بۇل رەتتە وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكتيۆىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان جينالىسىنا قاتىسقانىمىز ويعا ورالادى. سوندا مىنبەرگە شىققان بەدەلى زور شارۋاشىلىق باسشىسى: «جاستار وڭاي دا اقشاسى كوپ جۇمىس ىزدەپ, قالاعا قاشىپ جاتىر. اۋىلدا قالعاندارىنىڭ كوپشىلىگى بوس جۇرەدى. اتا-انالارىنىڭ زەينەتاقىسىنا تاماق اسىرايدى. بۇل قالپىمىزبەن اۋىل شارۋاشىلىعىن قالاي كوتەرەمىز؟ ۇكىمەت وسىنى نەگە ويلامايدى؟» دەپ قارا اسپاندى توندىرگەن. ونىڭ ءسوزىن بىرنەشە ارىپتەسى ءىلىپ اكەتىپ: «بالەنشەكەڭ دۇرىس ايتادى, اۋىلداعى جاستاردىڭ جۇمىس ىستەگىلەرى كەلمەيدى», دەپ جارىسا «جىلاعان». ءسوز كەزەگى تايىنشا اۋدانىنداعى جاقسى جەتىستىكتەرىمەن اتى شىعىپ جۇرگەن «ستەم» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ (جشس) ديرەكتورى سەرگەي زۆولسكيگە تيگەندە, ول: «مەن جاستاردىڭ جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى دەگەن پىكىرمەن كەلىسپەيمىن. سىزدەر مەحانيزاتورلارعا قانشا جالاقى تولەيتىندەرىڭىزدى نەگە ايتپايسىزدار؟ ءبىز كوكتەمدە جەر جىرتۋ, تۇقىم سەبۋ, جازدا ەگىندى ارامشوپتەرگە قارسى وڭدەۋ, كۇزدە استىقتى جاۋىن-شاشىنعا ۇرىندىرماي جيناپ الۋ ءۇشىن جانتالاسىپ جۇرەتىن ديقانعا ايىنا كەمىندە ءبىر مىڭ دوللار جالاقى تولەيمىز. سوندىقتان بىزدە ەشقانداي كادر تاپشىلىعى جوق», دەگەن ەدى...
قازىر مامان ىزدەگەن كاسىپكەر دە, جۇمىس ىزدەگەن ادام دا enbek.kz ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىنىڭ قىزمەتىن پايدالانادى. وسى ايدا وعان ءبىز دە ءۇڭىلىپ كوردىك. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە 53 «ۆەتەرينار» ماماندىعى بوس ەكەن. سونداي-اق 17 اگرونوم مەن 12 زووتەحنيك جۇمىسقا شاقىرىلىپتى.
وسى ورايدا نازار اۋدارارلىق جايت – ۆەتەرينارلاردى جۇمىسقا شاقىرعان اگروقۇرىلىمدار ساۋساقپەن سانارلىقتاي عانا. سولاردىڭ ءبىرى – قاراعاندى وبلىسى قارقارالى اۋدانىنىڭ قارابۇلاق اۋىلىنداعى «باتىر» شارۋا قوجالىعى ەڭبەك ءوتىلى جوق ۆەتەرينارلىق سانيتارعا 85 مىڭ تەڭگەدەن باستالاتىن جالاقى ۇسىنىپتى. كومىرلى ءوڭىردىڭ شاحتينسك قالاسىنداعى «اپك ۆولىنسكوە» جشس ۆەتەرينارلىق تەحنيككە – 140–150 مىڭ تەڭگە, ۆەتەرينارلىق دارىگەرگە –185–200 مىڭ ارالىعىندا جالاقى تولەمەكشى. بىراق ۆەتەرينارلىق دارىگەر ءۇشىن ۇمىتكەردىڭ 1 جىل جۇمىس ءوتىلى بولۋىن تالاپ ەتىپتى. ال بوس ورىنداردىڭ كوپشىلىگى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورىن سانالاتىن ۆەتەرينارلىق ستانسالارعا تيەسىلى. ولار ۆەتەرينارلىق دارىگەرلەرگە – 188–230 مىڭ تەڭگە, ۆەتەرينارلىق فەلدشەرلەرگە – 85–180 مىڭ تەڭگە, ۆەتەرينارلىق تەحنيكتەرگە – 85–210 مىڭ تەڭگە, مالدى وڭدەۋ جونىندەگى وپەراتورلارعا – 85–180 مىڭ تەڭگە, ۆەتەرينارلىق سانيتارلارعا 100–120 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا جالاقى بەرمەكشى.
جۇمىس ىزدەگەن, ەڭبەك ءوتىلى جوق اگرونومدارعا 90–180 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا جالاقى ۇسىنىلىپتى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى جامبىل اۋدانىنىڭ بلاگوۆەششەنكا اۋىلىندا ورنالاسقان «اتامەكەن-اگرو» جشس وزىنە قاجەت اگرونومعا 140–180 مىڭ تەڭگە جالاقى تولەۋ ءۇشىن ونىڭ 2 جىل ەڭبەك ءوتىلى بولۋى قاجەت دەپ ۇيعارىپتى. وسىنداي ماماننىڭ ايلىق ەڭبەگىن 150–200 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا باعالاعان الماتى وبلىسى تالعار اۋدانىنىڭ پانفيلوۆ اۋىلىنداعى «La Fattoria» جشس ونىڭ 5 جىل ەڭبەك ءوتىلى بولۋى مىندەتتى ەكەنىن ەسكەرتىپتى.
زووتەحنيك ىزدەپ وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىنىڭ ەشقايسىسى ەڭبەك ءوتىلى جوق ماماندى جۇمىسقا المايتىن بولىپ شىقتى. قوستاناي وبلىسى اۋليەكول اۋدانىنىڭ موسكالەۆكا اۋىلىنداعى «موسكالەۆسكوە» جشس 1 جىل جۇمىس تاجىريبەسى, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمى نەمەسە جوعارى ءبىلىمى بار زووتەحنيكتەرگە 100–190 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا جالاقى تاعايىنداماقشى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ماعجان جۇماباەۆ اۋدانىنىڭ «تامانسكوە» جشس 2 جىل ەڭبەك ءوتىلى, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمى بار زووتەحنيككە 125 مىڭ تەڭگەدەن باستالاتىن جالاقى جەتكىلىكتى دەپ ساناپتى.
جوعارىدا كەلتىرىلگەن مالىمەتتەرگە قاراپ وتىرىپ, «اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى كادر تاپشى دەپ زارلاپ جۇرگەندەرىمەن, سول كادردىڭ قادىرىن بىلە مە ەكەن؟» دەگەن ويعا قالاسىڭ. سەبەبى ەلىمىزدەگى ورتاشا جالاقى مولشەرى قازىر 390 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ جىعىلدى. ال ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىندا جاس ماماندارعا ۇسىنىلىپ وتىرعان ماردىمسىز جالاقى جوعارى وقۋ ورىندارى تۇگىل, اگروتەحنيكالىق كوللەدجدەردىڭ تۇلەكتەرىن قىزىقتىرۋى دا ەكىتالاي. سوعان قاراماستان, جاس مامانداردان كەمىندە 1 جىل ەڭبەك ءوتىلىن تالاپ ەتۋ اقىلعا قونبايدى.
جۋىردا ماجىلىستەگى «اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, وندا ەلىمىزدەگى 23 جوعارى وقۋ ورنىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم الىپ جۇرگەن 7 212 ستۋدەنتتىڭ 3 677-ءسى نەمەسە 51 پايىزى قىزدار ەكەنىنە نازار اۋداردى. ماجىلىسمەندەردىڭ پىكىرىنشە, قىزداردىڭ كوپشىلىگى وقۋ ءبىتىرىپ, قولدارىنا ديپلوم العانىمەن, اۋىلعا جۇمىسقا بارمايتىندىقتان, الداعى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىنا ەر بالالاردى كوبىرەك تارتۋ قاجەت. دەپۋتاتتىق ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ مەكتەپتەردە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىن ماماندىق تاڭداۋعا باعىتتايتىن «كاسىپكەرلىك جانە بيزنەس نەگىزدەرى» ءپانى ەنگىزىلگەندىگىنە بايلانىستى كاسىپتىك باعدار بەرۋ جۇمىستارى بارلىق شاكىرتتىڭ قاجەتتى اقپاراتقا تەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىندىگىن, ال اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارى بويىنشا ەر بالالارعا باسىمدىق بەرۋ قىزداردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىن شەكتەيتىندىگىن مالىمدەدى. شىنتۋايتىندا, اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىن العان قىز-كەلىنشەكتەردىڭ اراسىندا تاڭداعان كاسىبىن دوڭگەلەتىپ اكەتكەندەر از ەمەس. مىسال ءۇشىن, اقمولا وبلىسىنداعى جاقسى اۋدانىنىڭ اكىمى الماگۇل قادىرالينانىڭ ماماندىعى – اگرونوم. ول كاسىبي مامان رەتىندە مانساپ باسپالداقتارىمەن بىرتىندەپ جوعارىلاپ, سەگىز جىل بويى وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىن باسقارعان.
پايىمداپ قاراساق, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەملەكەت ءوز تاراپىنان الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىن قولدانىپ وتىر. ون بەس جىلدان بەرى ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى – سونىڭ ايعاعى. ال اۋىلعا جۇمىسقا كەلگەن جاس مامانداردى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ولارعا لايىقتى جالاقى تولەۋ – اگروقۇرىلىمدار باسشىلارىنىڭ مىندەتى. وكىنىشكە قاراي, ولاردىڭ كوبىسى وزدەرىنىڭ سەنىمگەرلىك باسقارۋىنا م ۇلىكتىك پايلارى مەن جەر ۇلەستەرىن بەرگەن جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا جانە شارۋاشىلىقتىڭ ءار سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جالدامالى جۇمىسكەرلەرگە جىل سايىن تۇسكەن ورتاق تابىستى جاريالاپ, ءادىل بولىسكە سالعىسى كەلمەيدى. ەسەسىنە قولدارىندا بارىندا قونىشتارىنان باسىپ, تالايى دوللارلىق ميلليونەرگە اينالعان. وندايلار كۇزدە ەگىستىك جەرىن پايدالانىپ وتىرعان اۋىلدارداعى ءار وتباسىنا ءبىر-ەكى قاپ ۇن نەمەسە مال جەمدەيتىن شامالى استىق بەرىپ, جۇرتتى جارىلقاپ تاستاعانداي كەيىپ تانىتادى. جىل قورىتىندىسىندا ۇزدىك ماماندار مەن وزات جۇمىسشىلارعا – قوماقتى سىياقى, پاي مەن جەر ۇلەسى يەلەرىنە جارتىمدى ديۆيدەند تولەيتىن شارۋاشىلىق باسشىلارى نەكەن-ساياق. سوندىقتان دا پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن ۇكىمەت مۇشەلەرى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى وسى كوكەيكەستى ماسەلەگە كوڭىل ءبولىپ, اۋىل ەڭبەككەرلەرىنە, سونىڭ ىشىندە «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىمەن جۇمىسقا كەلگەن ماماندارعا – لايىقتى جالاقى, تۇرعىندارعا جەر ۇلەستەرى مەن م ۇلىكتىك پايلارىنا سايكەس ءادىل ديۆيدەند تولەۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان پارمەندى شارالار قولدانعانى جانە قاجەتتىلىگىنە قاراي قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزگەنى ابزال. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ باستاماسىمەن ۇيلەسەتىن ماڭىزدى قادام بولارى انىق.
