ۇكىمەت

وتىرارداعى اندرەي بەكىرە ءوسىرىپ جاتىر باقتيار تايجان,   كوزلوۆ پاۆەل. لوحوۆ ان­درەي. ەكەۋى دە كاسىپكەر. «فا­مي­ليالارى ونشا ەمەس ەكەن» دەدى قاسىمداعى كىسىلەردىڭ ءبىرى ازىلدەپ. ءاي, قايدام, «فاميلياسى ونشا ەمەس» وسى ەكى دوس ءالى-اق قازاقستانعا بەلگىلى كاسىپكەرلەر بولادى. دەپ ويلادىق. وتىرار اۋدانىندا 20-25-تەي ۇلتى ورىس وتباسى بار. قازاققا ابدەن سىڭگەن, قازاقشا وقىعان, قىز بەرگەن قۇداندالى. پاۆەلىڭ قازاقشا ماتەلدەتىپ سويلەگەندە ءوزىڭدى جاڭىلدىرادى. تالاپتى اۋىل وكرۋگىنە قاراستى سارى­كول اۋىلىندا تۇرادى. ەس ءبىلىپ, ەتەگىن جاپقاننان كول جاعالاپ, ۇزاقتى كۇن بالىق اۋلاپ وسكەن سارى جالاق ۇلدىڭ ارمانى اسقاق. ورىندالمايتىنداي ەمەس. ۇلكەن بيزنەستىڭ نەگىزىن قالاپ تا قويعان. – مەن ءوزىم اكادەميالىق مەديتسي­نا­لىق ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەنمىن, – دەيدى پاۆەل. – بىراق, ءبىر ورىندا بايىز تاۋىپ وتىرا المايتىن ادەتىم بار, ءىستىڭ ادامىمىن. بيزنەسپەن اينالىسىپ قىتاي, تۇركيا اراسىندا كوپ ءجۇردىم. قالالىق بولا المايدى ەكەنمىن. اۋىل, سارىكول تارتتى دا تۇردى. قانداي كاسىپپەن اينالاسۋ كەرەك دەگەندە وڭتايىن تاپتىم. سارىكولدىڭ بەرگى بولىگىندە بالىق شارۋاشىلىعىن قۇرۋعا, باۋ-باقشا ەگۋگە جانە مال بورداقىلاۋعا مۇمكىندىك بار ەكەن. ونىڭ ۇستىنە ەلباسى اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداپ, ءار جاساعان جۇمىسقا سۋبسيديا بەرىپ جاتىر. تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ وسكەن دوسىم اندرەيدە تەحنيكانىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. مەندە دە بيزنەستەن جيناعان قارجى جەتەدى. ايتتىم. ول كوندى. ەكەۋمىز بىرلەسىپ جايىلىم بولعان 212 گەكتار جەردى ساتىپ الدىق. اۋدان اكىمى سالحان پو­لا­توۆقا راحمەت, يدەيامەن بار­عا­نىمىزدا ءار جاعىن ايتقىزباي ءتۇسىنىپ, بارلىق كومەكتى جاسايمىز دەدى. ءارى قاراي پاۆەل مەن اندرەيدىڭ نە ىستەگەنىن تىڭ­داڭىز. 212 گەكتار جەردىڭ 50 گەك­تارىنىڭ ماقساتىن اۋىستىرىپ, بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋ ءۇشىن ۇلكەن توعان سالىپ, سۋمەن تولتىرادى. بەر جاعىنداعى 50 گەكتار جەردى باۋ-باقشا ەگۋگە دايىنداپ قويعان. وزبەكستاندا شرەدەر اتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تيتۋتىنان ءتورت ءتۇرلى سورتتى 6 مىڭ ءتۇپ الما اعاشىن اكەلگەن. تامشىلاتىپ سۋارىلادى. پاۆەل ءوز ۇيىندەگى شاعىن باسسەيىندەردە كارپ تۇقىمداس بالىق شاباقتارىمەن بىرگە بەكىرە ءوسىرىپ جاتىر. پاۆەل مەن الەكسەيدىڭ العا قويعان جوس­پارى ۇلكەن. 50 گەكتار جەرگە توعان قازىپ سۋ شىعارعان. بەر جاعىنداعى 50 گەكتار جەر ماۋەسى توگىلگەن باۋ-باقشا بولادى. 212 گەكتار جەرىنىڭ ءبىر ءيىنى مىڭنان اسا ءىرى قارا مال بورداقىلاناتىن ورتالىققا اينالماق. سالىنىپ جاتقان ينۆەستيتسيا كولەمى 900 ملن. تەڭگەدەن اسادى. پاۆەل ايتادى. مىلتىعىن قىل­تىڭ­داتىپ قىرعاۋىل تاۋىپ بەر دەيتىندەر كوپ. كوڭىلىن قيمايمىن. قالىڭ قورىسقا كىرە المايدى. مەن 10 گەكتار جەرگە قىر­عاۋىل وسىرمەكپىن. قىر­عاۋىلدان بولەك قويان, جابايى شوشقا جىبەرىلەدى. قازىر «كورولدىك» دەپ اتالاتىن جيىرماشاقتى اڭ قاعاتىن يتتەردى ءوسىرىپ جاتىرمىن. وسى ون گەك­تار اۋماقتا يت باۋلايتىن ستانسا بولادى. اڭقۇمارعا اڭشى يت قوسىپ بەرەمىز. اڭ قاعاتىن يت قۇس پەن اڭعا جاقىنداعاندا قالت توق­تاپ, دايىندال دەگەن بەلگى بە­رە­دى. بۇيىرعان نەسىبە ءوزىڭ­دىكى. وسى كەزدە اڭگىمەگە اۋدان اكىمى سا­لىحان پولاتوۆ ارالاسقان. – بۇل ءوزى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ بارىنە ءتان جاعداي. بىزگە دە جەتتى. ءبىر بۇعى, مارالدىڭ اتۋ باعاسى مىڭ دوللارعا دەيىن. نەسى بار, ءجۇز جابايى شوشقا وسىرسە جىلدا جيىرما-وتىزىن بەلگىلى ءبىر مولشەردەگى اقشاعا اتقىزۋعا بەرۋگە بولادى. قىرعاۋىل, قويان دا سولاي. ءارى اڭشىنىڭ مىل­تىعى قاندانىپ, كوڭىلى تويات­تايدى. ءارى سەرىكتەستىكتىڭ بيز­نەس­تى وركەندەتۋگە قارجىسى كو­بەيەدى. پاۆەل مەن اندرەيدىڭ سوققان توعا­نىنىڭ جاعالاۋىن كوردىك. سۋعا ەمىن­دىرە بالىق اۋلايتىندار الاڭقايلار قال­دىرىلعان. – بۇل جەرگە ەلدىڭ قالتاسىنا قاراي دەمالىس ورىندارىن سالامىز, – دەيدى ولار. – بىرىندە سۋى, اجەتحاناسى ىشىندە بەس-ون ادام سياتىن كوتەدج سالىنادى. وتباسىمەن دەمالۋعا, ياكي دوستارى­مەن بىرلەسىپ كەلگەندەرگە. ەندى ءبىر الاڭقايلاردا قارا ءۇي تىگەمىز. ۇندىستەردىڭ ۆيگۆامى سەكىلدى لاشىقتار دا سالۋ ويدا بار. ەكزوتيكا. ەكوتۋريزم. كىم قالتاسىنا قاراي قايسىسىن تاڭدايدى. بالىق اۋلاسىن. وزدەرى پىسىرەم دەسە جاعداي بار, بولماسا ءبىزدىڭ اسپازدار دايىنداپ بەرەدى. – قارپ تۇقىمداس بالىقتار ءۇشىن الاڭداماسا دا بولا­دى, ۋىلدىرىعى التىنعا باعا­لا­ناتىن بەكىرەنىڭ جايى قالاي, جەرسىنە مە؟ – سوناۋ ءبىر جىلدارى سا­رىكولدە بالىق شارۋا­شى­لىعى دۇرىلدەپ تۇرعاندا بەكىرە وسىرىلگەن. ادامدار تۇك قويماي ءسۇزىپ الدى عوي. مەن ۇيدەگى باسسەيندەردە كارپ تۇقىمداستاردىڭ دا, بەكىرەنىڭ شاباقتارىن دا ءوسىرىپ جاتىرمىن. ءارتۇرلى تەمپەراتۋرادا بايقاپ كوردىك. بەكىرە ۋىلدىرىق شاشقاننان كەيىن سۋىقتا كول تۇبىندە دامىلداپ جاتادى. ءبىز توعاننىڭ ءبىر تۇسىن تەرەڭدەتىپ قازىپ, وعان ىستىق سۋ جىبەرىپ تۇرامىز. قۇدايعا شۇكىر, بىزدە جەردىڭ استىنان قايناپ شىعىپ جاتقان تەرمالدى ىستىق سۋ بار. وندا بەكىرەدەن جىل بويىنا ۋىلدىرىق اۋلاۋعا بولادى. ونىڭ سىرتىندا ءوزىمىزدىڭ ەككەن بيداي, جۇگەرىمىز بار. ياعني سىرتتان جەم ساتىپ المايمىز. ماقۇل, پاۆەل مەن اندرەي, ەكەۋىنىڭ ىسكەرلىگىنە سەنگەن ينۆەستور وسى ۇلكەن شارۋاعا ۇلكەن قارجى سالدى. مەملەكەتتىڭ جاردەمى قايسى؟! بۇل ءتۇيىندى اۋدان اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ابدىعاني ءجۇنىس تارقاتىپ بەردى. بىرىنشىدەن, ەلۋ گەكتار جەرگە ەگىلگەن باۋ ءۇشىن كەتكەن شىعىننىڭ 50 پايىزىن مەملەكەت وتەپ بەرەدى. الما ءونىم بەرەتىن ءۇش جىلعا دەيىن بۇل جىگىتتەرىڭىز مەملەكەت ەسەبىنەن ءبىر شىعىنىنىڭ ورنىن جابار ەكەن. ءارى قاراي تازا ءونىمىنىڭ پايداسى وزدەرىنىكى. مىنە, مەملەكەتتىك بيزنەستى ىنتالاندىرۋ. بالىق شارۋاشىلىعىندا دا وسى. توعان قازعان ءۇشىن تولەنەدى, بالىق تۇقىمىن كوبەيتكەنى ءۇشىن تولەنەدى. قىل اياعى مىڭ باسقا سالعان سيىر قورانىڭ دا جارتى شىعىنىن مەملەكەت قالتاسى جابادى. ەندى نە ىستە دەيسىز؟! پاۆەل مەن اندرەي ۇلتىمىز بوتەن, قازاق ەمەسپىز دەمەيدى. ەلىم دەپ سويلەيدى. ءالى وتىزعا دا تولماعان ەكى سارى جىگىت ىشىندە ەكوتۋريزمى بار ۇلكەن سالانى قولعا الدى. وبلىس, اۋدان اكىمدىگى بار كومەكتى بەرىپ وتىر. بەكىرەنىڭ سورپاسىن اڭساپ, ۋىلدىرىعىن اساپ جەگىڭىز كەلسە وتىرارعا كەلىڭىز.   «ەگەمەن قازاقستان».وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.  

ەكىجاقتى كەلىسىم – دامىتادى ەل ءىسىن

ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا حالىق­ارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن, اسىرەسە, ەۋ­روپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, يس­لامدىق قارجى جۇيەسىمەن تىعىز ءارى ناتيجەلى جۇمىس جاساۋدى تاپسىر­دى. الدا كەلە جاتقان داعدارىستا الاڭ­سىز وتىرماۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. سوندىقتان جان-جاقتان ينۆەستيتسيا تارتىپ, ەكونوميكاعا جاڭا سەرپىن اكەلۋ كەرەكتىگىن ءمالىم قىلدى. مۇنىڭ ءبارى بەكەر ايتىلا سالعان ءسوز ەمەس. ويتكەنى, الەم تاعى ءبىر ۇلكەن داعدارىستىڭ الدىندا تۇر. قىزىلوردا وبلىسى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ەدەل-جەدەل كىرىسىپ كەتتى. سولايشا, ۇلىبريتانيانىڭ قاق ءتورى لوندوندا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى سىردىڭ بويىنداعى سىرباز قالانىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا نەسيەلىك كەلىسىمدەرگە قول قويدى. بۇل قانداي كەلىسىمدەر؟ ايتايىق. ەكىجاقتى كەلىسىمدەر بويىنشا قىزىل­وردا قالاسىنىڭ ەلەكتر, جىلۋ جانە سۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭعىرتۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلەدى. بۇعان قوسا, وبلىس ورتالىعىنداعى كوشەلەردى جارىق­تاندىرۋ جۇيەسىن قايتا جاڭعىرتۋعا بايلانىستى دا ءپاتۋالاستى. باسقوسۋدا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى سۋما چاكرابارتي «ءبىز قىزىلوردا وبلىسىنىڭ بانك ورگاندارىمەن سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتقانىمىزعا قۋانىشتىمىز. قازاقستان ۇكىمەتىمەن جاسالعان كەلىسىم اياسىندا قىزىلوردا قالاسىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتامىز. ءبىز بىلتىر ماۋسىم ايىندا وڭىرگە بارعاندا وسى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاعانبىز. ەندى جوبالاردى ناقتى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قول قويىپ وتىرمىز», دەپ اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتىنە العىسىن ءبىلدىردى. – ەلباسى شەتەلدىك قارجى ينستيتۋت­تارىمەن جۇمىس جاساۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسىعان سايكەس, ءبىز بۇگىن جوبالارى­مىزدى جۇزەگە اسىرۋعا قول قويىپ وتىر­مىز. بۇل قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكونو­ميكالىق-الەۋمەتتىك احۋالىن كوتەرە­تىنىنە سەنەمىن,– دەدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى. وسى ارادا ايتا كەتەرلىك ءبىر جاعدايات بار. قازاقستان بويىنشا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن ەكى-اق ايماق كەلىسىمگە كەلىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىر. ونىڭ ءبىرىنشىسى – الماتى قالاسى بولسا, ەكىنشىسى – قىزىلوردا وبلىسى.   ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا.

ءىستى شيراتا ءتۇسۋ قاجەت

  ەل دامۋىنىڭ ەرەن جوبا­لارىنىڭ ءبىرى ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋعا قاتىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جات­­قانى بەلگىلى. قازاقستان پرە­زيدەنتى ن.نا­زارباەۆتىڭ تىكەلەي باقىلاۋىنداعى كەشەندى شارالار جوسپارى ەكى كەزەڭدى قامتيدى. وسىعان بايلانىستى جۋىردا اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي كۋلا­گين­نىڭ توراعالىعىمەن ششۋچە قالاسىندا كەڭەيتىلگەن ءما­جىلىس وتكىزىلدى. كۇن ءتارتى­بىن­دەگى «ششبكا-نى دامىتۋ ءجا­نە كوك­شەتاۋ قالاسىنىڭ ماڭىن­داعى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپ­تاس­تىرۋ» ماسەلەسىن تال­قى­لاۋعا وبلىستىق باسقارمالار مەن قىز­مەتتەردىڭ باسشىلارى, قالالار مەن اۋداندار اكىم­دەرى, اگروونەركاسىپ جانە تۋريزم يندۋسترياسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قادىرحان وتاروۆ ءوز بايانداماسىندا بۇل باعىتتاعى كەڭ اۋقىمدى شارالار الەمدىك دەڭگەيدەگى تۋريستىك ورتالىقتى قۇرۋعا جۇمىلدىرىلعانىن اتاپ كورسەتتى. بەلگىلەنگەن 85 ءىس-شارانىڭ 21 ميلليارد تەڭ­گەنى قۇرايتىن 48-ءى وبلىس ەنشى­سىنە تيەسىلى. وتكەن جىلى وسى جۇمىستاردى اتقارۋعا 3,9 ميلليارد تەڭگە قارجى بولىنسە, بيىل, ياعني جوسپاردىڭ ەكىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2,6 ميلليارد تەڭگە قارجى جۇمسالادى دەپ كۇتىلۋدە. جوسپار اياسىندا الەۋمەتتىك جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىستارى جۇرگىزىلىپ, قا­جەتتى ينفراقۇرىلىم نىساندارى سالىنىپ جاتىر. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ 6 نىسانى كۇردەلى جانە اعىمداعى ءجون­دەۋ­دەن وتكىزىلىپ, 2 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا مەن 3 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇگىن ششۋچە قالالىق ىشكى ىستەر باس­قار­ماسىنىڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىعى اشىلسا, قو­عامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋدىڭ تاعى دا ءۇش نىسانى قاتارعا قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن يگىلىككە جاراتىلعان «قازاقستان لاپلاندياسى» ويىن-ساۋىق كە­شەنى جۇرتشىلىق تاراپىنان ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرۋدا. زامانالىق دۋماندى وردا قىستىڭ ءۇش ايى ارالىعىندا 14 مىڭنان استام تۋريسكە قىزمەت ەتە الادى. جاقىن كۇندەردە, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى «Rixos» وتەلى ماڭ­ىن­دا كۋرورتتى ايماقتاعى ەڭ ءبىرىنشى «ۆەيك پارك» اشىلماق. ول جىل بويى قىزمەت كورسەتىپ, بۋرابايداعى تۋريستىك كلاستەردى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن بولادى. كۋرورتتى ايماقتى دامى­تۋ­دىڭ 2014-2016 جىلدارعا ار­نال­عان ەكىنشى كەزەڭىنە بەلگى­لەنگەن جۇمىستاردى اتقا­رۋ­عا رەس­پۋبليكالىق بيۋد­جەت­تەن 47 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ قا­راس­تىرىلسا, وبلىستىق قا­زىنادان تاعى دا 690 ميلليون تەڭگە بولىنبەك. جالپى, 2014 جىلى بەكى­تىلگەن جوبالارعا قاتىستى قار­جىنىڭ 95 پايىزى يگەرىلىپتى. ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ ناتيجەسىندە تۋريستەر اعىمى 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا 2014 جىلدىڭ توعىز ايىندا 1,3 ەسە وسكەن. جاڭادان 24 ەكسكۋر­سيالىق مار­شرۋت اشىلىپ وتىر. مەملەكەت نازارىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى, كولىك-لوگيستيكاسىن دامىتۋمەن شەكتەلمەيدى. مۇندا ونەركاسىپ سەكتورى مەن ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ شەشۋشى ماڭىزعا يە. ماجىلىستە وسىعان بايلانىس­تى كوكشەتاۋ ايماعىندا 7,9 ميلليارد تەڭگەنىڭ 25 جوباسى پايدالانۋعا بەرىلگەنى ايتىلدى. ونىڭ 84 پايىزى استىقتى قايتا وڭدەۋ جانە استىق قويمالارىنىڭ قۇرىلىسىن قامتيدى. سونداي-اق, تاۋارلى ءسۇت فەرماسى  سالىنىپ, ءونىم تىكەلەي ءوندىرىس ورنىندا وڭدەلۋدە. كوكونىس قويمالارى مەن جىلىجايلار قاتارى تولىعا ءتۇستى. بايانداماشى ماڭىزدى ىستەگى كولەڭكەلى تۇستارعا دا كەڭىنەن توقتالدى. ماسەلەن, وبلىستىق باسقارمالارعا جۇكتەلگەن, 11 ميلليارد تەڭگەگە باعالانعان شارالاردىڭ تەك جەتەۋى عانا جۇزەگە اسىرىلىپ, جيىرما ءۇشى باعدارلامانىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە اۋىستىرىلىپتى. اسىرەسە, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا كورسەتكىشتەر كوڭىل كونشىتپەيدى. ماسەلەن, ءبىلىم سالاسى بويىنشا ەڭبەكشىلدەر, بۋراباي جانە زەرەندى اۋداندارىندا جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان 6 مەكتەپتىڭ ۇشەۋى عانا پايدالانۋعا بەرىلگەن. اسىرەسە, ششۋچە قالاسىنداعى 900 وقۋشىعا ارنالعان مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ساعىزداي سوزىلۋدا. بۇعان ارينە, قارجى ۋاقىتىندا اۋدارىلماسا تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بولار ەدى. الايدا, بۇل كەلەڭسىزدىك جەرگىلىكتى اكىمدىكتەگى جاۋاپتى ادامداردىڭ جانە مەردىگەرلەردىڭ سالعىرتتىعى مەن جاۋاپسىزدىعىنان ورىن الىپ وتىرعان كورىنەدى. مۇنداعى نەگىزگى سەبەپ اتقارۋشىلىق ءتارتىپتىڭ بوساڭدىعىنان, جو­بالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ ساپاسىز دايىندالاتىندىعىنان, ونىڭ ءجيى وزگەرىسكە تۇسەتىن­دىگىنەن, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قورعاۋدىڭ السىزدىگىنەن جانە تەندەرلىك ساياساتتىڭ تۇراق­سىز­دىعىنان ءوربىپ جاتاتىنى سىنالدى. وبلىس اكىمى قورىتىندى سوزىندە جۇمىستى شيراتا تۇسۋگە باعىتتالعان ناقتى تاپسىرمالاردى العا تارتىپ, جاۋاپتى ادامداردىڭ قىزمەت قايتارىمى قاتاڭ باقىلاۋدا بولاتىندىعىن ەسكەرتتى.   باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان». اقمولا وبلىسى, بۋراباي اۋدانى.  

اۋىلداعىلاردىڭ ايتارى از ەمەس

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىنا سايكەس بيىل 11-ءشى رەت وتكىزىلىپ جاتقان بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ ەسەپتى كەزدەسۋلەرى اشىق سۇحبات الاڭىنا اينالىپ, ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىن دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ وڭ تاجىريبەسىن قالىپتاستىرعانىن ەشكىم جوققا شىعارا قويماس. ءبىر ايعا جۋىق سوزىلىپ, تاياۋدا عانا اياقتالعان وبلىستاعى 209 وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ 700-گە جۋىق ەسەپتەرىندەگى باعالى  ۇسىنىس-پىكىرلەردى جيناقتاپ, سارالايتىن بولساق, ءارتۇرلى سيپاتتاعى ماسەلەلەردىڭ كوپتەپ كوتەرىلۋىنە قاراعاندا جەرگىلىكتى جەرلەردە شەشىمىن تاباتىن جايلاردىڭ ءالى از ەمەستىگىن, ىشكى مۇمكىندىكتەردىڭ تولىق جۇمىلدىرىلماي وتىرعانىن اڭعارتادى.   قىزىلجار اۋدانى ارحانگەلسك اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ەكى ەلدى مەكەندە 2 مىڭعا تارتا ادام تۇرادى. جۇرتشىلىق الدىندا اكىمنىڭ ءمىن­دەتىن اتقارۋشى يرينا رىباكوۆا ەسەپ بەردى. ول مال شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ سالالارىنا, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭ­بەرىندە اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالدى. وتكەن جىلى تۇرعىندار تاراپىنان 10 ساۋال قويىلسا, قازىر كوبيۋىنە قاراعاندا اۋىلدىقتاردىڭ ايتارى از بولماعان ءتارىزدى. ءما­سەلەن, قالاارالىق قوعامدىق كولىك قاتىناسىنىڭ كوتەرىلىپ كەلە جاتقانىنا ءبىر جىلدان اسسا دا, كۇرمەۋى قيىن كۇيىندە قالىپ وتىر. ساندىق تەلەفون ستانساسىنىڭ سالىناتىنى قۋانتقانمەن, ساپالى اۋىزسۋ جايى وتكىر تۇر. ينتەرنەت جەتىستىكتەرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى قول جەتپەس ارمان سىقىلدى. اسىرەسە, وقۋشىلار قاتتى قاپالى. سول سياقتى كۇل-قوقىس توگەتىن ار­نايى ورىن ءبولۋ, كوشەلەردى جارىق­تاندىرۋ, مال جايىلىمىنا قاتىستى دا ناقتى ۇسىنىستار ايتىلدى. جيىنعا قاتىسقان اۋدان اكىمى بولات جۇمابەكوۆ كوپشىلىكتى تولعانتقان شەتىن ماسەلەلەردىڭ شە­شىلەتىنىنە سەندىرگەندەي بولدى. وسى اۋداننىڭ لەسنوە اۋىلدىق وكرۋگىندە 1300-دەي ادام ءتۇتىن ءتۇ­تە­تىپ وتىر. ەگىنشىلىكپەن 1 سەرىك­تەستىك, 7 شارۋا قوجالىعى, ءسۇت قا­بىل­داۋمەن 4 كاسىپكەر اينالىسادى. حوككەي كورتى, سپورت الاڭى بوي كوتەرگەن. گلۋبوكوە اۋىلىندا مەكتەپ, كىتاپحانا, مەديتسينالىق قوسىن جۇمىس ىستەيدى. الايدا, مۇندا دا جۇرتشىلىقتى تولعان­دى­راتىن ماسەلەلەر جەتىپ-ارتى­لادى. وسىندا جارتى عاسىرعا جۋىق تۇرىپ كەلە جاتقان نۇرعيزا شاي­جانوۆا سۋ مەن جارىق جايى جول­عا قويىلعانىمەن, جولداردىڭ ۋاق­تىلى تازالانبايتىنىنا, تەك ورتالىق كوشەلەر عانا قاردان ارشىلاتىنىنا رەنىشىن ءبىلدىردى. گلۋبوكويلىقتاردى ەڭ قينايتىنى – قوعامدىق كولىكتىڭ جۇرمەيتىنى. وسى سەبەپتى بار-جو­عى 40 شاقىرىم قاشىقتىقتا ور­نالاسقان وبلىس ورتالىعىنا جاياۋ­لاپ قاتىناۋعا ءماجبۇر. م.جۇماباەۆ اۋدانىنا قا­راستى قاراقوعا اۋىلدىق وك­رۋ­گىندە 3 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى بار قا­­راقوعا, چيستوە, نوعايباي ەلدى مەكەندەرى قارايدى. ون جىلدان بەرى اكىمدىك قىزمەت اتقارىپ كەلە جاتقان اننا جوروۆانىڭ ەسە­بىن تۇرعىندار قاناعاتتانارلىق دەپ تاپتى. ولاي بولاتىن ءجونى بار. ويتكەنى, اتقارۋشى بيلىك پەن تاۋار وندىرۋشىلەر اراسىن­دا ءوزارا تۇسىنىستىك قارىم-قاتى­ناس ورنىققان. شارۋاشىلىق جە­تەك­­شى­لەرى ادامداردىڭ كۇندە­لىكتى مۇڭ-مۇق­تاجدارىن وتەۋمەن قاتار 3 مەكتەپ­تىڭ, وسىنشا فاپ-تىڭ, 2 شاعىن ورتالىقتىڭ, ءدارى­حانانىڭ, كىتاپحا­نانىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا دا قارجىلىق قول­داۋ كورسەتىپ وتىرادى. 16 شا­عىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەك­تى­لەرى قاراماعىندا شاشتاراز, ەكى ءدامحانا, ناۋبايحانا, اۆ­تو­كو­لىك­تەر­گە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ور­تالىعى, مال سويۋ الاڭى سەكىلدى نىساندار بار. مامليۋت اۋدانىنداعى نوۆو­ميحايلوۆكا دا ءىرى وكرۋگتەردىڭ ءبىرى. وعان كىرەتىن بەس ەلدى مەكەننىڭ تۇر­عىندارى اكىم بەركىمباي ۋاليەۆ­تىڭ تاپسىرمالاردى ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىكپەن ورىندايتىن ىسكەرلىك قاسيەتىن جوعارى باعالاپ ءجۇر. ونىڭ بۇل جولعى ەسەبى دە جۇرت­شىلىق كوڭىلىنەن شىقتى. كوشە­لەرگە 28 شام ورناتىلعان. ستانوۆوە تاسجولىن جوندەۋگە 150 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. «اق بۇ­لاق» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جاڭا سۋ كولونكالارى قويىلعان. 3 جاس مامان جۇمىسقا الىنىپ, باس­­پانا بەرىلگەن. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», «جۇمىسپەن قام­تۋ-2020» باعدارلامالارى بويىن­شا نەسيە الىپ, ءتۇرلى كاسىپپەن شۇ­عىلدانۋشىلار قاتارى كوبەيە تۇسكەن. وكرۋگ اكىمى الداعى ۋاقىت­تا عالامتور جەلىسى ورناتىلاتىنىن, «جەدەل جاردەم» قوسىنى قۇرىلاتىنىن, مادەنيەت نىسانى جوندەلەتىنىن مالىمدەدى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان».

الاقاي, بىزگە گاز كەلدى!

كراسنىي كوردون اۋىلى اراقاراعاي ورمانىنا ەنتەلەپ كىرىپ جاتىر. قاڭتارداعى بوران قاردى ءۇيىپ تاستاپتى, قىسقى شىلدە دە ەندى باستالعانداي. ارقانىڭ سارى شۇناق ايازى بەتتى شىمشىپ تۇر. اۋىلعا گازدىڭ كەلۋىن سالتاناتتى اتاپ ءوتۋ ءۇشىن اۋدان اكىمىن كۇتكەن اۋىلداس­تار ايازدى ەلەر ەمەس. ءان دە ايتىلدى, اۋىلدىڭ ارداگەر اناسى ۆەرا فەدوروۆنا ۋلىسەنكو قۋانىشتان ولەڭ دە جازىپ جىبەرىپتى. گازدىڭ سارى ءتۇستى قۇبىرلارى كوشەگە وزگەشە ءتۇر بەرىپ تۇرعان سەكىلدى. وزگە اۋىلدارداي ەمەس, ورماننىڭ ىرگەسىندەگى ەلدى مەكەنگە وتىن دايىنداۋ اسا قيىنعا سوقپايتىن. جىلىنا ورمان شارۋاشىلىعىنان كەرەكتى وتىنىن جازدىرىپ الادى. بىراق وركەنيەت يگىلىگى – كوگىلدىر وتىننىڭ راحاتىن قازىر كىم بىلمەيدى دەيسىز. اۋىلدىڭ گۇلدەنۋى گازداندىرۋعا بايلانىستى ەكەنى انىق. اۋىلدا 270 قوجالىق جانە كوپقاباتتى ۇيلەردە تاعى 70 پاتەر بىرتىندەپ گاز قۇبىرىنا جالعانىپ جاتىر. بۇگىنگە دەيىن 74 ۇيگە كوگىلدىر وتىن كىردى. وسى كراسنىي كوردون اۋىلىندا مۋسفيرا پيمەنوۆانىڭ تۇرعانىنا 25 جىلدان اسىپ كەتتى. وسى جىلدار بويى ەكى پەشكە وت جاعىپ كەلدى. جىلىنا 15 تەكشە مەتر وتىن الادى. تاڭەرتەڭ جىلى توسەكتەن تۇرىپ, مۇزداپ كەتكەن ۇيدە دىردەكتەپ ءجۇرىپ وت جاعۋ, بۇرقىراتىپ كۇل الۋدىڭ قولايسىزدىعى اۋىل ايەلىن جۇدەتەدى. ءبىر-ەكى كۇننىڭ ىشىندە-اق كوگىلدىر وتىن مۋسفيراعا پەش جاعۋدىڭ قيىندىعىن ۇمىتتىرعانداي ەكەن. مۇنداي راحاتتى تەك عانا ارمانداپ كەلدىم. اۋىلعا گاز كەلەدى دەگەننەن قۋانىشىمىز قوينىمىزعا سىيماي جۇردىك. مىنە, ءۇيدىڭ ءىشى تاۋلىك بويى بىرقالىپتى تەمپەراتۋرادا تۇرادى, ءبىر شىرپى جاقسام شاي قايناپ تۇر. ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىز بۇل يگىلىكتى. سوسىن وبلىس, اۋدان باسشىلارىنا, گاز قۇبىرىن تارتقان ماماندارعا شەكسىز راحمەتىمدى ايتامىن, دەيدى مۋسفيرا پيمەنوۆا. سونىمەن قاتار, اۋىل تۇرعىندارى گاز قۇبىرىنىڭ بۇكىل سمەتالىق-جوبالاۋ قۇجاتتارىنىڭ قارجىسىن تولەگەن وسى جەردەگى «كوحان» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى پاۆەل ۋربانوۆيچكە, التى اي بويى ورماندى, باتپاقتى دالادان قۇبىر وتكىزگەن «سترويگازەكسپەرتيزا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى ەركىن اسادوۆ پەن ونىڭ ماماندارىنا ريزاشىلىقتارىن ايتۋمەن ءجۇر. كراسنىي كوردونعا كوگىلدىر وتىن كەلۋىنىڭ تۇ­­ساۋ­كەسەرىندە التىنسارين اۋدانىنىڭ اكى­مى باتىربەك احمەتوۆ اۋىل تۇرعىندارىن قۋا­نىش­تارىمەن قۇتتىقتادى. – كراسنىي كوردون اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسى بۇرىنعىدان دا جاقسارۋى ءۇشىن بيۋدجەتتەن 204 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. مىنە, وسى قارجىعا 18,6 شاقىرىم گاز قۇبىرى تارتىلىپ, ءار ۇيگە كوگىلدىر وتىن كىرىپ تۇر. ەندى الداعى جىلى اۋىزسۋ قۇبىرى تارتىلادى. وعان دا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, «اق بۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر, – دەدى اكىم. سوڭعى از عانا جىلدىڭ ىشىندە التىنسارين اۋدانىندا ءتورت ەلدى مەكەن گاز قۇبىرىنا قوسىلدى. وتكەن جىلى مالايا چۋراكوۆكا اۋىلى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتىلدى. بيىل كراسنىي كوردون اۋىلى قۋانىپ جاتىر, ال كەلەسى جىلى گاز قۇبىرى ششەرباكوۆ اۋىلىنا دا جەتەدى. باتىربەك احمەتوۆ كراسنىي كوردون اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ۆلاديمير ءۋربانوۆيچتىڭ ەسەپ بەرۋى جيىنىندا بيىل وسىنداعى مەكتەپ پەن كلۋبتىڭ قازاندىقتارى گازبەن جىلىتۋعا لايىقتالىپ اۋىستىرىلاتىنىن دا ايتتى. سونىمەن قاتار, اۋىزسۋ قۇبىرى دا بىرتىندەپ, اۋىلداردى ارالاپ كەلەدى. وباعان, سيلانتەۆكا, مالايا چۋراكوۆكا اۋىلدارى اۋىزسۋدىڭ راحاتىن كورىپ وتىر. ەندى ششەرباكوۆ پەن بولشايا چۋراكوۆكاعا باراتىن سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى جۇرەدى. اكىم جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس قۋسىرعانىمەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ادامدار ءۇشىن الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ جاسالۋى الدىڭعى ورىندا تۇراتىندىعىن قۋانىش ۇستىندەگى تۇرعىنداردىڭ ەسىنە سالدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي وبلىسى, التىنسارين اۋدانى, كراسنىي كوردون اۋىلى.