سۇرانىسقا يە ماماندىقتار

قاراپ وتىرساق, بۇل كورسەتكىش زاماننىڭ وزگەرگەنىن, اتالعان ماماندىقتار بۇرىن تالايدىڭ قول­جەتپەس ارمانى بولعان زاڭ­گەر, ەكونوميست, ماركەتولوگ, مۇ­نايشى بولۋ سياقتى ارمان-ماقسات­تاردى ىعىستىرعانىن كور­سە­تەدى. ەسەسىنە ەل نارىعىنداعى ەڭ كە­رەكتى, قات بولىپ وتىرعان حيميك, مال شارۋاشىلىعى, بالىق شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى مامان­دىق­تارعا مۇلدە تالپىنىس جوق.

كەيىنگى جىلدارى نەگە ءتىس دارى­گەرى بولۋعا ۇمتىل­عان­داردىڭ قا­تارى كۇرت ءوسىپ, ستوماتولوگ ما­­ماندىعىنىڭ دارەجەسى ارتىپ, تا­نىمال بولىپ شىعا كەلدى؟ بۇل ساۋالعا پرەزيدەنتتىڭ ءىس باس­قار­ما­سى مەديتسينالىق ورتا­لى­عى ۇلتتىق گوسپيتالىنىڭ ستوماتولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋ­شىسى ەلەنا ناگينا تومەندەگىدەي جا­ۋاپ بەردى:

– كەيبىرەۋلەر قازىر ستوماتولوگ بولۋ ءسان, تابىسى دا جوعا­رى ءارى ۇزاق وقۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ويلايدى. ال ءىس جۇزىندە ولاي ەمەس, ءبىزدىڭ كاسىبىمىزدىڭ وزىن­دىك ەرەكشەلىكتەرى جەتكىلىكتى. كەزدەي­سوق ادام ەلەكتەن وتە المايدى. ەگەر ءتىس دارىگەرى ءوز سالاسىندا جەتى جىلداي تۇراقتى جۇمىس ىستەپ, تاجى­ريبە جيناقتاي السا عانا, وسى سالادا سوڭىنا دەيىن قالا الادى.

ءتىسى اۋىرعان ادام جانىن قويارعا جەر تاپپاي, ەمدەلۋگە كەلگەندە اقىسى قانشا تۇراتىنىن دا سۇراپ جاتپايدى. سول تۇرعىدا دارىگەرلەر قولدارىنان كەلگەنشە كومەكتەسەدى, ەمدەيدى. ءتىس – ادامنىڭ سالاماتتىلىق قۇجاتى بولعاندىقتان دا, ونى ساقتاۋ ماڭىزدى ءارى ساۋ, جارقىراعان اپپاق تىستەر – ادامنىڭ اجارى. بايقاپ وتىرساق, قازىر ەلىمىزدە ءتىسى جوق ادامدار ازايدى, جۇرت ءتىسىنىڭ بۇتىندىگىنە ءمان بەرەدى.

بۇگىندە وتاندىق ستوماتولوگيا سالىستىرمالى تۇردە دامىعان ءارى قولجەتىمدى. بالالاردىڭ ءتىسى مەملەكەت ەسەبىنەن ەمدەلەدى. بۇل ماسەلەدە ەلىمىز تمد كولەمىندە كوش ىلگەرى. ءتىپتى سوڭعى جىلدارى, اسىرەسە جاز ايلارىندا ەلىمىزگە ءتىسىن ەمدەتۋگە شەتەلدىك­تەر كوپتەپ كەلە باستادى. ولار بۇرىنعى وتانداستارىمىز بەن سولاردىڭ تۋىس-تانىستارى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وتاندىق ستوما­تو­­لوگيانىڭ ساپاسى الەمدىك دەڭ­گەي­دەن كەم ەمەس, ونىڭ ۇستىنە الدەقايدا ارزان.

– ەرتەرەكتە, ءبىز ستوماتولوگيا ماماندىعىنا وقىعان كەزى­مىز­دە دە وسى بولىمگە كونكۋرس ۇلكەن, وقۋعا ءتۇسۋ قيىن بولاتىن. بۇ­گىن­دە بۇل ماماندىققا ۇبت-دا جيناعان شەكتى بالى 130 بولاتىن ۇزدىكتەر كەلىپ جاتقاندىقتان, سالا بۇرىنعىدان دا جاقسارا, جەتىلە تۇسەدى دەپ ويلايمىن. وعان قوسا ستوماتولوگيا مەديتسينانىڭ ەڭ دامىعان سالالارىنىڭ بىرىنە اينالدى. كۇندەلىكتى جۇمىستا ەمدەگەندە دىم سەزدىرمەيتىن, اۋىرتپايتىن پرەپاراتتار, تەحني­كا­لاردىڭ وزىعىن پايدالا­نىپ وتىرمىز. قازىر ءتىس دارىگەرىنىڭ الدىندا وتىرعان پاتسيەنت ەم-دوم­نان قورىقپايدى, كەرىسىنشە راحات تابادى. تەگىندە, دارىگەردىڭ كاسىبي شەبەرلىگى ج ۇلىپ تاستاعان تىستەرىمەن ەمەس, اۋىرعان تىستەردى ساقتاپ, ەمدەگەنىمەن ولشەنەدى, دەيدى ە.ناگينا.

سونىمەن بۇگىندە قاي وڭىرلەردە دارىگەرلەر جەتىسپەۋشىلىگى بار, قاي وبلىستا كادر تاپشىلىعى باسىم؟ س.اسفەندياروۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەر­­سيتەتىندە وتكەن بوس جۇ­مىس ورىندار جارمەڭكەسىندە بار­لىق وبلىستاردىڭ قالالىق, وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقار­مالارىنىڭ وكىلدەرى تو­عىس­­قان ەدى. باسقارمالاردىڭ مالى­­مە­تىنە سايكەس, جارمەڭكە بارىسىندا ەلدە 2 279 مامانعا دەگەن سۇرانىس بار ەكەنى انىقتالدى. ەڭ قىزىعى, العاش رەت مەديتسينالىق كادرلارعا سۇرانىستىڭ ۇزىن-سونار ءتىزىمىن الماتى قالاسىنىڭ اۋرۋحانالارى بەردى. الماتى قالاسى – 540, قوستاناي وبلىسى – 304, جەتىسۋ وبلىسى – 286, اتىراۋ وبلىسى – 168, اقمولا وبلىسى – 153 جۇمىس ورنىن ۇسىندى.

وسى ارادا 2021 جىلدان باس­تاپ جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىنە گرانتتارىن وتەۋگە قويىلاتىن تالاپتار جەڭىل­دە­تىلىپ, ولارعا مەنشىك نىسانىنا قاراماستان, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا مەملەكەتتىك گرانت ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە قۇقىق بە­­رىل­گەنىن ايتا كەتكەن ءجون. سوندا قىزمەت وتكەرۋ مەرزىمى مەم­لە­كەت­تىك گرانتتا وقى­عان جىلدار سانىنا تەڭ بولادى.

بوس جۇمىس ورىندارى جار­مەڭ­كە­سىندە جۇمىس بەرۋشىلەر جۇ­مىس­قا ورنالاسۋ جونىندەگى ەڭ جاقسى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالىپ جاتادى. ايتالىق, وتكەن جىلى وب­لىستىق اۋرۋحانا وكىلدەرى رەزيدەنتۋرا بىتىرۋشىلەرىنە 500 مىڭ تەڭگەگە جۋىق ەڭبەكاقى ۇسىنىپ, ۋاقىتشا باسپانا تاۋىپ بەرۋگە, بولماسا باسپانا ساتىپ الۋعا اقشالاي وتەماقى بەرۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىرىپ, سونىمەن قاتار مەديتسينا ماماندارىنىڭ بالالارىن مەكتەپ, بالاباقشامەن قامتۋ, وتباسىنىڭ باسقا مۇشە­لە­رىن دە جۇمىسقا ورنالاستىرىپ, بىلىك­تىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىنا قوسىمشا اقى تولەۋ, باسقا دا جەڭىلدىكتەر قاراستىرعان ەدى.

جوعارىدا اتالعان «جۇمىس­پەن قامتۋ جارمەڭكەسى – 2024» بارىسىندا قازۇمۋ تۇلەكتەرىنە ەلىمىزدىڭ 20 وڭىرىنەن 2 279 بوس جۇمىس ورنى ۇسى­نىلدى. ەڭ جوعارى سۇرا­نىسقا يە ما­ماندىقتاردى تاراتىڭ­قى­راي تۇسسەك, جالپى تاجىري­بە­لىك دا­رىگەرلەرگە – 272 بوس ورىن, جو­عارى ءبىلىمدى مەدبيكەگە – 232, جەدەل مەديتسينالىق كومەك قىز­مەتكەرلەرىنە – 157, اكۋ­شەر­لىك جانە گينەكولوگياعا (بالا­لار گينەكولوگياسى) – 130, ساني­تارلارعا – 109, تەراپەۆتەرگە – 95, انەستەزيولوگيا جانە رەاني­ماتسياعا (ەرەسەكتەر, بالالار) – 92, كارديولوگياعا (ەرەسەك, بالالار) – 92, پەدياترلارعا – 89, راديا­تسيا­لىق دياگنوستيكا ماماندارىنا (راديولوگيا) – 48, جۇقپالى اۋرۋ­لار بولىمدەرىنەن (بالا­لار, ەرەسەك­تەر) 35 جۇمىس ورنى ۇسى­نىل­دى.

وسى ارادا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا قازۇمۋ 2017 جىلى پەدياترلار دايارلاۋدى ءبىرىنشى بولىپ قايتا باستاعاندىقتان, سوڭعى جىلدارى ورنى ويسىراپ تۇرعان پەدياتر ماماندارىنىڭ قاتارى كوبەيە باستاعانى قۋانتادى. دەگەن­مەن وڭىرلەردە ءالى دە سالالىق دارى­گەرلەر, گەماتولوگ سياقتى سي­رەك ماماندىق يەلەرى, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعىنا, جاڭا ءون­دى­رىس ورىندارىنا ماماندار جە­تىس­پەيدى. داتكە قۋات دەيتىنىمىز, قالاعا اينالىپ قالماي, اۋىلدى جەرلەرگە بارۋعا دا پەيىلدى, قابىلەتتى جاستار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى.

الماتى