قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاريحي, مادەني, عىلىمي بايلانىستار عاسىرلار بويى قالىپتاسىپ, ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىنا ۇلكەن ىقپال ەتتى. بۇل بايلانىستاردىڭ كورنەكى مىسالى رەتىندە 2001 جىلى استانا قالاسىندا اشىلعان م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالىن اتاپ وتۋگە بولادى. فيليالدىڭ اشىلۋى ەكى ەل اراسىنداعى ءبىلىم سالاسىنداعى تىعىز سەرىكتەستىكتىڭ جەمىسى. ممۋ فيليالى وتانداستارىمىزعا ماسكەۋدىڭ ۇزدىك وقىتۋشىلارى مەن عىلىمي ورتاسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا فيليالدا 1 500-گە جۋىق ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. ولاردىڭ 60 پايىزدان استامى تەحنيكالىق جانە جاراتىلىستانۋ باعىتىن تاڭداعان.
ەلىمىزدە ممۋ فيليالىن قۇرۋ باستاماسىن قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ كوتەرىپ, بۇل ۇسىنىستى رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين قولداعان بولاتىن. فيليالدىڭ رەسمي تاريحى 2000 جىلدىڭ 30 تامىزىندا ممۋ عىلىمي كەڭەسىنىڭ استانا قالاسىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيليالىن اشۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋىنان باستالادى. سول جىلدىڭ 9 قازانىندا, رەسەي پرەزيدەنتى ەلىمىزگە جاساعان ساپارى بارىسىندا ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا فيليالدى قۇرۋ تۋرالى حاتتاماعا قول قويعان. فيليالدىڭ ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزىلدى. ونىڭ باسشىسى رەتىندە ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, پروفەسسور ا.ۆ.سيدوروۆيچ تاعايىندالدى. ءسويتىپ, 2001 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىندە ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ينجەنەرلەر كورپۋسىندا العاشقى وقۋ جىلى باستالدى.
فيليالدىڭ قۇرىلۋى مەن دامۋىنا ۇلەس قوسقان تۇلعالار كوپ. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سول كەزدەگى رەكتورى, مەملەكەت قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ فيليالعا اۋديتوريالار, ماتەريالدىق بازا, جاتاقحانا بەرۋدى ۇيىمداستىردى. فيليالدىڭ قالىپتاسۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسقان تۇلعالاردىڭ قاتارىندا و.ب.لۋپانوۆ, ە.ي.مويسەەۆ, م.ل.رەمنەۆا, ۆ.پ.كولەسوۆ سىندى اكادەميكتەر مەن پروفەسسورلار بار.
ال 2019 جىلدىڭ 7 مامىرىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ممۋ فيليالىنىڭ جۇمىسىن رەتتەيتىن ەكى ەل اراسىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭعا قول قويدى. بۇل قۇجات فيليالدىڭ دامۋىنا قايتا سەرپىن بەردى.
م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى العاش قۇرىلعان جىلدارى ءبىلىم جۇيەسى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستاندارتتارىنا سايكەس ازىرلەنىپ, ەڭ قاجەتتى ءارى ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماماندىقتارعا باسىمدىق بەرىلدى. سول كەزەڭدە فيليال ءتورت نەگىزگى باعىت, ەسەپتەۋ ماتەماتيكاسى جانە كيبەرنەتيكا, مەحانيكا-ماتەماتيكا, ەكونوميكا, فيلولوگيا بويىنشا ستۋدەنتتەردى قابىلدادى. بۇل ماماندىقتار ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالارىنا جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋعا باعىتتالدى. ەسەپتەۋ ماتەماتيكاسى جانە كيبەرنەتيكا باعىتى IT جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالار سالاسىنا بەيىمدەلگەن بولسا, مەحانيكا-ماتەماتيكا سالاسى ينجەنەرلىك جانە عىلىمي زەرتتەۋلەر ءۇشىن تەرەڭ ماتەماتيكالىق ءبىلىمدى قامتاماسىز ەتتى. ەكونوميكا باعىتى ەلدىڭ قارجى جۇيەسىن نىعايتۋعا قاجەتتى كاسىبي ساراپشىلاردى دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەردى, ال فيلولوگيا ماماندىعى ورىس ءتىلىن, ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن مەڭگەرۋگە جانە مادەنيەتارالىق قارىم-قاتىناسقا نازار اۋداردى. ستۋدەنتتەر ءبىر جىل ماسكەۋدە ءبىلىم الىپ, حالىقارالىق تاجىريبە جيناقتادى. اسىرەسە تاۋەلسىزدىكتەن كەيىنگى جىلدارى استانادا بىلىكتى ماماندار جەتىسپەگەندىكتەن بۇل ماڭىزدى شەشىم بولدى.
سونىمەن قاتار «لومونوسوۆ» اتتى ستۋدەنتتەر مەن جاس عالىمداردىڭ حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالارى داستۇرگە اينالىپ, ەلىمىز جاستارىنىڭ عىلىمعا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا جول اشتى. كونفەرەنتسيانىڭ ارقاسىندا 5000-نان استام قاتىسۋشىنىڭ 2500 عىلىمي جۇمىسى جاريالاندى. 2005 جىلى فيليال وقىتۋشىلارى العاشقى ديسسەرتاتسيالارىن قورعاپ, عىلىمي الەۋەتىن نىعايتتى. سونىمەن قاتار ستۋدەنتتەر رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق وليمپيادالاردا جوعارى ورىندارعا يە بولدى. وسى جىلى «ەكونوميكا» باعىتى بويىنشا باكالاۆرياتتىڭ العاشقى تۇلەكتەرى وقۋىن اياقتاپ, ماگيستراتۋراعا قابىلداۋ باستالدى. «ەكولوگيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ» سياقتى جاڭا باعىتتار ەنگىزىلدى. ال 2006-2017 جىلدار ارالىعىندا فيليال ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادامدار جاسالدى.
قازىرگى كەزدە ممۋ فيليالى باكالاۆرياتتا ماتەماتيكا, قولدانبالى ماتەماتيكا جانە ينفورماتيكا, فيلولوگيا, ەكولوگيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ, ەكونوميكا باعىتتارى بويىنشا ماماندار دايارلايدى. ال ماگيستراتۋرادا قولدانبالى ماتەماتيكا جانە ينفورماتيكا, ەكونوميكا, فيلولوگيا ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم بەرەدى. ستۋدەنتتەر مىندەتتى تۇردە ءبىر وقۋ جىلىندا ماسكەۋدە ءبىلىم الىپ, سول جاقتاعى تاجىريبەلىك جانە عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا جۇمىس ىستەيدى. «ممۋ قازاقستان فيليالىندا مەحانيكا-ماتەماتيكا جانە ەسەپتەۋ ماتەماتيكاسى مەن كيبەرنەتيكا فاكۋلتەتتەرىنىڭ ستۋدەنتتەرى ماسكەۋدە ءبىر جارىم جىل وقيدى. ال باسقا باعىتتاردىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن ماسكەۋدە وقۋ مەرزىمى ءبىر جىلدى قۇرايدى. بۇل ۋاقىت ارنايى كۋرستاردى مەڭگەرۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى. ماسكەۋدە وقۋ – ستۋدەنتتەرگە ممۋ-دىڭ باي عىلىمي بازاسىمەن تانىسىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تاجىريبە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ولاردىڭ بولاشاقتاعى كاسىبي دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى», دەپ اتاپ ءوتتى الەكساندر ۆلاديميروۆيچ.
وقۋ مەملەكەتتىك گرانت نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. ماسكەۋگە ساپار كەزىندە ستۋدەنتتەردىڭ جول شىعىنى, تۇرۋى جانە تاماقتانۋى مەملەكەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. وندا ستۋدەنتتەرگە «ياندەكس» دەرەكتەر تالداۋ مەكتەبى مەن VK Group «تەحنوسفەرا» باعدارلامالارىنا قاتىسۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. وقۋ اياقتالعان سوڭ تۇلەكتەرگە ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان ديپلومى تابىس ەتىلەدى.
م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ فيليالىنىڭ ديرەكتورى ا.ۆ.ءسيدوروۆيچتىڭ ايتۋىنشا, فيليال تۇلەكتەرى ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە. «بىزدە وقىتۋ ۇدەرىسى قازاقستاننىڭ جەتەكشى مينيسترلىكتەرى مەن ۆەدومستۆولارىنىڭ, قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ۇيىمداستىرىلادى. ماگيسترانتتار وقۋ بارىسىندا بولاشاق جۇمىس ورىندارىن بەلگىلەپ, كاسىبي بايلانىس ورناتادى. تۇلەكتەرىمىز جۇمىسقا ورنالاسۋ كەزىندە ەش قيىندىق كورمەيدى, ولار بەدەلدى ۇيىمدار مەن ءىرى كومپانيالاردا جوعارى لاۋازىمداردا قىزمەت اتقارىپ جاتىر», دەيدى ول.
ماگيستراتۋراعا ءتۇسۋ كەزىندە بىرقاتار جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. ماسەلەن, «لومونوسوۆ» كونفەرەنتسياسىنىڭ جەڭىمپازدارى ەمتيحانسىز قابىلدانادى. سونىمەن قاتار حالىقارالىق شەت ءتىلى سەرتيفيكاتتارى, IELTS نەمەسە TOEFL, تالاپ ەتىلمەيدى. ءتۇسۋ ەمتيحاندارى تەك تاڭدالعان ماماندىق بويىنشا تاپسىرىلادى. ماگيستراتۋرا باعدارلامالارى ءارتۇرلى باعىتتاردى قامتيدى. قولدانبالى ماتەماتيكا, ينفورماتيكا, ەكونوميكا, فيلولوگيا جانە ەكولوگيا سالالارىندا ماماندانۋعا بولادى. مىسالى, «قارجىلىق اناليتيكا» باعدارلاماسى ۇلتتىق بانكپەن, «ۇلتتىق ەكونوميكا جانە ەكونوميكالىق ساياسات» باعدارلاماسى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىمەن, ال «زاماناۋي ەكونوميكاداعى ستاتيستيكا جانە دەرەكتەردى باسقارۋ» باعدارلاماسى ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىلادى. سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت, مەديالينگۆيستيكا, دەرەكتەردى تالداۋ جانە تومەن كومىرتەكتى دامۋ سالالارى بويىنشا باعدارلامالار دا بار. فيليالدىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ساباقتاردى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارى مەن وقىتۋشىلارى جۇرگىزەدى. الەكساندر ءۆلاديميروۆيچتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جوعارى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ادىستەرى مەن داستۇرلەرىن قازاقستاندا قولدانىپ, جەرگىلىكتى ستۋدەنتتەرگە الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم الۋعا جول اشامىز», دەدى م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ فيليالىنىڭ ديرەكتورى.
ايتا كەتەيىك, بازالىق ماماندىعى باسقا تالاپكەرلەر دە ماگيستراتۋرا باعدارلامالارىنا تۇسە الادى. بۇل جاڭا سالانى يگەرگىسى كەلەتىندەر ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. ال ۋنيۆەرسيتەتكە قابىلداۋ ءتارتىبى مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. جىل سايىن باكالاۆرياتقا 125 بيۋدجەتتىك ورىن بولىنسە, ماگيستراتۋراعا 40 ورىن قاراستىرىلعان. وسىلايشا, جىل سايىن فيليال 165 تالاپكەردى قابىلدايدى. باكالاۆرياتقا قابىلداۋ بارىسىندا ءار باعىت بويىنشا 25 ستۋدەنتتەن قۇرالعان توپتار جيناقتالادى. ەگەر تالاپكەرلەر قابىلداۋ ەمتيحاندارىن ءساتتى تاپسىرىپ, بىراق گرانتقا ىلىگە الماسا, ولار اقىلى نەگىزدە وقۋعا ءتۇسۋ مۇمكىندىگى بار.
بيىلعا دەيىن فيليال حالىقارالىق رەيتينگتەردە جوعارى ورىندارعا يە بولۋ, عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ممۋ فيليالى عىلىمنىڭ بىرنەشە باعىتى بويىنشا جەتەكشى ورىنعا يە. اسىرەسە فيزيكا جانە ماتەماتيكا, نانوتەحنولوگيالار, قولدانبالى ماتەماتيكا, كۆانتتىق فيزيكا سالاسىندا قارقىندى زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى. بىلتىر فيليال عالىمدارى ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان جوبا بويىنشا حالىقارالىق گرانت جەڭىپ العان. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا جاسىل ەكونوميكاعا قاتىستى بىرنەشە ستارتاپ ىسكە قوسىلدى. ممۋ فيليالى 2025 جىلعا دەيىن عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن كەڭەيتۋدى, جاڭا زەرتحانالار اشۋدى جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ء«بىز تابيعي جانە تەحنوگەندى سيپاتتاعى قاۋىپ-قاتەرلەردى زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جاتىرمىز. ولاردىڭ قازاقستان, رەسەي, باسقا دا ەلدەردىڭ دامۋىنا اسەرىن انىقتاپ, عىلىمي ۇسىنىستار جاسايمىز. ستاتيستيكا بيۋروسىمەن, ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسە جۇمىس اتقارۋدىڭ جول كارتاسىن قابىلدادىق. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەتتە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قاناتقاقتى جوباسىن جۇزەگە اسىردىق», دەپ اتاپ ءوتتى م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ فيليالىنىڭ
ديرەكتورى.
