كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
اباي وبلىسىنان شىققان «قازاقستان بارىسى»
- ايبەك نۇعىماروۆ, 1987 جىلدىڭ 3 ماۋسىمىندا اباي وبلىسى اباي اۋدانى قۇندىزدى اۋلىندا ومىرگە كەلگەن. ەكى دۇركىن «قازاقستان بارىسى» اتاندى, ءۇش مارتە قولا بەلبەۋىن ولجالادى. «الەم بارىسى», «ەۋرازيا بارىسى» حالىقارالىق تۋرنيرلەرىنىڭ چەمپيونى. ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونى.
- مۇحيت تۇرسىنوۆ, 1988 جىلدىڭ 22 ساۋىرىندە اباي وبلىسى اباي اۋدانى قاراۋىل اۋلىندا تۋعان. «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرىنىڭ جەڭىمپازى. قازاق كۇرەسىنەن ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى, ازيا چەمپيونى, «ەۋرازيا بارىسى» حالىقارالىق ءتۋرنيرىنىڭ چەمپيونى.
- داۋرەن نۇرالينوۆ, 1993 جىلدىڭ 19 قازانىندا اباي وبلىسى اياگوز اۋدانىندا ومىرگە كەلگەن. «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرىنىڭ جەڭىمپازى, «حالىق بارىسى» ءتۋرنيرىنىڭ چەمپيونى.
- ەراسىل قاجىباەۆ, 1994 جىلدىڭ 4 شىلدەسىندە اباي وبلىسى سەمەي قالاسىندا ومىرگە كەلگەن. «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرىنىڭ جەڭىمپازى. ەكى دۇركىن كۇمىس بەلبەۋ يەگەرى.
جۇلگەسى ۇزىلمەگەن جۇلدە
الدىمەن ءسال شەگىنىس. ەڭ العاش ۇيىمداستىرىلعان «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرى ءتۇن ورتاسى اۋعاندا اياقتالعانى ەلدىڭ ەسىندە ءالى. 2011 جىلى استانا قالاسىنداعى «داۋلەت» سپورت كەشەنىندە وتكەن ايتۋلى دوداعا ەلىمىزدىڭ ءار وبلىسىنان سونداي-اق استانا مەن الماتى قالالارىنان 64 بالۋان ء(ار وڭىردەن 4 بالۋاننان قاتىستى) دوداعا ءتۇسىپ, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ابىرويىن ارقالاپ شىققان ۇلان رىسقۇل فينالدا جامبىلدىق بەيبىت ىستىباەۆتى جىعىپ, چەمپيون اتاندى.
اباي وبلىسىنىڭ 32 جاستاعى بالۋانى شالقار جولامانوۆ شيرەك فينالعا شىعار جولدا باتىسقازاقستاندىق ەدىل ۇسەنوۆپەن بەلدەستى. سىرالعى قارسىلاس ءبىر-ءبىرىنىڭ وڭتايلى ءساتىن كۇتىپ ۇزاق اڭدىسۋمەن ءجۇردى. العاش بولىپ شالقار ادىسكە سالىپ, بۇك ۇپايىن الدى. بەلدەسۋدىڭ اياقتالۋىنا 1 مينۋتتان اسا ۋاقىت قالعاندا ەدىل جارتىلاي جەڭىسپەن العا شىقتى. ءتىپتى تابلوداعى ۋاقىت 40 سەكۋند قالعانىن كورسەتكەن. شالقار بارىن سالىپ جارتىلاي جەڭىس ۇپايىن ەنشىلەپ قايتا العا وزدى. ەندى ەدىل جانتالاسىپ, كۇرەستىڭ بىتۋىنە 20 سەكۋند قالعاندا بۇك ۇپايىن ولجالاپ ەسەپتى قايتا تەڭەستىردى. ودان كەيىن قويان-قولتىق بەلدەسۋگە ۇلاستى. قاي بالۋاننىڭ قولى بەلبەۋدەن سۋسىپ كەتەدى نەمەسە كىم الدىمەن تىزەرلەيدى, سول جەڭىلەدى. ەدىل وزىنەن تاپالداۋ شالقاردى قاپسىرا ۇستاپ كوتەرىپ الدى دا اۋدارىپ تاستاۋعا ۇمتىلعان. قارسىلاسى ونى ءوز وتىنا ءوزىن كۇيدىرىپ, قارسى ءادىس قولدانىپ, اۋناتىپ جىبەردى. شيرەك فينالدىق تارتىس تا ەرەكشە بولدى. ويتكەنى شىعىستىڭ قوس بالۋانى شالقار جولامانوۆ پەن مۇحيت تۇرسىنوۆتىڭ جولى تۇيىسكەن. بەلدەسۋدىڭ مەرزىمى بەل ورتاسىنان اۋعاندا تۇرسىنوۆ يىعىن جاراقاتتاپ, جەڭىس شالقارعا جازىلدى دا, جارتىلاي فينالعا كوپ كۇشىن سارقىماي-اق ءوتتى.
العاشقى «قازاقستان بارىسىنا» 64 بالۋان قاتىسسا, شيرەك فينالعا وتكەن سەگىز بالۋاننىڭ ۇشەۋى: شالقار جولامانوۆ, مۇحيت تۇرسىنوۆ, ايبەك نۇعىماروۆ – شىعىستان. بىراق سولاردىڭ ىشىنەن جارتىلاي فينالعا شالقار عانا ءوتتى. قىزىلوردالىق ۇلان رىسقۇلعا قارسى بەلدەسۋدە ول ايىلىن ەرتە بوساتىپ العانىن دا جاسىرمادى. «ۇلاندى بۇعان دەيىن ءۇش رەت ءتۇرلى سايىستا جىققان ەدىم. سونىڭ جەلىگى مە, توقمەيىلسىپ كەتتىم دە, ادىسىنە ءتۇسىپ قالدىم», دەپ وكىنىشىن دە ءبىلدىردى. «قازاقستان بارىسى» اتاعىنا جەتە الماعانىمەن شالقار قولا بەلبەۋگە تالاستا استانالىق ارمان ابەۋوۆتى ايقىن ۇتىپ, قانجىعاسىن مايلادى.
اراعا جىل سالىپ شالقار «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرىنىڭ فينالىنا شىقتى. 2012 جىلى ادەتتەگىدەي 64 ەمەس, 33 بالۋان ءدۇبىرلى دودانىڭ كورىگىن قىزدىرعان. بۇل جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ نامىسىن شالقار جولامانوۆ پەن ايبەك نۇعىماروۆ قورعادى. شالقار فينالدىق بەلدەسۋدە جامبىلدىق بەيبىت ىستىباەۆقا ەسە جىبەرىپ, كۇمىس بەلبەۋدى مىسە تۇتسا, ايبەك نۇعىماروۆ جارتىلاي فينالعا دەيىن جەتىپ, قولا بەلبەۋگە كۇرەسكە ءتۇستى. تاجىريبەلى, تىسقاققان بالۋان ارمان ابەۋوۆتى جىقتى.
العاشقى قازىق
2013 جىل. «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرى ءۇشىنشى جىل قاتارىنان ۇيىمداستىرىلدى. شىعىستان ايبەك نۇعىماروۆ پەن مۇحيت تۇرسىنوۆ بەلدەسۋگە قوسىلدى. مۇحيت ىرىكتەۋدە ىركىلسە, ايبەك شيرەك فينالدا الماتى وبلىسىنىڭ وكىلى ايدوس قاڭلىباەۆتى جىقتى. جارتىلاي فينالدا سالماعى وزىنەن الدەقايدا اۋىر تارتاتىن وڭتۇستىكتىڭ ءۇمىتى جۇمانازار ەرسۇلتانوۆتى ىعىستىردى. ال فينالدىق بەلدەسۋدە قاراعاندىلىق ەرجان شىنكەەۆتى جەڭىپ, «قازاقستان بارىسى» اتاندى. شىعىس بالۋاندارىنىڭ اراسىنان العاش بولىپ شىڭعا قازىق قاقتى.
2014 جىلى دا بۇل اتاق اباي توپىراعىنا بۇيىردى. فينالعا دەيىنگى قارسىلاستارىنىڭ بارلىعىن دا ەركىن ەڭسەرىپ, التىن بەلبەۋگە تالاستا قاراعاندىلىق اسىل بارمەنوۆتەن باسىم تۇسكەن مۇحيت تۇرسىنوۆ تۇعىردىڭ بيىك ساتىسىنا تۇراقتاپ, باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بوكتەردى.
بۇدان كەيىن ءۇش جىل بويى شىعىستىڭ جىگىتتەرى رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيردىڭ بەلبەۋىنە قول جەتكىزە الماي ءجۇردى. تەك 2018 جىلى ەكى بىردەي وعلانى ولجا سالدى. «اسكەر بارىسىندا» جەڭىسكە جەتكەن سەمەيلىك ەراسىل قاجىباەۆ فينالدا قاراعاندىلىق ەرجان شىنكەەۆكە ەسە جىبەرىپ, كۇمىس بەلبەۋدى قاناعات تۇتتى. جارتىلاي فينالدىق سىندا سۇرىنگەن ايبەك نۇعىماروۆ قولا بەلبەۋ ءۇشىن وتكەن بەلدەسۋدە شىمكەنتتىك ەرسۇلتان مۇزاپپاروۆتى جىقتى.
ايبەك ەكى دۇركىن «قازاقستان بارىسى» اتاعىنا 2019 جىلى قول جەتكىزدى. 36 بالۋاننىڭ ىشىنەن وزا شىققان 32 جاستاعى تولاعاي شيرەك فينالدا جەرلەسى مۇحيت تۇرسىنوۆتى ىعىستىردى. جارتىلاي فينالدا الماتى قالاسىنىڭ اتىنان سىنعا تۇسكەن رۋسلان ابدىرازاقوۆپەن كادىمگىدەي ىرعاستى. ءتىپتى جارتىلاي جەڭىس ۇپايىمەن الدا تۇرعان رۋسلاننان ايبەك شەشۋشى ساتتە جەڭىستى ج ۇلىپ اكەتىپ فينالعا شىقتى. فينالدىق بەلدەسۋدە ول تاعى ءبىر جەرلەسى ەراسىل قاجىباەۆپەن كۇرەسىپ, باسىم ءتۇستى.
2019 جىلى وتكەن ءتۋرنيردىڭ شيرەك فينالىنا الماتى قالاسىنىڭ اتىنان قاتىسقان شىعىستىڭ بالۋانى داۋرەن نۇرالينوۆ تا شيرەك فينالعا دەيىن جەتىپ توقتاعان ەدى. داۋرەندى بەكەر اتاعانىمىز جوق, 2021 جىلى «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرى 10-مارتە ۇيىمداستىرىلدى. شىعىس وڭىرىنەن ايبەك نۇعىماروۆ تا 10-رەت قاتارىنان قاتىسقانىمەن, شيرەك فينالدا ءسۇرىندى. ەسەسىنە داۋرەن نۇرالينوۆ سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىرگەن جوق. ىرىكتەۋدەن ىركىلمەي, شيرەك فينالدىق سىندا استانالىق ولجاس شىنكەەۆتى جەڭدى. جارتىلاي فينالدىق بەلدەسۋدە ماڭعىستاۋلىق نۇرداۋلەت جارىلعاپوۆتى ءسۇرىندىردى. ال فينالدىق سايىستا جامبىلدىق عالىمجان قىرىقبايدان باسىم ءتۇستى.
2022 جىلى وتكەن رەسپۋبليكالىق تۋرنيرگە شىعىستا تۋعان ءتورت بالۋان قاتىسقان. مۇحيت تۇرسىنوۆ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان قاتىسسا, ءادىل ورازباەۆ «اسكەر بارىسىندا» ولجا سالىپ جولداما يەلەندى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ نامىسىن ەلدار بەيسەمباەۆ, اسەت احمەتجانوۆ قورعاپ سىنعا تۇسكەنىمەن, جۇلدە بۇيىرمادى.
بىلتىر دا شىعىستىڭ جىگىتتەرى جارقىراپ كورىنە العان جوق. ەسەسىنە بيىلعى دودادا اباي وبلىسىنىڭ الىپتارى جاي وتىنداي جاسىن ويناتتى. ەراسىل قاجىباەۆ 1/8 فينالدىق بەلدەسۋدە «اسكەر بارىسى» مارات بايقامىروۆتى جەڭدى. شيرەك فينالدىق تارتىستا پاۆلودارلىق مۇحتار دالەلحان ۇلىن جىقتى. ال جارتىلاي فينالدا ابايلىق قوس بالۋاننىڭ جولى ءتۇيىستى. 35 جاستاعى سىرالعى سپورتشى, ماقانشىلىق سايات شامشيەۆ سالماعى وزىنەن الدەقايدا اۋىر ەراسىلدىڭ ەكپىنىنە توتەپ بەرە العان جوق. فينالدىق بەلدەسۋدە ەراسىل شىمكەنتتىك ەرسۇلتان مۇزاپپاروۆتان باسىم ءتۇستى. قولا بەلبەۋ ءۇشىن وتكەن تارتىس تا اباي وبلىسىنىڭ بالۋاندارى اراسىندا ءوربىدى. سەمەي قالاسىنىڭ تۋماسى ءادىل ورازباەۆتىڭ سايات شامشيەۆكە كۇشى جەتپەدى.
«تارتپاي قويماس نەگىزگە...»
بيىلعى «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق تۋرنيرىنە 42 بالۋان قاتىسسا, جارتىلاي فينالعا شىققان ءتورت بالۋاننىڭ ۇشەۋى – اباي وبلىسىنىڭ وكىلى. مۇنىڭ ءوزى كوپ جايتتى اڭعارتسا كەرەك. كيەلى توپىراقتىڭ قاسيەتىنە تاعى دا ءتانتى بولاسىز. بالۋاندىق ونەر, ونىڭ ىشىندە قاپساعاي دەنەلى الىپتار شوعىرىنىڭ جۇلگەسى ۇزىلمەي ءداستۇر ساباقتاستىعى جالعاسىپ كەلە جاتقانىنا قۋاناسىز. بىلىكتى باپكەر شىڭعىس تۇرسىنوۆ مۇنىڭ سىرى بالۋاندىق مەكتەپتىڭ مىقتاپ قالىپتاسۋىنان دەگەندى مەڭزەيدى.
«شىعىس ءوڭىرى, بۇگىنگى اباي وبلىسىندا ەرتەدەن قالىپتاسقان ءداستۇر بار. قانداي اس پەن توي وتسە دە ات شاپتىرىپ بايگە بەرىپ, بالۋان بەلدەستىرەدى. بۇدان سىرت, قانشاما بايراقتى دودالار دا تۇڭلىگىن تۇرەدى. مىنە, وسىنداي شىڭداۋدان ءوتۋ جولىندا ساڭلاقتار شاربولاتتاي شىڭدالادى. باسەكەلەستىك بولعاندا عانا ناتيجە شىعادى. حاميت ىسقاقوۆ سىندى بەرتىنگە دەيىن بەلدەسۋگە تۇسكەن الدىڭعى تولقىن اعالارىمىز ءوتتى. ءتىپتى ارداگەرلەر اراسىندا الەم چەمپيونى دا اتاندى. حاميت اعامىزدىڭ سالماعى 80 كگ شىقپاسا دا, وزىنەن 30-40 كگ اۋىر تارتاتىن الىپتاردىڭ ءوزىن اياعىن كوكتەن كەلتىرە الىپ ۇرعاندا جيىلعان كوپشىلىك «كۇش اتاسىن تانىماس» دەگەنگە تاعى ءبىر كوز جەتكىزەتىن. قازاق كۇرەسىنەن ەل چەمپيوناتى تۇڭعىش رەت 1936 جىلى سەمەي توپىراعىندا ۇيىمداستىرىلىپ, ءۇش سالماق دارەجەسىندە وتكەن. 1938 جىلى رەسپۋبليكالىق سپارتاكيادا ۇيىمداستىرىلعاندا ابايلىق بالۋاندار ەرەن ونەرىمەن ءتانتى ەتكەن. الىپتار ساباقتاستىعى جالعاسىن تابا بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. حاميت اعالاردىڭ ءىزىن جالعاپ ءوزىمىز دە كۇرەسكە تۇستىك. ءبىزدىڭ جولدى ءىزباسار ىنىلەر شالقار جولامانوۆ, قۋانىش سالىقباەۆ سىندى باۋىرلارىمىز جالعادى. سولاردىڭ كۇرەس ونەرىنە قىزىعا ءجۇرىپ ەسەيگەن ايبەك, سايات, مۇحيتتاردىڭ جولىن كەيىنگى جاستار جالعايتىنى انىق», دەيدى شىڭعىس تۇرسىنوۆ.
ايبەك نۇعىماروۆتىڭ ەكى دۇركىن «قازاقستان بارىسى» اتاعىن ولجالاۋىنا وراسان ۇلەس قوسقان باپكەر سەرىك قورجىكەنوۆ تۇيە بالۋاندار دوداسىنا تەك اباي وبلىسىنان عانا ەمەس, باسقا وڭىردەن كۇرەسكە تۇسكەن شىعىستىڭ ساڭلاقتارى كوپ ەكەنىن العا تارتتى.
«قازاق كۇرەسىنەن العاشقى سپارتاكيادا ۇيىمداستىرىلعاندا شىعىستىڭ بالۋاندارى توپ جارىپ, شەبەرلىكتەرىن كورسەتكەن. سودان بەرى بالۋاندىق ءداستۇردىڭ جەلىسى ۇزىلمەي جالعاسىپ كەلەدى. ءبىز شاكىرتىمىز ايبەك نۇعىماروۆ سىندى ۇزدىكتەردى باپتاپ شىڭدادىق. ال بۇگىندە شاكىرتتەرىمىزدىڭ وزدەرى تۇلەكتەرىن تۇلەتىپ, ولجالى بولىپ ءجۇر. اباي وبلىسىنىڭ قاسيەتتى توپىراعىندا الىپتار ساباقتاستىعى جالعاساتىنى ءسوزسىز. الدىمەن اۋداندىق, قالالىق, وبلىستىق ىرىكتەۋ وتەتىن «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرىنىڭ فينالىنا كىلەڭ سايدىڭ تاسىنداي ءاپايتوس ۇزدىكتەر وتەدى. بىرنەشە جىلدان بەرى «اسكەر بارىسى» دوداسىنىڭ چەمپيوندارى دا وسى دودادا باق سىناپ ءجۇر. مىنە, وسىنداي ۇزدىكتەر باس قوسقان ءدۇبىرلى دودادا اباي وبلىسىنىڭ بالۋاندارى بەس مارتە توپ جاردى. ءبىزدىڭ جىگىتتەردەن كەيىن تەك ءتورت رەت جامبىل وبلىسىنىڭ بالۋاندارى: بەيبىت ىستىباەۆ ءۇش رەت, عالىمجان قىرىقباي ءبىر مارتە جەڭىسكە جەتتى. قىزىلوردا, قاراعاندى وبلىستارىنان قاتىسقان بالۋاندار ەكى رەت «قازاقستان بارىسى» اتاندى. شىعىس توپىراعى, اباي وبلىسىنىڭ ساڭلاقتارى بۇل ءۇردىستى جاقسارتا تۇسەدى ءالى», دەيدى سەرىك قورجىكەنوۆ. بىلىكتى ماماندار ءوز پىكىرىن كەيىنگى بۋىننىڭ بۋىرقانعان الەۋەتىنە قاراپ ايتسا كەرەك.
«قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرىنىڭ ستاتيستيكاسىن باعامداعاندا سەرىك قورجىكەنوۆتىڭ سەنىمى سەتىنەمەيتىنىنە كوز جەتكىزەسىز. تۇيە بالۋاندار سايىسى 13 رەت ۇيىمداستىرىلدى. ءبىر مۇشەل ۋاقىتتىڭ بەدەرىندە «قازاقستان بارىسىنىڭ» التىن بەلبەۋىن 10 بالۋان يەلەنگەن. سونىڭ تورتەۋى – اباي وبلىسىنىڭ الىپتارى. ابايلىقتار كۇمىس بەلبەۋدى ءۇش رەت, قولا بەلبەۋدى بەس مارتە ەنشىلەپتى. جىل سايىن 17 وبلىس, ءۇش قالادان بالۋاندار كۇرەسكە تۇسەتىن ايتۋلى دودادا وزگە وڭىرلەردىڭ ءالى ءتورت بالۋانى توپ جارعان ەمەس. مۇنى دا قومسىنساڭىز, بەس رەت جۇلدە العان ازىرگە جالعىز بالۋان دا اباي وبلىسىنان, ول – ايبەك نۇعىماروۆ.
قاسيەتتى ءوڭىر الىپتاردى تۋدىرماي قويمايدى. الىپتاردىڭ ءىزىن باسىپ, تاۋ كوتەرەر تولاعايلار شىعادى ءالى. سەبەبى بۇل – ابايدىڭ توپىراعى.
