پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ماجىلىستە سويلەگەن سوزىندە «مادەنيەت الەۋمەتتىك فاكتور بولعاندىقتان, قوعامدى العا جەتەلەيتىن قوزعاۋشى كۇش بولىپ تابىلادى. مادەنيەت دامىسا, قوعام دا العا جىلجيدى», دەپ اتاپ كورسەتتى. مۇنىڭ ءوزى مادەنيەتتىڭ ماڭگىلىك ەكەندىگىن جانە ونىڭ ۇنەمى دامۋ ۇستىندە كوركەيەتىندىگىن بىلدىرەدى. بۇل ورايدا ەلىمىزدە ەلەۋلى قادامدار جاسالىپ جاتىر.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ازىرلەگەن مادەني ساياسات تۇجىرىمداماسى ەلباسىنىڭ 2014 جىلعى 4 قاراشاداعى جارلىعىمەن بەكىتىلدى. بۇل وقيعا ەلىمىزدىڭ مادەني سالاسىنا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلىپ, جاڭا اعىمعا قوزعاۋ سالدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2013 جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايرىقشا باسىمدىق بەرىلگەن «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وسى تۇجىرىمدامانىڭ ازىرلەنۋىنىڭ نەگىزىنە, ال, «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى جاڭا مادەني ساياساتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعىنا اينالدى. سونداي-اق, ول ەلباسىنىڭ «قازاقستان جولى-2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق», «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋلارىندا كورسەتىلگەن مىندەتتەرمەن وزەكتەس ءوربيدى.
مادەنيەت ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ بەرىك قۇرالى, سوندىقتان تۇعىرنامانىڭ وتاندىق مادەنيەتتى دامىتۋداعى ماڭىزى زور. قۋاتتى قۇجاتتىڭ باستى ماقساتى – كوپ ۇلتتى مەملەكەتتىڭ مادەني كەڭىستىگىن دامىتۋ, باسەكەگە قابىلەتتى مادەني ءدىلىن قالىپتاستىرۋ, زاماناۋي مادەني كلاستەرلەر قۇرۋ بولىپ تابىلادى.
وسىعان بايلانىستى, ش.قۇسايىنوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا وبلىستىڭ اۋداندارى مەن قالالارىنىڭ مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ بولىمدەرى باسشىلارىنىڭ, مۋزەيلەر مەن كىتاپحانالاردىڭ, مادەنيەت ۇيلەرى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن پىكىرتالاس تۇرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءمادەني ساياسات تۇعىرناماسى تالقىلاندى.
اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان نۇركەنوۆ ءماجىلىستەگى كىرىسپە سوزىندە: «ۇزاق مەرزىمدى مادەني ساياسات تۇعىرناماسى ءبىزدىڭ ەلدە العاش رەت ازىرلەنىپ وتىر. وندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەر مادەنيەت ۇيىمدارىن ەكونوميكالىق تۇرعىدان تابىستى دەڭگەيگە شىعارۋعا جانە كوپتەگەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى كۇنى مادەنيەت پەن مادەني الەۋەتتى دامىتۋ الەم حالقى مەن مەملەكەتتەرىنىڭ ماڭىزدى دامۋ باسىمدىقتارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. مادەنيەتتىڭ دامۋ دەڭگەيى, ۇلتتىق جانە الەمدىك مادەني مۇرانى ساقتاپ قالۋ مەن بايىتۋدى, ساپالى مادەني قۇندىلىقتاردىڭ جاسالۋىن, تاراتىلۋى مەن قولدانىلۋىن, جەمىستى مادەني الماسۋ مەن تۇلعانىڭ رۋحاني-شىعارماشىلىق تۇرعىدان ءوزىن-ءوزى كورسەتۋىن قامتاماسىز ەتەتىن, ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن مادەني ينستيتۋتتار ينفراقۇرىلىمى مەن تەتىكتەرىنىڭ بولۋى تابىستىڭ اسا ماڭىزدى نەگىزدەرى سانالادى. اقمولا وبلىسى تاريحي-مادەني مۇراعا وتە باي. ولكەمىز اقان سەرى, ۇكىلى ىبىراي, ءبىرجان سال سياقتى اتاقتى تۋمالارمەن بەلگىلى. بۇگىنگى قالىپتاسقان يگى ۇردىستەر دە رۋحاني قۇندىلىقتاردى جەتىلدىرۋدە وزىندىك ورىن الاتىندىعى ءسوزسىز», – دەپ اتاپ كورسەتتى.
قويىلعان مىندەتتەردىڭ سالماقتىلىعىنا ەكپىن تۇسىرە بايانداما جاساعان وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساۋلە بورىباەۆا ءوڭىر بارلىق مەنشىك ءتۇرى بويىنشا مادەنيەت نىساندارىنىڭ سانى بويىنشا ءۇشىنشى ورىندى يەلەنەتىندىگىن مۇمكىندىكتىڭ مولدىعىمەن بايلانىستىردى. اقمولا وبلىسى ەلەۋلى كادرلىق, شىعارماشىلىق الەۋەتكە, كوركەم تابيعاتقا, باي تاريحي-مادەني, مۋزىكالىق مۇراعا, جەتىلدىرىلگەن ينفراقۇرىلىمعا يە ولكە. بىزدە بارلىق ەتنوستاردىڭ مادەنيەتىن, ءتىلى مەن داستۇرلەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك جاسالعان.
مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ الەۋەتىنە قاتىستى پىكىرلەرىن ساباقتاي كەلىپ ساۋلە ءبوكەيحانقىزى قازىرگى تاڭدا وبلىستا ەكى تەاتر, فيلارمونيا, 150 مىڭنان استام قۇندى جادىگەرگە يە 11 مۋزەي, 278 كلۋب, 382 كىتاپحانا, باسقا دا مەكەمەلەر جۇمىس ىستەيتىندىگىن اتاپ ءوتتى. «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا 1594 تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىش مەملەكەتتىك قورعاۋ ءتىزىمىنە الىنعان. ءوڭىردىڭ 10 اۋدانىندا عالىم-ارحەولوگتار تانىمدىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە. ماسەلەن, زەرەندى اۋدانىندا عانا ايرىقشا نازارداعى 150 نىسان بارلىعى ايتىلدى. سونداي-اق, سوڭعى جىلدارى جەتپىستەن استام جاڭا مەموريالدىق كەشەندەر سالىنىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قاتىسۋشىلار نازارىنا 6 تۋريستىك مارشرۋت ۇسىنۋ جونىندە جۇمىستار ءجۇرىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى.
تۇعىرنامانىڭ قابىلدانۋى مىندەتتەردىڭ ەسەلەنگەندىگىن ءبىلدىرەدى. بۇل ورايدا وزەكتى ماسەلەلەر بوي كورسەتتى. ماسەلەن, اۋىلدىق جەرلەردە مادەنيەت وشاقتارى ءالى دە تاپشى, سالانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتىلۋىندە شەشىلمەگەن جاعدايلار بارشىلىق. ولار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جوندەلەدى دەگەننىڭ وزىندە, بۇل ازاماتتاردىڭ رۋحاني قۇندىلىقتاردان شەكتەلۋىنە نەگىز بولا المايدى. قولجەتىمدىلىك اياسىن كەڭىتۋ ءۇشىن ۆەدومستۆو باسشىسى جەرگىلىكتى باسشىلاردىڭ مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىكتىك ارىپتەستىك قوزعالىسىن جانداندىرۋعا شاقىرىپ, جۇمىستىڭ كوشپەلى ءادىسىن قولدانۋعا ۇسىنىس جاسادى. بۇعان قوسا, وبلىستىڭ بەتكە ۇستار كاسىبي تەاترلارىمەن, فيلارمونيامەن, ايتۋلى ونەر ۇجىمدارىمەن, ءبىلىم وشاقتارىمەن كەلىسىمشارتتار جاساۋ ماسەلەسى دە كوڭىلگە قونىمدى دەپ بىلدىك. ال, كادر جەتىسپەۋشىلىگىن قولدانىستاعى «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ باياندىلىعىمەن شەشۋگە بولار ەدى. سونداي-اق, باسقارمانىڭ تۇعىرناما تالاپتارىن ىسكە اسىرۋدا ارنايى ساراپشىلار كەڭەسىن, يننوۆاتسيالىق قور قۇرىپ وتىرعانى ماقۇلداندى.
وسى رەتتە, بيىلعى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, جەڭىستىڭ 70, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانە اتا زاڭىمىزدىڭ 20 جىلدىعى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, اكادەميك, جازۋشى مالىك عابدۋللين مەن ايگىلى قالامگەر ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ 100 جىلدىقتارىنا ارنالعان شارالار بۇقارالىق, جالپىحالىقتىق سيپات الىپ, تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق ۇيلەسىمدىلىكتىڭ جارشىسىنا, قوعامدىق بىرلىك پەن تۇتاستىقتىڭ قازاقستاندىق مودەلىنە اينالۋى قاجەتتىگى تۋرالى پىكىرلەر ءار جۇرەككە شۋاق شاشقانداي بولدى. باسقارما اتالعان وقيعالار تىزبەسىنە قاتىستى تاقىرىپتىق كورمەلەر ۇيىمداستىرعانى دا اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. ءدال وسى تۇستا «العا, قازاقستان!» ءانىنىڭ اۆتورى قۇماربەك قالقاتاەۆتىڭ ءسوز سويلەۋى ءماجىلىس ءمانىن اشا تۇسكەندەي بولدى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
تولەگەن قوسشىعۇلوۆ.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ازىرلەگەن مادەني ساياسات تۇجىرىمداماسى ەلباسىنىڭ 2014 جىلعى 4 قاراشاداعى جارلىعىمەن بەكىتىلدى. بۇل وقيعا ەلىمىزدىڭ مادەني سالاسىنا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلىپ, جاڭا اعىمعا قوزعاۋ سالدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2013 جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايرىقشا باسىمدىق بەرىلگەن «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وسى تۇجىرىمدامانىڭ ازىرلەنۋىنىڭ نەگىزىنە, ال, «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى جاڭا مادەني ساياساتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعىنا اينالدى. سونداي-اق, ول ەلباسىنىڭ «قازاقستان جولى-2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق», «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋلارىندا كورسەتىلگەن مىندەتتەرمەن وزەكتەس ءوربيدى.
مادەنيەت ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ بەرىك قۇرالى, سوندىقتان تۇعىرنامانىڭ وتاندىق مادەنيەتتى دامىتۋداعى ماڭىزى زور. قۋاتتى قۇجاتتىڭ باستى ماقساتى – كوپ ۇلتتى مەملەكەتتىڭ مادەني كەڭىستىگىن دامىتۋ, باسەكەگە قابىلەتتى مادەني ءدىلىن قالىپتاستىرۋ, زاماناۋي مادەني كلاستەرلەر قۇرۋ بولىپ تابىلادى.
وسىعان بايلانىستى, ش.قۇسايىنوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا وبلىستىڭ اۋداندارى مەن قالالارىنىڭ مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ بولىمدەرى باسشىلارىنىڭ, مۋزەيلەر مەن كىتاپحانالاردىڭ, مادەنيەت ۇيلەرى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن پىكىرتالاس تۇرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءمادەني ساياسات تۇعىرناماسى تالقىلاندى.
اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان نۇركەنوۆ ءماجىلىستەگى كىرىسپە سوزىندە: «ۇزاق مەرزىمدى مادەني ساياسات تۇعىرناماسى ءبىزدىڭ ەلدە العاش رەت ازىرلەنىپ وتىر. وندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەر مادەنيەت ۇيىمدارىن ەكونوميكالىق تۇرعىدان تابىستى دەڭگەيگە شىعارۋعا جانە كوپتەگەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى كۇنى مادەنيەت پەن مادەني الەۋەتتى دامىتۋ الەم حالقى مەن مەملەكەتتەرىنىڭ ماڭىزدى دامۋ باسىمدىقتارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. مادەنيەتتىڭ دامۋ دەڭگەيى, ۇلتتىق جانە الەمدىك مادەني مۇرانى ساقتاپ قالۋ مەن بايىتۋدى, ساپالى مادەني قۇندىلىقتاردىڭ جاسالۋىن, تاراتىلۋى مەن قولدانىلۋىن, جەمىستى مادەني الماسۋ مەن تۇلعانىڭ رۋحاني-شىعارماشىلىق تۇرعىدان ءوزىن-ءوزى كورسەتۋىن قامتاماسىز ەتەتىن, ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن مادەني ينستيتۋتتار ينفراقۇرىلىمى مەن تەتىكتەرىنىڭ بولۋى تابىستىڭ اسا ماڭىزدى نەگىزدەرى سانالادى. اقمولا وبلىسى تاريحي-مادەني مۇراعا وتە باي. ولكەمىز اقان سەرى, ۇكىلى ىبىراي, ءبىرجان سال سياقتى اتاقتى تۋمالارمەن بەلگىلى. بۇگىنگى قالىپتاسقان يگى ۇردىستەر دە رۋحاني قۇندىلىقتاردى جەتىلدىرۋدە وزىندىك ورىن الاتىندىعى ءسوزسىز», – دەپ اتاپ كورسەتتى.
قويىلعان مىندەتتەردىڭ سالماقتىلىعىنا ەكپىن تۇسىرە بايانداما جاساعان وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساۋلە بورىباەۆا ءوڭىر بارلىق مەنشىك ءتۇرى بويىنشا مادەنيەت نىساندارىنىڭ سانى بويىنشا ءۇشىنشى ورىندى يەلەنەتىندىگىن مۇمكىندىكتىڭ مولدىعىمەن بايلانىستىردى. اقمولا وبلىسى ەلەۋلى كادرلىق, شىعارماشىلىق الەۋەتكە, كوركەم تابيعاتقا, باي تاريحي-مادەني, مۋزىكالىق مۇراعا, جەتىلدىرىلگەن ينفراقۇرىلىمعا يە ولكە. بىزدە بارلىق ەتنوستاردىڭ مادەنيەتىن, ءتىلى مەن داستۇرلەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك جاسالعان.
مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ الەۋەتىنە قاتىستى پىكىرلەرىن ساباقتاي كەلىپ ساۋلە ءبوكەيحانقىزى قازىرگى تاڭدا وبلىستا ەكى تەاتر, فيلارمونيا, 150 مىڭنان استام قۇندى جادىگەرگە يە 11 مۋزەي, 278 كلۋب, 382 كىتاپحانا, باسقا دا مەكەمەلەر جۇمىس ىستەيتىندىگىن اتاپ ءوتتى. «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا 1594 تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىش مەملەكەتتىك قورعاۋ ءتىزىمىنە الىنعان. ءوڭىردىڭ 10 اۋدانىندا عالىم-ارحەولوگتار تانىمدىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە. ماسەلەن, زەرەندى اۋدانىندا عانا ايرىقشا نازارداعى 150 نىسان بارلىعى ايتىلدى. سونداي-اق, سوڭعى جىلدارى جەتپىستەن استام جاڭا مەموريالدىق كەشەندەر سالىنىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قاتىسۋشىلار نازارىنا 6 تۋريستىك مارشرۋت ۇسىنۋ جونىندە جۇمىستار ءجۇرىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى.
تۇعىرنامانىڭ قابىلدانۋى مىندەتتەردىڭ ەسەلەنگەندىگىن ءبىلدىرەدى. بۇل ورايدا وزەكتى ماسەلەلەر بوي كورسەتتى. ماسەلەن, اۋىلدىق جەرلەردە مادەنيەت وشاقتارى ءالى دە تاپشى, سالانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتىلۋىندە شەشىلمەگەن جاعدايلار بارشىلىق. ولار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جوندەلەدى دەگەننىڭ وزىندە, بۇل ازاماتتاردىڭ رۋحاني قۇندىلىقتاردان شەكتەلۋىنە نەگىز بولا المايدى. قولجەتىمدىلىك اياسىن كەڭىتۋ ءۇشىن ۆەدومستۆو باسشىسى جەرگىلىكتى باسشىلاردىڭ مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىكتىك ارىپتەستىك قوزعالىسىن جانداندىرۋعا شاقىرىپ, جۇمىستىڭ كوشپەلى ءادىسىن قولدانۋعا ۇسىنىس جاسادى. بۇعان قوسا, وبلىستىڭ بەتكە ۇستار كاسىبي تەاترلارىمەن, فيلارمونيامەن, ايتۋلى ونەر ۇجىمدارىمەن, ءبىلىم وشاقتارىمەن كەلىسىمشارتتار جاساۋ ماسەلەسى دە كوڭىلگە قونىمدى دەپ بىلدىك. ال, كادر جەتىسپەۋشىلىگىن قولدانىستاعى «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ باياندىلىعىمەن شەشۋگە بولار ەدى. سونداي-اق, باسقارمانىڭ تۇعىرناما تالاپتارىن ىسكە اسىرۋدا ارنايى ساراپشىلار كەڭەسىن, يننوۆاتسيالىق قور قۇرىپ وتىرعانى ماقۇلداندى.
وسى رەتتە, بيىلعى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, جەڭىستىڭ 70, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانە اتا زاڭىمىزدىڭ 20 جىلدىعى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, اكادەميك, جازۋشى مالىك عابدۋللين مەن ايگىلى قالامگەر ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ 100 جىلدىقتارىنا ارنالعان شارالار بۇقارالىق, جالپىحالىقتىق سيپات الىپ, تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق ۇيلەسىمدىلىكتىڭ جارشىسىنا, قوعامدىق بىرلىك پەن تۇتاستىقتىڭ قازاقستاندىق مودەلىنە اينالۋى قاجەتتىگى تۋرالى پىكىرلەر ءار جۇرەككە شۋاق شاشقانداي بولدى. باسقارما اتالعان وقيعالار تىزبەسىنە قاتىستى تاقىرىپتىق كورمەلەر ۇيىمداستىرعانى دا اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. ءدال وسى تۇستا «العا, قازاقستان!» ءانىنىڭ اۆتورى قۇماربەك قالقاتاەۆتىڭ ءسوز سويلەۋى ءماجىلىس ءمانىن اشا تۇسكەندەي بولدى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
تولەگەن قوسشىعۇلوۆ.
