ەڭ الدىمەن دەپۋتاتتار جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ مۇشەسى ميحايل بورتنيكتىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى قاۋلىعا داۋىس بەردى. ويتكەنى ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى تاتيانا ساۆەلەۆانىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت جارلىعىمەن ول بيىل 7 قاراشادا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلىگىنە وتكەن. سوندىقتان وتىرىس بارىسىندا پالاتا دەپۋتاتتارى بۇل ۇسىنىستى ءبىراۋىزدان قولدادى.
بۇدان سوڭ جيىندا «2024–2026 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر نازارعا الىندى. قۇجاتتا كىرىستىڭ ازايۋى مەن شىعىستىڭ ۇلعايۋى قاراستىرىلعان.
– جوبا ەكى نەگىزگى باعىت بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كورسەتكىشتەرىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ازىرلەندى. بىرىنشىدەن, 2024 جىلعا ارنالعان كىرىستەردىڭ ناقتىلانعان بولجامى بەكىتىلگەن جوسپاردان 2 ترلن تەڭگەگە تومەندەگەن. بۇل رەتتە ماقساتتى ترانسفەرت تۇرىندە ۇلتتىق قوردان قوسىمشا 2 ترلن تەڭگە تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار شىعىستار مەن تاپشىلىقتار 2023 جىلعا ارنالعان بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ 61,3 ملرد تەڭگەسى قالدىعىن پايدالانا وتىرىپ, ۇكىمەت جۇرگىزگەن بيۋدجەتتىك تۇزەتۋلەر ەسكەرىلىپ وزگەرتىلگەن. وسىلايشا, تۇزەتىلگەن بيۋدجەت شىعىستارى 61,3 ملرد تەڭگەگە ۇلعايادى, ال 2024 جىلعا ارنالعان تاپشىلىق 3,6 ترلن تەڭگە بولادى, – دەي كەلە ءماجىلىس دەپۋتاتى ت.ساۆەلەۆا قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتى بۇل جوبالار بويىنشا قورىتىندى ازىرلەيتىنىن جەتكىزدى.
ءارى قاراي قاتىسۋشىلار الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى قولداۋ جانە دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە قىسقاشا بايانداماسىنا قۇلاق ءتۇردى. دەپۋتات وزگەرتۋلەردىڭ ماقساتىن ءتۇسىندىرىپ, قۇجاتتا اۆتورلىق قۇقىق, شىعارماشىلىق جانە زياتكەرلىك الەۋەتتى رەتتەيتىن, سونداي-اق كرەاتيۆتى ءوندىرىستى دامىتۋعا باعىتتالعان نورمالار قاراستىرىلىپ وتىرعانىن ايتتى. ناتيجەسىندە, زاڭ جوباسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋگە شەشىم قابىلداندى.
دەپۋتاتتار ۇكىمەت باستاماسىمەن ازىرلەنگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ارحيۆ ءىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا قارادى. قۇجات بىرىڭعاي ەلەكتروندىق ارحيۆ اقپاراتتىق جۇيەسىن بەكىتۋدى, ارحيۆتىك قۇجاتتاردى, ونىڭ ىشىندە قولجازبالاردى, سۋرەتتەردى, كۇندەلىكتەردى ساقتاۋ جانە پايدالانۋ ءتارتىبىن رەتتەۋ سىندى ءبىرشاما جاڭاشىلدىقتى كوزدەيدى.
سونداي-اق پالاتا مۇشەلەرى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (جاي وپەراتسيالار) (فيسكالدى باسقارۋ جانە قارجى سەكتورى رەفورمالارىنىڭ باعدارلاماسى – 1-كىشى باعدارلاما) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (فيسكالدى باسقارۋ جانە قارجى سەكتورى رەفورمالارىنىڭ باعدارلاماسى – 1-كىشى باعدارلاما) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىنىڭ قورىتىندى ازىرلەۋلەرى جونىندەگى قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ ۇسىنىسىن تىڭدادى.
ياعني قازاقستان بيۋدجەت تاپشىلىعىن جابۋ ءۇشىن ازيا دامۋ بانكىنەن جانە ازيالىق ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكىنەن 15 جىلعا 52,3 ملرد جانە 52,7 ملرد يەن كولەمىندە قارىز الادى. ءتيىستى كەلىسىم ماجىلىستە راتيفيكاتسيالاندى. قوس بانكتەن الىناتىن 105 ملرد يەن كولەمىندەگى قارىز جوسپارلى كەزەڭگە ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ بەكىتىلگەن سوماسى شەگىندە الىنباقشى. قاراجات ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن تارتىلىپ جاتىر. قاۋلى جوباسىن قاتىسىپ وتىرعان 91 دەپۋتات جاقتادى.
ال كۇن تارتىبىندەگى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اقپارات, قوعامدىق دامۋ, مادەنيەت جانە ارحيۆ ءىسى سالالارىنداعى نورمالاردىڭ ارتىق (شامادان تىس) زاڭنامالىق رەگلامەنتتەلۋىن بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا تانىستىردى.
– بۇل زاڭ جوباسى نەگىزدەمەلىك سيپاتتا 3 ۇلكەن باعىتتى قامتيدى. ءبىرىنشى, سالانى رەتتەيتىن ۇزىن سانى 9 زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, وسىعان وراي ولاردىڭ ماقساتىن, مىندەتتەرى مەن پرينتسيپتەرىن قايتا انىقتايدى. ەكىنشى, مينيسترلىكتىڭ قۇزىرەتىن زاڭنامالىق تۇرعىدان شامادان تىس رەتتەۋ ماسەلەسىن شەشەدى. اتاپ ايتقاندا, بۇرىن زاڭناماعا مينيسترلىك موينىنداعى مىندەتتەردى, سونىڭ ىشىندە ىشكى پروتسەدۋرالارعا جانە باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قارىم-قاتىناس ماسەلەلەرىنە قاتىستى نورمالار ەندىگى جەردە مينيسترلىكتىڭ ەرەجەسىمەن رەتتەلەدى. ءۇشىنشى ماڭىزدى جايت – كرەاتيۆتى يندۋستريا وكىلدەرىنە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى. ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسى كرەاتيۆتى ءوندىرىستى قولداۋدىڭ ناقتى شارالارىن كوزدەيتىن مەملەكەتتىك ساياساتتى انىقتايتىن وزگەرىستەردى ۇسىنادى. ماسەلەن, ۇكىمەتكە وسى ساياساتتى جۇرگىزۋ جانە وسى سالانى دامىتۋعا جاۋاپتى زاڭدى تۇلعالاردى انىقتاۋ سياقتى ناقتى قۇزىرەت بەرۋدى كوزدەيدى, – دەپ تۇسىندىرگەن مينيستر ءسوزىن اتالعان زاڭ جوباسى تياناقتى تۇردە ساراپتامادان ءوتىپ, بارلىق مۇددەلى تاراپپەن تالقىلانىن ايتىپ قورىتىندىلادى.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات جاناربەك ءاشىمجانوۆ مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ اتتەستاتسياسىنا قاتىستى ساۋال قويدى.
– مادەنيەت قىزمەتكەرلەرىن جانە مەملەكەتتىك مادەنيەت ۇيىمدارىن اتتەستاتسيادان وتكىزۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ جونىندە قۇزىرەت الىپ تاستالعان. زاڭ جوباسىندا قۇقىق قورعاۋ پراكتيكاسىندا 5 جىلدا ءبىر رەت اتتەستاتسيادان وتكىزۋ بويىنشا بۇل تالاپ ساقتالمايتىنى كەلتىرىلگەن. سەبەبى بۇل ۇلكەن ەڭبەك رەسۋرستارى مەن شىعىنداردى تالاپ ەتەدى. ءارى اتتەستاتسيا قورىتىندىسى بويىنشا ۇلكەن وزگەرىستەر بولمايدى دەپ وتىرسىزدار. الايدا مۇنداي قۇزىرەتتىلىكتى الىپ تاستاۋ نورماسى ونىڭ قولايسىزدىعىمەن جانە تيىمسىزدىگىمەن زاڭسىز نەگىزدەلەتىن سەكىلدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتامادا بۇل قۇزىرەتتى الىپ تاستاۋ سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسىنىڭ بەلگىلەرىنە جاتاتىنى جازىلعان, – دەدى ول.
ءوز كەزەگىندە ا.بالاەۆا مينيسترلىكتىڭ مادەنيەت سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ اتتەستاتسيا ماسەلەسى زاڭنامادان الىنىپ تاستالىپ, مينيسترلىكتىڭ ناقتى ەرەجەسىنە ەنگىزىلەتىنىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسىنا «كەلەشەك» بىرىڭعاي ەرىكتى جيناقتاۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتىن رەگلامەنتتەيتىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ تۇزەتۋلەرى ەنگىزىلگەن. وسىعان قاتىستى تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى ۆەرا كيمدى «كەلەشەك» كاپيتالىنا قاتىستى بىرنەشە ماسەلە الاڭداتتى. ونىڭ ىشىندە بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن باستاپقى ءبىلىم بەرۋ كاپيتالىن ەسەپتەۋ كەزىندە 6, 7 جانە ودان دا جوعارى جاستاعى بالالارعا قاتىستى بولىگىن ناقتىلادى. ساۋالعا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تالعات ەشەنقۇلوۆ جاۋاپ بەردى.
– «كەلەشەك» كاپيتالىنىڭ مەملەكەتتىك جيناقتاۋ جۇيەسىنەن ءۇش ايىرماشىلىعى بار. ءبىرىنشى, 5 جاسقا تولعان سالىمشىعا مەملەكەتتەن 60 اەك كولەمىندە, ال جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار ءۇشىن 120 اەك العاشقى جارنا اۋدارىلادى. ەكىنشىدەن, «كەلەشەك» جۇيەسىندە سىياقى ەسەپتەۋ كەزىندە بانكتەر ءۇشىن ەڭ تومەنگى مولشەر بەلگىلەنەدى. ول ۇلتتىق بانك بەلگىلەگەن بازالىق مولشەرلەمەدەن كەم بولماۋعا ءتيىس. ءۇشىنشى ايىرماشىلىق, جوباعا كەپىلدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن ساقتاندىرۋ كومپانيالارى قاتىسادى. بالانىڭ اتا-اناسى ەڭبەككە قابىلەتتىلىگىنەن ايىرىلعان جاعدايدا نەمەسە اسىراۋشىسىنان ايرىلعان جاعدايدا ساقتاندىرۋ كومپانيالارى بالا 18 جاسقا تولعانعا دەيىن اتا-اناسىنىڭ اتىنان كاپيتال اۋدارۋدى جۇرگىزۋدى جالعاستىرادى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
دەپۋتاتتار كينو, «قازاقفيلمگە» قاتىستى تولعاندىرعان ساۋالدارىن دا قويدى. بىرنەشە ۋاقىتقا سوزىلعان تالقىلاۋ ناتيجەسىندە قاتىسىپ وتىرعان 90 دەپۋتاتتىڭ 3-ءى قارسىلىق ءبىلدىرىپ, 12-ءى قالىس قالىپ, 75-ءى جاقتاپ, زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
وتىرىستا قارالعان سوڭعى ماسەلە – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت, سونداي-اق نورمالاردىڭ ارتىق (شامادان تىس) زاڭنامالىق رەگلامەنتتەلۋىن بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى. قۇجاتتا ەلىمىزدىڭ سپورت سالاسىندا جاڭا ىرىكتەۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.
– قازىر رەسپۋبليكا بويىنشا 180-نەن اسا سپورت ءتۇرى دامىتىلىپ وتىر. سپورت تۇرلەرىنىڭ بارلىعى بويىنشا سپورت رەزەرۆىن دايارلاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. بىراق جىل سايىن 13 جازعى جانە 5 قىسقى وليمپيادالىق سپورت تۇرىنەن مەدال جەڭىپ الىنادى. وسىنىڭ ءبارى سپورتشىلاردى دايارلاۋ جۇيەسىندەگى جاتتىعۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىنەن جوعارى جەتىستىكتەر سپورتىنا دەيىنگى ساتسىزدىكتەردىڭ ناتيجەسى سانالادى. وسىلايشا, ءبىز جىل سايىن ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە بالالار-جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەپتەرى مەن مەكتەپ-ينتەرناتتار شىعىندارىنىڭ وسكەنىن بايقايمىز. شىعىنداردىڭ ەلەۋلى بولىگى وليمپيادالىق ەمەس سپورت تۇرلەرىنىڭ دايىندىعىنا جۇمسالادى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا جاقىن ماڭداعى (وزبەكستان, بەلارۋس), الىس شەتەلدەردىڭ ( ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, نورۆەگيا) حالىقارالىق تاجىريبەسى زەرتتەلدى. قۇجات اياسىندا سپورت فەدەراتسيالارىنىڭ قىزمەتى دە وزگەرەدى, – دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى ەربول مىرزابوسىنوۆ.
قۇجاتتى تالقىلاۋ كەزىندە دەپۋتات ەرلان سايىروۆ ەلىمىزدە تىركەلگەن 180 سپورتتىڭ ءبارىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى اقىلعا قونىمسىز ەكەنىن ايتسا, دەپۋتات ەلنۇر بەيسەنباەۆ سپورت سالاسىنا بولىنگەن قارجىنىڭ ايتارلىقتاي ناتيجە كورسەتپەگەنىن دالەلمەن كەلتىردى. ال دەپۋتات مۇرات ابەنوۆ «استانا» ۆەلوكومانداسىنا نەلىكتەن قىرۋار قاراجات بولىنەتىنىن, دەپۋتات ايداربەك قوجانازاروۆ ۇلتتىق سپورتتى قولداۋعا دەگەن بيۋدجەت جىل سايىن قىسقارىپ بارا جاتقانىن ايتىپ, سەبەبىن سۇرادى. كەيىن دەپۋتاتتار داۋىسقا سالىپ, زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
ادەتتەگىدەي كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالعان سوڭ, جيىن قاتىسۋشىلارى دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا كوشتى. «اق جول» فراكتسياسى مۇشەلەرىنىڭ اتىنان ءسوز العان دەپۋتات قازىبەك يسا «قازاقفيلمگە» قاتىستى ماسەلەنى كوتەردى. «Respublica» پارتياسىنىڭ فراكتسياسىنان رۋسلان بەردەنوۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ورتاق نارىقتاعى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرى مەن جالپى بيزنەستىڭ احۋالى الاڭداتاتىنىن ايتىپ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليارعا ساۋال جولدادى. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ءادىل جۇبانوۆ ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى ەڭ ءىرى «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «ەمبىمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ اتىراۋ وبلىسى قىزىلقوعا اۋدانى تايسويعان ۋچاسكەسىندە مۇناي ءوندىرۋ ىزدەۋ-بارلاۋ جۇمىستارىنا جانە مۇناي ءوندىرۋ جونىندەگى كەلىسىم-شارتتا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ مۇددەسى مەن قۇقىقتارىن ەسكەرىپ, «ەمبىمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر الۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
