قارجى جوق پا, الدە قاناعات جوق پا؟..

وسى ورايدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى «ادىلەتتى قازاق­­­­ستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونو­مي­­كا­لىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى جولداۋىندا دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنا بيۋدجەتتەن 3,3 تريلليون تەڭگە قارجى بولىن­گە­نىمەن, ونىڭ ناتيجەسى ءالى كورىن­بەي وتىرعانىن سىنادى. ناۋ­قاستارعا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن قىزمەتتەردى اقىلى نەگىزدە الۋدى نەمەسە بىرنەشە اي بويى كەزەك كۇتۋدى ۇسىنۋ جايتتارى از ەمەس.

«بيۋدجەتتىڭ مۇمكىندىگى مەن مىن­دەتتەمەسىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت كەپىلدىك بەرەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ بىرىڭعاي بازالىق توپتاماسىن جاساۋ قاجەت. ال ودان اسىپ كەتكەن شىعىننىڭ ءبارى ساقتاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى تولەنۋگە ءتيىس. تسيفرلاندىرۋ بولماسا, مۇنداي اۋقىمدى وزگەرىستەردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىر-بىرىنە بايلانىسى جوق ونداعان باعدارلاما مەن اقپاراتتار بازاسىنىڭ ورنىنا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اقپارات جۇيەسىن جاساۋ كەرەك. جاڭا جۇيە, مەنشىك تۇرىنە قاراماستان, مەملە­كەت­تىك تاپسىرىس الاتىن مەدي­تسي­نا مەكەمەلەرىنىڭ بارىنە تو­لىق باقىلاۋ جاسالۋىن جانە مالى­مەت­تەردىڭ شىنايى بولۋىن قام­تا­ماسىز ەتۋى قاجەت. ۇكىمەت وسى ماسەلەنى شەشۋگە دەرەۋ كىرىسىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستىڭ بارىسى جونىندە ماعان جانە دەپۋتاتتىق كورپۋسقا ەسەپ بەرىپ وتىرۋعا ءتيىس», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كەمشىلىكتەردى بيىل جوعارى اۋديتور­لىق پالاتا (جاپ) جۇر­گىز­گەن تەكسەرىستەر دە ايعاقتادى. ماسەلەن, وتكەن جىلى ەلىمىزدەگى نارەستە مەن انا ءولىمىن ازايتۋ جونىندەگى نىسانالى ينديكا­تورلارعا قول جەتكىزىلگەن جوق. سابيلەر قىزىلشا, كوكجوتەل, جەدەل رەسپيراتورلىق ۆيرۋستىق ينفەكتسيا سياقتى اۋرۋلاردان شەتىنەگەن. ايەلدەر جۇك­تىلىك كەزىندە ورشىگەن ءار­تۇرلى دەرتتەن جانە بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن تۋىنداعان اكۋشەرلىك كىنادان قايتىس بولعان. ال «زەرتتەۋلەر, تال­داۋ جانە تيىمدىلىكتى باعا­لاۋ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەستىگى جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك ساۋالناما دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى ۇسىناتىن مەديتسينالىق قىزمەت­تىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىنە حالىقتىڭ قاناعاتتانۋ دەڭگەيى جوسپارلانعان 73 پايىزدىڭ ورنىنا ءىس جۇزىندە نەبارى 56,5 پايىز بولعانىن كورسەتكەن.

جاپ «الەۋمەتتىك مەديتسينا­لىق ساقتاندىرۋ قورى» كوممەر­تسيا­لىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعا­مىنىڭ (امسق) جانە ونىڭ وڭىر­لىك فيليالدارىنىڭ 2022-2023 جىل­دارداعى قىزمەتىنىڭ تيىم­دى­­لى­گىنە جۇرگىزگەن مەملەكەتتىك اۋديت­ نا­تيجەسىندە ۇلتتىق قوردان بو­لىن­­گەن 50 ملرد تەڭگەنىڭ 13 ملرد تەڭگەسى نەمەسە 26 پايىزى يگە­رىلمەگەندىگى انىقتالدى. بۇعان قوسا, امسق ەسەبىنەن جانە ناۋ­قاستاردىڭ ءوز ەسەبىنەن مەديتسي­نالىق قىزمەتتەرگە قوسارلانعان اقى تولەۋگە جول بەرىلگەن. ستا­تسيو­نارلىق كومەك بويىنشا 1,7 ملرد تەڭگە, امبۋلاتوريالىق كومەك بويىنشا 27,6 ملرد تەڭگە, ستو­ماتولوگيالىق كلينيكالار­دىڭ قىز­مەتى بويىنشا 2,1 ملرد تەڭ­گە ارتىق تولەنگەن. ءتىپتى شە­تەل­­گە تۇراقتى تۇرۋعا كەتكەن ازا­مات­تاردىڭ اتىنا ءدارى-دار­مەكتەر راسىم­دەلگەن. اۋديت قورى­تىن­دىسى بويىنشا, راسىمدىك بۇزۋ­شى­لىق­تاردىڭ جالپى سوماسى – 32 ملرد تەڭ­گە­دەن استام, ال ءتيىمسىز پاي­دا­لا­نىل­عان قاراجات – 31,1 ملرد تەڭگە.

سونداي-اق جاپ دسم مەن ونىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمدارىنىڭ حالىقتى ءدارى-دارمەكپەن, مەديتسينالىق بۇيىم­دارمەن قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىنە جۇرگىزگەن مەملەكەتتىك اۋديت بارىسىندا «سق-فارماتسيا» جشس جەكەلەگەن دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى نارىقتىق باعادان 40 پايىزدان 365 پايىزعا دەيىنگى جوعارى باعامەن ساتىپ العانىن اشكەرەلەدى. بۇدان مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن زالال – 8 ملرد تەڭگەدەن استام. ونىڭ ۇستىنە, بىرىڭعاي ديستريبيۋتور جۇيەسىندە ساتىپ الۋدى ساپاسىز جوسپارلاۋ مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ 2,8 ملرد تەڭگەگە ساتىپ الىنعان پرەپاراتتاردان باس تارتۋىنا اكەلىپ سوققان. سالدارىنان 279,5 ملن تەڭگەنىڭ ءدارى-دارمەگى جارامدىلىق مەرزى­مىنىڭ وتۋىنە بايلانىستى ەسەپتەن شىعارىلعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك اۋديتتەر جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە اشكەرەلەنگەن زاڭ بۇزۋشىلىق فاكتىلەرى بويىنشا ماتەريالدار ودان ءارى تەرگەۋ ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جولدانعان.

پايىمداپ قاراساق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا بىلتىر عانا ونداعان ملرد تەڭگە قاراجات قۇم­عا سىڭگەن سۋداي بولىپ, ءتيىمسىز جۇمسالعان. كەمشىلىككە كەڭشىلىك جاسالماۋى ءۇشىن دسم دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان رەتىندە, ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان سىننان ءتيىستى قورىتىن­دى شىعارۋعا, ۇكىمەتكە بەرىل­گەن تاپ­سىرمالاردى بۇلجىتپاي ورىن­داۋعا ءتيىس. الايدا مي­نيسترلىك بۇگىندە «قازىرگى تاريف مەدي­تسي­نالىق-سانيتارلىق ال­عاشقى كومەكتى ۇيىمداستىرۋ كەزىن­دە جەدەل مەديتسينالىق كومەك بولىمشەسىنىڭ بارلىق شىعى­سىن تولىق جابۋدى قامتاماسىز ەتپەيدى. قارجى­لاندىرۋدىڭ جەت­كىلىكسىزدىگى سالدارىنان تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن بريگادالاردى ۇستاۋدىڭ تيىمسىزدىگى بايقالادى. بۇل كرەدي­تورلىق بەرەشەكتىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەدى» دەگەن ۋاجبەن جەدەل مەديتسينالىق جاردەم قىزمەتىن رەفورمالاۋدى ۇيعارىپ وتىرعاندىعى كوڭىلگە قونبايدى.

وسى ورايدا ەلىمىزدە جەدەل مەديتسينالىق جاردەمدى شا­قىر­­تۋلار 4 جەدەلدىلىك سانا­تىنا بولى­نەتىندىگىن ايتقان ءجون. 1, 2, 3-ساناتتار – ادام ومىرىنە تىكەلەي نەمەسە الەۋەتتى قاتەر توندىرەتىن جاعدايلار بولعاندىقتان, جەدەل مەديتسينالىق جاردەم بريگا­دالارىنىڭ كەلۋ ۋاقىتى تيىسىنشە 10, 15 جانە 30 مينۋت بولىپ بەل­گىلەنگەن. ال 4-سانات – وتكىر اۋرۋ­­دان نەمەسە سوزىلمالى اۋرۋ­دىڭ ورشۋىنەن تۋىنداعان, ناۋ­قاس­تىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا تىكە­لەي قاۋىپ-قاتەر توندىرمەيتىن جاع­داي بولعاندىقتان, «جەدەل جار­دەم­نىڭ» كەلۋ ۋاقىتى – 60 مينۋت.

دسم-نىڭ مالىمەتىنە قا­را­عاندا, رەس­پۋبليكا حالقىنىڭ سانى جىل­دان-جىلعا ارتۋىنا بايلانىستى قازىرگى تاڭدا قوسىمشا 379 جەدەل مەديتسينالىق جاردەم بريگاداسىن قۇرۋ قاجەت. وسىعان وراي بەيىندى مينيسترلىك «جە­دەل مەديتسينالىق جاردەم, ونىڭ ىشىن­­دە مەديتسينالىق اۆياتسيانى ت­ار­­­تا وتىرىپ كورسەتۋ قاعيدالا­رىنا» وزگەرىس ەنگىزىپ, ساعات 8.00-دەن 20.00-گە دەيىن 4-جەدەلدىك ساناتى بويىنشا شاقىرتۋلارعا قىزمەت كورسەتۋدى مەديتسينا­لىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك (مساك) ۇيىمدارىندا قۇرىلاتىن موبيلدىك بريگادالارعا تاپسىرۋدى ءجون كورىپ وتىر.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى­نىڭ وسى ماسەلە بويىنشا بۇيرىعى­نىڭ جوباسى اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر پورتالىندا ەكى اپتا بويى تالقىلاندى. بىراق ءوز پىكىرىن بىلدىرگەن 212 ازاماتتىڭ ەشقايسىسى اتالعان قۇجاتقا قولداۋ بىلدىرگەن جوق, ال 102 ادام قارسى داۋىس بەردى. ولار جەدەل مەديتسينالىق جاردەم قىزمەتى­نىڭ 4-جەدەلدىلىك ساناتىن مساك ۇيىمدارىنا بەرۋگە بولمايدى دەپ سانايدى. سەبەبى دەنساۋلىق جاعدايى قيىنداعان ناۋقاستىڭ جاي-كۇيى 4-جەدەلدىلىك ساناتىنىڭ قايسىسىنا جاتاتىندىعىن 103 ءنومىرى بويىنشا كەزەكشىلىك جاساپ وتىرعان ديسپەتچەر ەمەس, «جەدەل مەديتسينالىق جاردەم» اۆتوموبيلىمەن تەزدەتىپ جەتەتىن دارىگەر عانا ءدال انىقتاي الادى.

دسم-نىڭ جەدەل مەديتسينا­لىق جاردەم قىزمەتىن رەفورمالاۋ ­باستاماسىن وسى قىزمەتتە جۇرگەن ماماندار دا قۇپتاپ وتىر دەۋ قيىن. ماسەلەن, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق جەدەل مە­دي­­تسينالىق كومەك ورتالىعى ديرەك­تورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, مەديتسينا عى­لىمدارىنىڭ كانديداتى يۋري بەلونوگ: «ەگەر مەدي­­تسينالىق-سانيتارلىق ال­عاش­قى كومەك ۇيىمدارىنىڭ جۇ­مىس ۋاقىتىنان تىس كەزدە جەدەل مەديتسينالىق جاردەمدى شا­قىر­تۋدىڭ 4-جەدەلدىك ساناتى بويىن­شا تەك جەدەل مەديتسينالىق جاردەم ستانساسىنىڭ (جمجس) بريگاداسى قىزمەت كورسەتەتىن بولسا, وندا جمجس-نىڭ جۇكتەمەسى تىم ۇلعايىپ كەتەدى. مۇنىڭ ءوزى جەدەلدىلىك ساناتتارىنىڭ بارلىعى بويىنشا پاتسيەنتتەرگە جەتۋ ۋاقىتىن كەشىكتىرۋگە اكەلىپ سوعادى. تۇرعىندارعا جەدەل مەديتسينالىق جاردەمدى تولىق­قاندى جانە ۋاقتىلى كور­سەتۋ ءۇشىن جەدەل جاردەم بريگا­دالارىنىڭ سانىن ۇلعايتۋ قاجەت. بۇل قوسىمشا شى­عىستى قاجەت ەتە­تىن­دىكتەن, قازىرگى قىز­مەت كور­سەتۋ ءتاريفىن (جان باسىنا شاق­قانداعى نورماتيۆ بويىن­شا بازا­لىق كوەففيتسيەنتتى) 25 پايىز­عا ۇلعايتۋ ورىندى دەپ سانايمىز», دەگەن پىكىرىن ورتاعا سالىپتى.

دەمەك, دسم جەدەل مەديتسي­نا­لىق جاردەم قىزمەتىن رەفورمالاۋ ماسەلەسىن وسى سالا ماماندارىمەن جان-جاقتى پىسىقتاعانى ءجون. «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس», دەيدى قازەكەم.