سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
مەملەكەت باسشىسى بيىلعى حالىققا ارناعان جولداۋىندا 700-دەن اسا جەكەمەنشىك مەكتەپتە 250 مىڭنان اسا بالا نەمەسە رەسپۋبليكاداعى وقۋشىلاردىڭ 7 پايىزى ءبىلىم الاتىنىن اتاپ ءوتتى.
ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك مەكتەپتەر ارقىلى جۇزەگە اسادى. ماسەلەن, جەكەمەنشىك مەكتەپتەر ءىس جۇزىندە 3-كە بولىنەدى. ءبىرىنشىسى – مەگاپوليستەردە ورنالاسقان بىرىڭعاي اقىلى مەكتەپتەر جەلىسى («Haileybury», «ميراس», ت.ب), ولارداعى وقۋ قۇنى 2,5 ملن-نان 15 ملن تەڭگەگە دەيىن قۇرايدى. ەكىنشى – ءبىلىم بەرگەنى ءۇشىن اتا-انالاردان اقى الۋمەن قاتار مەملەكەتتەن جان باسىنا شاققانداعى نورماتيۆپەن سۋبسيديا الاتىن مەكتەپتەر. ءۇشىنشىسى – بالالاردى وقىتقانى ءۇشىن اتا-انالاردان اقى المايتىن, تەك وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ارقىلى جان باسىنا شاققانداعى بولىنەتىن قارجىمەن عانا كۇن كورەتىن ءبىلىم وردالارى. بىراق قوعامدا جەكەمەنشىك مەكتەپ دەگەندە, ولاردىڭ ءبارى دە اتا-انالاردان بالالارىن وقىتقانى ءۇشىن «سۇبەلى» اقى الۋمەن بىرگە مەملەكەتتەن سۋبسيديا الىپ, بيزنەسىن دامىتىپ جاتقاندار دەگەن ۇعىم قالىپتاسقان سەكىلدى. الايدا بۇل ۇعىم ءۇشىنشى تيپتەگى جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە ءتان ەمەس.
كونستيتۋتسيادا ء«بىلىم تۋرالى» زاڭدا مەملەكەتتىك مەنشىك پەن جەكەمەنشىك بىردەي قورعالىپ, ازاماتتارعا تەگىن مەملەكەتتىك ستاندارتپەن جالپى ورتا ءبىلىم بەرىلەتىنى كەپىلدەندىرىلگەن. بىراق وسى كەپىلدىكتىڭ بىرقاتارى بالالاردىڭ وقۋى ءۇشىن ەشقانداي تولەماقى المايتىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە ورىندالماي وتىر. وسى ماسەلەنى ناقتى مىسالمەن تارقاتىپ ايتايىن. قىزىلوردا قالاسىنىڭ شەت ايماعى سانالاتىن «ساياحات» شاعىن اۋدانىندا 2021 جىلى اشىلعان «ۇلاعات» ءبىلىم ورداسى» جەكەمەنشىك مەكتەبىندە 600 وقۋشى ءبىلىم الادى. ونىڭ 300-دەيى – 1-4 سىنىپ وقۋشىلارى, 74-ءى – الەۋمەتتىك وسال وتباسىنان شىققان بالالار. شاعىن اۋدان تۇرعىندارىنىڭ دەنى تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردى قۇرايدى. بۇگىنگە دەيىن اۋداندا مادەنيەت, سپورت, دەمالىس نىساندارى جوق. اۋدان كوشەلەرى اباتتاندىرىلماعان. تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى – شالعاي اۋىلداردان كوشىپ كەلگەن جاس وتباسىلار. ولاردىڭ بىرقاتارى جۇمىسسىز.
سول سەبەپتى ءبىزدىڭ مەكتەبىمىز اتا-انالاردىڭ مۇمكىندىگىنە ساي, ولاردان بالالارىنىڭ وقۋى ءۇشىن ەشقانداي اقى المايدى, مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا, مەملەكەتتىك ستاندارتپەن ءبىلىم بەرەدى. بيىل العاش رەت 11-سىنىپتى 16 وقۋشى اياقتاپ, ونىڭ 13-ءى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ گرانت يەسى اتاندى.
مەكتەپتىڭ قارجىلاندىرىلۋى مينيسترلىكتىڭ قارجى ورتالىعى بەكىتكەن جان باسىنا شاققانداعى نورماتيۆپەن بولىنەتىن قاراجاتپەن عانا اتقارىلىپ وتىر. وسى ورتالىقتىڭ بەكىتكەن قارجىلاندىرۋ ءتارتىبى مەن الگوريتمى بويىنشا جان باسىنا شاققانداعى نورماتيۆتىك قارجىلاندىرۋ سوماسى: ايلىق جالاقى تولەۋ, وقۋ شىعىندارى, مەكتەپ جيhازىن الۋ, عيماراتتاردى ۇستاۋ, كۇردەلى جوندەۋ مەن نەگىزگى قورلاردى الۋ, كوممۋنالدىق قىزمەتتەر مەن ينتەرنەت جانە وليمپيادا شىعىنىن وتەۋگە عانا بولىنگەن. ال مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە مۇنىڭ سىرتىندا ارنايى ەسەپپەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قوسىمشا: پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىنە, ماگيستر اتاعىنا ۇستەمەاقى, جالپى ءبىلىم بەرۋ قورى (شىعىس سمەتاسىنىڭ كەمىندە 2 %-ى), وقۋشىلاردى تاماقتاندىرۋ, ءىس-ساپار, مەكەمەگە گازەت-جۋرنالدارعا جازىلۋ جانە جانار-جاعارماي الۋ شىعىندارى قارجىلاندىرىلادى.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ءبىلىم ورداسىندا ارنايى باعدارلامامەن وقۋلىقتار جانە وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدار الۋ قارجىلاندىرىلسا, بۇل تىزىمگە دە جەكەمەنشىك مەكتەپتەر ەنبەگەن. ال ء«بىلىم تۋرالى» زاڭدا مەنشىك تۇرىنە قاراماستان, وقۋلىقتار ساتىپ الۋ جانە جەتكىزۋ وبلىستىڭ اتقارۋشى ورگاندارىنا جۇكتەلگەن. بىراق بۇل تالاپ ورىندالماي وتىر. زاڭنىڭ وسى تالابىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇسىنىسىمىزعا مينيسترلىك رەسپۋبليكانىڭ 20 ءوڭىرىنىڭ ۇشەۋىنىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن وسى شارالاردى قارجىلاندىرۋعا كەلىسىم بەرمەۋىنىڭ سەبەبىنەن دەگەن سىلتاۋدى جەلەۋ ەتىپ, وسى ماسەلەنى رەتتەيتىن قولدانىستاعى بۇيرىققا وزگەرىس ەنگىزىلمەي وتىر.
مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ 2022 جىلى 26 قاراشاداعى №2 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن ەل پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىندا قاراستىرىلعان مەنشىك تۇرىنە قاراماستان, بارلىق باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىن تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ تالابى تيەسىلى قارجى بولىنبەگەندىكتەن بىزدە ورىندالماي وتىر. ال بارلىق مەملەكەتتىك مەكتەپتە بۇل تالاپ بىلتىردان باستاپ جۇزەگە اسقان. ياعني بالالاردىڭ قۇقى بۇزىلىپ, تەڭسىزدىككە جول بەرىلىپ وتىر. وسىنداي جاعداي اتا-اناسىنان اقى المايتىن قىزىلوردا قالاسىنىڭ №6 مەكتەبىندەگى وقۋشىلارعا دا ءتان ەكەنىن ايتقىم كەلەدى.
اتا-انالاردان تولەم المايتىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەردەگى اتالعان تەڭسىزدىكتى بىرىزدەندىرىپ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋدى سۇراپ, كەيىنگى 3 جىل بويى بىرنەشە رەت مينيسترلىككە جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىككە ايتقان وتىنىشتەرگە ءبىر سارىنداعى جاۋاپ الامىز. وندا قولدانىستاعى زاڭنامالارعا وزگەرىس ەنگىزىلىپ, سودان سوڭ نورماتيۆتىك اكتىلەر رەتتەلەدى دەيدى. بىراق بيىل ء«بىلىم تۋرالى» زاڭعا 2 رەت (23 اقپان جانە 6 مامىردا) وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەنىمەن, مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك مەكتەپتەردى قارجىلاندىرۋداعى اتالعان تەڭسىزدىكتەردى جويۋ باعىتىنداعى وزگەرىستەر قاراستىرىلمادى.
قورىتىپ ايتقاندا, ءبىر ەل بالالارىنا كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتەر بەرۋدەگى ەكى ءتۇرلى كوزقاراستى بىرقالىپقا كەلتىرۋ قاشانعا دەيىن ساعىزداي سوزىلادى. وسى ماسەلە بويىنشا ءتارتىپ ورناتاتىن ۋاقىت جەتكەن سەكىلدى.
قالقازبەك اجىبەكوۆ,
«ۇلاعات» ءبىلىم ورداسى جەكەمەنشىك مەكتەبىنىڭ قۇرىلتايشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
