جاستار ءوز ءىسىن اشۋعا تالپىنادى

بۇگىندە وتاندىق نارىقتا كارى دە, جاس تا سۇيسىنە جەيتىن ۇلتتىق تاعامدى بيز­نەس كوزىنە اينالدىرعان كاسىپكەرل­ەر بار­شىلىق. وسى باعىتتاعى يدەياسىن ءساتتى ىسكە اسىرعان كاسىپكەردىڭ ءبىرى – قۋانىش دانيار. 29 جاستاعى كەيىپكەرىمىز قۇرت, ىرىمشىك, سارى ماي ساتۋمەن جىل­دىق اينالىمىن 2 ملرد تەڭگەگە جەت­كىز­گەن. ءتىپتى سەرىكتەستەرى قۇرتتى ءبىر كۇندە 100-200 كيلو شاماسىندا ساتىپ جاتىر.

– 9 جىلداعى تاجىريبەمدە بايقاعا­نىم, قۇرتقا دەگەن سۇرانىس جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. ويتكەنى تۇتىنۋشى كوپ. بىزدە قۇرت ءونىمىنىڭ 45-كە جۋىق ءتۇرى بار. وسى قارقىننان قالماي ارەكەت ەتسەك, جىلدىق اينالىمدى 10 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋىمىز مۇمكىن. قازىر كاسىپتىڭ ونلاين نەمەسە وففلاين فورماتىنىڭ قاي-قايسىسىنان دا جاقسى تابىس تاباسىز. سوندىقتان اۋىلدا دا, قالادا دا بۇل بيزنەسپەن كەدەرگىسىز اينالىسۋعا بولا­دى. ونىڭ ۇستىنە كاسىپكە سالىناتىن قارا­جات تا ماڭىزدى ەمەس. ماسەلەن, 50 مىڭ تەڭگەگە 38 كيلو قۇرت الىپ, ۇستىنە 700 تەڭگە قوسىپ ساتساڭىز, ءبىر كۇندە 26 مىڭ تەڭگە پايدا كورەسىز, – دەيدى كاسىپكەر ق.دانيار.

دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وتىزىندا وردا بۇزۋعا تالاپتانعان قۋانىش سياقتى جاستار ءۇشىن سۇرانىسقا يە قىزمەت كورسەتۋ سالاسى – كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدا, اۆتوموبيلدەردى جوندەۋ قىز­مەتى. اۋىل, ورمان جانە بالىق شارۋاشىلىعى دا جاس وتانداستارىمىز اراسىندا تانىمال.

بۇگىنگى جاس كاسىپكەرلەر 10 جىل­­دان كەيىنگى ەل ەكونوميكاسىن, دامۋ بەينەسىن ايقىندايتىنىن ەسكەرسەك, بۇل سالا مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ەرەكشە نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى. ويتكەنى وتانداستارىمىزدىڭ بيزنەستى قۇرۋدا ۇلكەن قيىندىقتارعا ءجيى ۇرىنىپ جاتاتىنى بەل­گىلى. ساراپشىلار بۇل پروب­­لەمالاردى جاستاردىڭ قار­جى­­لىق نە ماقساتتى سالاداعى ءبىلى­­مىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىمەن باي­لا­نىستىرادى. ياعني نەسيە بو­يىن­شا جوعارى پايىزدىق مول­شەر­لەمەلەر مەن سالىقتار, باس­تاپ­قى كاپيتالدىڭ بولماۋى, تا­جى­­­ريبەنىڭ ازدىعى اسەر ەتىپ تۇر.

– كەز كەلگەن بيزنەستى باستاۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن سالانى ءجىتى زەردەلەپ العان ءجون. كاسىبىڭىزدىڭ نارىققا قانشالىقتى قاجەت ەكەنىنە ناقتى جاۋاپ بەرە السا­ڭىز عانا ارەكەت ەتۋ ماڭىزدى. سونداي-اق قارجىلىق قولداۋ جاعىن جان-جاقتى قاراستىرۋ كەرەك. ماسەلەن, قايتارىمسىز گرانتتار ءۇشىن يننوۆاتسيالىق نەمەسە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالار وتە ءتيىمدى, – دەيدى بيزنەس-ترەنەر ناتاليا ميشۋكوۆا.

جاستار كاسىپتە قاتەلىك جىبەر­­مەس ءۇشىن الدىڭعى بۋىنعا قاراي­لاپ, اقىل-كەڭەس الۋعا ىنتالى-اق. بىراق كەيبىرەۋلەرى ون ويلانىپ, توعىز تولعانىپ, ۋاقىتتى وتكىزىپ ءجۇرىپ قالادى. سوسىن ء«اي, قايدام, ونداي ىسپەن اينالىسۋ وڭاي ەمەس, ول ءۇشىن اناۋ-مىناۋ كەرەك» نەمەسە «تەكسەرىس كوپ, جوعارىدا قولپاشتايتىن كوكەم بولسا» دەگەنگە سايادى. اقىرى جۇرەكسىنىپ, قولدى ءبىر-اق سىلتەيدى.

– جوسپارسىز ادام – قاڭباق ءتارىزدى. قاڭباقتى ساي­دان-سايعا جەل ايدايتىنى سە­كىلدى ماقساتسىز ادامدى ومىر­لىك جاعدايلار ويعا-قىرعا جەتە­لەيدى. ادامداردىڭ ءبىر كۇنى مەنەد­جەر, ەرتەسىنە مۇعالىم, ودان ارعى جىلى جۋرناليست بولىپ جۇرە­تىنى سودان. ءبىر ىستەن قانداي دا ءبىر ناتيجە كورەمىن دەسەڭىز, شىن شەبەر بولعىڭىز كەلسە, ءبىر جۇ­مىسقا ورتا ەسەپپەن 7-10 جىل شا­ماسىندا ۋاقىتىڭىزدى ار­نايسىز. بۇل – عالىمداردىڭ پىكىرى, – دەيدى كاسىپكەر امانجول رىسمەنديەۆ.

جاھاندا 18 بەن 30 جاس ارالى­عىنداعى 300 ميلليونعا جۋىق جاس جۇمىسسىز ءجۇر. الەمدەگى جەتەكشى كاسىپكەرلىكتى زەرتتەۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, ونىڭ 20%-عا جۋىعى عانا ءوز ءىسىن باستاۋ مۇمكىندىگىنە يە. ءارتۇرلى سەبەپپەن تەك 5%-ى عانا تاۋەكەل ەتەتىن كورىنەدى. دەمەك جاستارعا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ زاڭدى­لىقتارى مەن جولىن ۇيرەتۋ ءالى دە وزەكتى ماسەلە. وسى ورايدا ءتۇر­لى ناۋقاندار, كونكۋرستار وتكىزۋ, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە اقپا­رات­تىق بازالار قۇرۋ قا­جەتتىلىگى تۋىندايدى.

ەلىمىزدە دە ءداستۇرلى وقۋ ورىندارىندا تەك قاجەتتى ەكو­نوميكالىق ءبىلىم وقىتىلادى. بىراق تابىستى كاسىپكەرلىك قىز­مەت ءۇشىن قاجەتتى موتيۆاتسيا مەن مىنەز-ق ۇلىق داعدىلارى قالىپ­تاس­پاي­دى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس­تە مەملەكەتتىك قول­داۋدى جۇزەگە اسى­راتىن ۇيىمدار تۋرالى جاس­تار­دى اقپا­رات­تاندىرۋ تۇسى دا كەم­شىن. ءتىپتى مۇنداي ساۋالدامالار جۇر­گىزىلمەيدى. سالدارىنان ولاردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارا­لا­رى اناۋ ايتقانداي ناتيجە بەر­­مەيدى. سايكەسىنشە, جوعارىدا اتال­­عان اكىمشىلىك, قۇقىقتىق جانە قار­­جى­­لىق كەدەرگىلەر ساقتالىپ وتىر.

– جاستاردى كاسىپكەرلىك قىز­­­مەتكە ىنتالاندىراتىن قو­لايل­ى ورتا قۇرۋ – مەملەكەتتىك جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى ءتۇرلى باع­­­دارلامالاردىڭ ەنشىسىندە. مەم­لە­كەت تاراپىنان كاسىپكەرلەر ءۇشىن زاڭدار مەن رەتتەۋشىلىك تا­لاپ­تاردى جەڭىلدەتىپ, بيۋروكراتيانى ازايتقان دۇرىس. تىركەۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتىپ, ليتسەنزيا الۋ ۇدەرىسىن جىلدامداتۋ, سالىق سالۋ جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ بيز­نەستەگىلەرگە جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا ايتارلىقتاي كومەك­تەسەدى. بانك نەسيەلەرىن الۋ شارتتارىن جەڭىلدەتىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ارنالعان ارنايى گرانتتار مەن سۋبسيديالاردى كو­بەي­تۋدى ويلاستىرۋ قاجەت. ماڭىز­دىسى – ەلدە كاسىپكەر­لىك مادە­نيەتتى نىعايتىپ, قوعام­دا كا­سىپ­پەن اينالىسۋعا دەگەن ءپوزي­تيۆتى كوزقاراستى قا­لىپ­تاس­تىرعان ابزال, – دەيدى ن.ميشۋكوۆا.

ودان قالدى الەۋمەتتىك جەلى­دە ء«بىر كۇندە 1 ملن تابىسقا شى­عا­­رامىن», ء«بىر ايدا ملرد پايدا تا­­باسىڭ» دەگەن ۋادە بەرىپ, اۋدي­تو­ريا جينايتىن ءبىلىمى تاياز سا­راپ­­شىلار مەن مامانداردى دا مەم­­لەكەت باقىلاۋعا الۋى قاجەت. بۇل دا جەكە كاسىپكە قىزىققان جاس­­­­تىڭ «نيشاسىن» تاۋىپ, بيزنەس­تە ورنىعۋىنا كەدەرگى بولىپ تۇر.

استە, كاسىپكەرلەر الەۋمەتتىك جەلى دە ساتۋدىڭ ءادىس-ءتاسىلىن مەڭ­گەرسە, قۇبا-قۇپ. ويتكەنى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ماقساتتى تۇتىنۋشى تابۋدا «TikTok» اي­تار­لىقتاي ۇلەس قو­سىپ كەلەدى. «Oxford Economics» دەرەك­تەرىنە زەر سالساق, «TikTok-تاعى» شاعىن جانە ورتا بيزنەس قىز­مەتى بىلتىر ەۋروپانىڭ بەس ەلى – گەرمانيا, فرانتسيا, يتا­ليا, نيدەرلاند جانە بەل­گيا­نىڭ جالپى ىشكى ونىمىنە 4,8 ملرد ەۋرو پايدا اكەلىپ, 50 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەن.

جالپى, جاستار ساياساتى تۇجى­­رىم­داماسىنىڭ باستى باسىم­دىعى – 35-كە دەيىنگى وتانداستارىمىزدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ. قۇجاتقا سايكەس, رەسپۋبليكا بويىنشا وسىنداي جاستاردىڭ ۇلەسىن 3,5%-عا دەيىن تومەندەتۋ مىندەتى قويىلعان. سوندىقتان جاس­تار كاسىپكەرلىگىنىڭ ىقپا­لىن كۇشەيتۋ جانە ونىڭ مۇم­كىن­دىك­تەرىن كەڭەيتۋ وقۋعا تۇسپەگەن نە وزدىگىنەن جۇمىسقا ورنالاسۋعا نيەتتەنبەگەن NEET ساناتىنداعى 380 مىڭنان اسا ازاماتقا پايدالى بولارى انىق.