزيدەنتتىڭ اتىنا اشىق حات جولداپ, ەل شارۋالارىنىڭ اتىنان العىس ءبىلدىردى. ولار اتاپ وتكەندەي, قول جەتكەن تابىس شارۋالاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانۋدىڭ جانە مەملەكەتتىڭ ۋاقتىلى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى.
ەڭ باستى جاڭاشىلدىق – بيىلعى جىلدان باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنە تۇبەگەيلى وزگەرىس ەنگىزىلگەندىگى. ناقتى ايتساق, شارۋالار ونداعان جىل بويى اينالىم قاراجاتىنا ۋاقتىلى قول جەتكىزە الماي كەلگەن بولاتىن. ولار كۇزدە ەگىندەرىن جيناپ بىتىرىسىمەن كەلەسى ەگىس ءۇشىن قاجەتتى نەسيە الۋ قامىنا كىرىسىپ, ءبىر قۇشاق قۇجات جيناپ, تالاي تابالدىرىقتى توزدىرىپ, كەلەر جىلدىڭ ءساۋىر ايىنا دەيىن سەرگەلدەڭگە تۇسەتىن. ەندى مۇنداي بيۋروكراتيالىق كەدەرگى جويىلىپ, اگروقۇرىلىمداردىڭ سۇراعان نەسيەلەرىن جەلتوقسان ايىندا الۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىلدى. وسى ماقساتتا «كەڭ دالا – 2» نەسيەلەۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلىپ, بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا از قۇجات تالاپ ەتىلەتىن بولدى. نەسيەنىڭ مولشەرلەمەسى دە ارزانداتىلدى – جىلىنا 5 پايىز. بۇل ءۇشىن كەز كەلگەن شارۋا «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنا» نەمەسە ءوزى جۇمىس ىستەيتىن اۋدانداعى اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتىك كاسىپورنىنا ءوتىنىش بەرۋگە ءتيىس. وندا ءوزىنىڭ ەگىستىك جەرى بار شارۋا ەكەنىن راستايتىن قۇجاتتاردى ۇسىنسا جەتكىلىكتى. نەسيە قاراجاتى پايدالانۋىنداعى جەرىنىڭ كولەمىنە قاراي بولىنەدى. ەگەر كەپىلى جەتكىلىكسىز بولسا, وندا «دامۋ» قورى وعان 85 پايىزعا دەيىن كەپىلدىك بەرەدى. وسىلايشا قازىرگى تاڭدا شارۋا بۇرىنعىداي جەر يەلەنىپ قانا قويمايدى, مەملەكەت ونىڭ جوعارى ساپالى تۇقىم مەن تىڭايتقىش ساتىپ الۋ ءۇشىن قاجەت قاراجاتقا قول جەتكىزۋىنە دە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. اتالعان باعدارلاما بويىنشا نەسيەنى ۋاقتىلى الىپ, تۇقىمىن جاڭارتقان, ەگىندى ارامشوپتەن, زيانكەستەر مەن اۋرۋلاردان قورعاعان ديقاندار بيىل ءتاۋىر ءونىم الدى.
جالپى, اتالعان جوبا اياسىندا بيىل اگرارشىلارعا 400 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلگەن. 2025 جىلدان باستاپ بۇل سوما 700 ملرد تەڭگەگە دەيىن كوبەيتىلمەكشى. نەسيەنى بۇرىنعىشا سۋبسيديالاماي, تىكەلەي بەرۋ دە وتاندىق فەرمەرلەردىڭ قولداۋىنا يە بولدى. بۇل شارا قاراجاتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىردى. سونداي-اق كەيىنگى جىلدارى «قازاگروقارجى» اكتسيونەرلىك قوعامى ىسكە اسىرىپ جاتقان جەڭىلدىكتى ليزينگ باعدارلاماسى شارۋالاردىڭ توزىعى جەتكەن تەحنيكاسىن جاڭارتۋعا جول اشتى. وسى جىلى عانا شارۋالار 20 مىڭنان استام جاڭا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ العان.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا بايقالىپ وتىرعان بەتبۇرىس باياندى بولۋى ءۇشىن ءالى دە تولىق ىسكە قوسىلماعان الەۋەتتى مۇمكىندىكتەردى ءمۇلت جىبەرمەۋ قاجەت. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى اۋىلدى دامىتۋ ءۇشىن شاعىن شارۋاشىلىقتاردى قولداۋ دا وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ايتقان بولاتىن. الايدا ازىرگە ولاردى الالاۋشىلىق بار. مىسالى, بۇرىنعى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ 2023 جىلعى 31 تامىزداعى № 322 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى جوبالارعا نەسيە بەرۋ قاعيداسىنا سايكەس قازىرگى كەزدە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جىلدىق مولشەرلەمەسى نەبارى 2,5 پايىزدىق نەسيە تەك ءىرى جوبالاردى قۇرۋ نەمەسە قولدانىستاعىلارىن كەڭەيتۋ ءۇشىن بەرىلىپ جاتىر. ولار – كەمىندە 400 ساۋىن سيىرعا ارنالعان تاۋارلىق ءسۇت فەرمالارى, جىلىنا كەمىندە 5 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن قۇس فابريكالارى, كەمىندە 5 مىڭ ءىرى قاراعا ارنالعان ەتتىك باعىتتاعى مال شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارى, سىيىمدىلىعى كەمىندە 1 مىڭ توننا بولاتىن كوكونىس جانە جەمىس ساقتاۋ قويمالارى, ونەركاسىپتىك جىلىجاي شارۋاشىلىعى, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن, ونىڭ ىشىندە ءجۇن مەن تەرىنى تەرەڭ وڭدەۋ كاسىپورىندارى, جىلىنا كەمىندە 25 توننا تاۋارلىق بالىق جانە باسقا دا سۋ جانۋارلارىن وسىرەتىن بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارى, تاۋلىگىنە كەمىندە 1 توننا بالىقتى ارشىپ, تازالايتىن, ودان ءارى تەرەڭدەتە وڭدەيتىن جانە ساقتايتىن بالىق وڭدەۋ كاسىپورىندارى, اگروونەركاسىپ سالاسىنداعى جوبالار بويىنشا بۋىپ-ءتۇيۋ ماتەريالدارىن ءوندىرۋ كاسىپورىندارى, قۇس شارۋاشىلىعىنداعى اسىل تۇقىمدىق رەپرودۋكتورلار, زاماناۋي سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن پايدالاناتىن سۋارمالى ەگىنشىلىك, كەمىندە 5 مىڭ قوي وسىرەتىن فەرمالار. مۇنداي مۇمكىندىكتى ءىرى اگروقۇرىلىمدار عانا العانىمەن, ولارعا اينالىم قارجىسى ءۇشىن نەسيە بەرىلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان بۇگىندە وڭىرلەردەگى بىرقاتار بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ يەلەرى شارۋا قوجالىقتارى مەن تۇرعىنداردان بورداقىلاۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى كولەمدە مال ساتىپ الا الماي وتىر. مۇنىڭ ءوزى, ءبىر جاعىنان, شارۋا قوجالىقتارى مەن تۇرعىنداردىڭ ارتىق مالدارىن ساتۋدا قيىندىق تۋدىرسا, ەكىنشى جاعىنان ءىرى بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ جۇكتەمەسى جەتكىلىكسىز بولۋىنا اكەلىپ سوقتى.
سول سەبەپتى بۇگىندە وبلىستاردىڭ اكىمدىكتەرى اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى جوبالارعا نەسيە بەرۋ قاعيداسىنا وزگەرىس ەنگىزىپ, جەڭىلدىكتى نەسيەنى باسىم باعىتتار بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ايقىندايتىن وزگە جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن دە بەرۋدى سۇراپ وتىر. وسى ماقساتتا ولار جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجى بولۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن دە ءبىلدىردى. ويتكەنى بۇل شاعىن شارۋاشىلىقتاردى دا قارجىلاي قولداۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى ءارى اگرارلى وبلىستاردىڭ سالىق بازاسىن دا كەڭەيتە تۇسەدى. ال شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن تۇسەتىن سالىق وڭىرلەردىڭ وزدەرىندە قالدىرىلاتىندىعىن ەسكەرسەك, بۇل قادام جەرگىلىكتى جەرلەردە كاسىپكەرلىكتىڭ ودان ءارى دامۋىنا جانە الەۋمەتتىك سالاداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز.
