جالپى اۋدانى 5 مىڭ شارشى مەتردى الىپ جاتقان «Farabi Hub» يننوۆاتسيالىق بەزەندىرىلۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. زاماناۋي ورتالىق كرەاتيۆتى يندۋستريا, جاساندى ينتەللەكت, ستارتاپ جوبالارعا ارنالعان. مۇندا الەمگە بەلگىلى ZTE, BASF, Binlin تەحنولوگيالىق كورپوراتسياسى مەن باسقا شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ ورتالىقتارى, ۋنيۆەرسيتەت بازاسىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى ورنالاسقان.
دارىلىك وسىمدىكتەردى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى, مي ينستيتۋتى, «روبوتوتەحنيكا جانە مەحاترونيكا RoboMech» عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى, بيولوگيا جانە بيوتەحنولوگيا ماسەلەلەرى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, سوت ساراپتامالارى ورتالىعى, اشىق ۇلگىدەگى ۇلتتىق نانوتەحنولوگيالىق زەرتحاناسى مەن ورتالىق ازياداعى تۇراقتى دامۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرى مەن يننوۆاتسيالىق جوبالارى الداعى ۋاقىتتا عىلىم سالاسىنداعى تىڭ جاڭالىقتارعا جول اشپاق. سونداي-اق قازۇۋ-دىڭ ZTE, BASF, Binlin كورپوراتسياسىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان جۇمىس ناتيجەلەرى دە ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى ءۇشىن زاماناۋي ءبىلىم مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرادى.
قازىرگى تاڭدا قازۇۋ عالىمدارى قۇنى 32 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 400-گە جۋىق جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. كەلەر جىلى قىتايدىڭ سولتۇستىك-باتىس پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ, عارىشقا ميكروسپۋتنيك ۇشىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
وقۋ ورداسىنىڭ عالىمدارى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ عىلىم كوميتەتىنەن 4 ملرد تەڭگەنىڭ مەگاگرانتىن جەڭىپ العان بولاتىن. باتىس قازاقستان وڭىرىندەگى ستراتەگيالىق ماڭىزدى مىندەتتەردى شەشۋگە باعىتتالعان جوبا ءۇش جىل ىشىندە جۇزەگە اسادى.
بيىل ۋنيۆەرسيتەت زەرتتەۋشىلەرى سونىمەن بىرگە 3 ملرد تەڭگەنىڭ مەگاگرانتىنا قول جەتكىزدى. ياعني, قازۇۋ ماماندارى قازاق ءتىلى مەن تەحنولوگيالىق پروگرەستى قولداۋعا ارنالعان LLM تىلدىك مودەلىن ازىرلەيتىن بولادى.
عىلىمي ورتالىقتان كەيىن جۋرناليستەر قالاشىقتاعى №9 جاتاقحاناعا بارىپ, ستۋدەنتتەر ۇيىندە جاستاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالعان جۇمىستاردى كوردى.
قازىرگى تاڭدا قازۇۋ قالاشىعىندا 15 جاتاقحانا بار. اعىمداعى وقۋ جىلىندا 3 جاتاقحاناعا كۇردەلى, 12 ستۋدەنتتەر ۇيىنە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بۇگىندە قازۇۋ قالاشىعى قۇرىلىسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى اياسىندا 3 جاڭا جاتاقحانانىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنباق. توعىز قاباتتى 3 ستۋدەنتتەر ءۇيى 2 031 ورىنعا ارنالعان.
ءباسپاسوز تۋرى اياسىندا 10 يننوۆاتسيالىق زەرتحانادان تۇراتىن گەوگرافيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ فاكۋلتەتىندەگى «تۇراقتى دامۋ جانە تابيعاتتى ۇتىمدى پايدالانۋ» عىلىمي ورتالىعى تانىستىرىلدى. عىلىمي ورتالىقتا عالىمدار سۋ رەسۋرستارىنىڭ ساپاسىن تالداۋ, توپىراق قۇرامىن زەرتتەۋ, كليمات وزگەرىسىن باقىلاۋ, ەكولوگيالىق قاۋىپتىڭ الدىن-الۋ, وتاندىق ءتۋريزمدى دامىتۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزەدى.
باق وكىلدەرى ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى كليماتتىڭ وزگەرۋى سالدارىنان ورىن العان سۋ تاپشىلىعى, قۇرعاقشىلىق, جەردىڭ قۇنارسىزدانۋى سياقتى ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە مونيتورينگ جاسايتىن «قاشىقتان زوندتاۋ تەحنولوگياسى جانە قولدانۋ» قازاق-قىتاي زەرتحاناسىنا دا باردى.
جەردى قاشىقتىقتان باقىلاۋ ارقىلى قاۋىپ-قاتەردى الدىن الا ەسكەرتىپ, ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس ناتيجەلەرى, مۇنىمەن قوسا قازاقستان مەن قىتاي ىنتىماقتاستىعى اياسىندا اشىلعان زەرتحانا ورتالىق ازيادا تابيعات رەسۋرستارىنا مونيتورينگ جۇرگىزەتىن جالعىز ورتالىق.
2019 جىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ كەزدەسۋ ناتيجەسىندە قازاقستانعا سۋپەركومپيۋتەر اكەلۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعان بولاتىن. بيىل قىتاي توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى بارىسىندا ەكى مەملەكەت باسشىسى ورتالىق ازياداعى ەڭ جوعارى سۋپەركومپيۋتەردى قازۇۋ-عا ورناتۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. جوعارى تەحنولوگيالىق قۇرىلعى بۇكىل قازاقستان عالىمدارىنا دەرەكتەردىڭ ۇلكەن كولەمىمەن جۇمىس ىستەۋگە, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءتۇرلى جاعدايلارىن مودەلدەۋگە جانە وتاندىق IT سالاسىن دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ورتالىق ازيادا ەڭ قۋاتتى سانالاتىن قۇرىلعىنىڭ جوعارى ونىمدىلىگى 1,94 PFLOPS قۇرايدى. سونداي-اق الەمدەگى ۇزدىك 600 سۋپەركومپيۋتەردىڭ تىزىمىنە كىرەدى. قازىرگى تاڭدا قۇرىلعىنى ورناتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
ءباسپاسوز تۋرى اياسىندا پرورەكتور ەركىن دۇيسەنوۆ جۋرناليستەرگە اتقارىلعان اۋقىمدى جۇمىستار جونىندە اقپارات بەرىپ, الداعى جوسپار تۋرالى باياندادى.
قازىرگى كەزدە ۋنيۆەرسيتەتتە حيميا جانە حيميالىق تەحنولوگيا فاكۋلتەتىندە جاڭادان اشىلعان «Farabi Chem Science» كلاستەرى جۇمىس ىستەپ جاتىر. كلاستەر حيميا مەن ماتەريالتانۋ سالاسىنداعى وزىق زەرتتەۋلەردى دامىتۋعا باعىتتالعان. كلاستەر قۇرامىنا 9 زەرتحانا كىرەدى. مۇندا عالىمدار حيميا ونەركاسىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان ءتۇرلى جوبالارمەن اينالىسۋدا. مىسالى, قازىرگى تاڭدا «Chemical Coating Innovations» عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ عالىمدارى ماشينا جاساۋ جانە تەحنيكالىق قۇرال جاساۋ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن, سونداي-اق كادەسىيلار مەن زەرگەرلىك بۇيىمدارىن وڭدەپ, ارنايى گالۆانيكالىق قاپتامالار شىعارۋمەن اينالىسادى.
ەلىمىزدە العاش جۇزەگە اسقان جوبا دا قازۇۋ عالىمدارىنا تيەسىلى. «ChemMedLab» زەرتحاناسىنىڭ ماماندارى وتا كەزىندە پايدالانىلاتىن حيرۋرگيالىق ءجىپتى جەتىلدىرىپ, بەتىنە انتيباكتەريالدى جابىن جاساپ شىعاردى. بولاشاقتا عالىمدار اتالعان جوبانى نارىققا شىعارۋدى كوزدەپ وتىر.
الماتى
